جنگ اسرائیل و ایران؛ واکنش هم‌پیمانان ایران و سایر کشورها چه بوده است؟

با شدت گرفتن حملات اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای و نظامی ایران مجموعه‌ای از دولت‌ها و گروه‌های هم‌پیمان ایران از اسلام‌آباد تا کاراکاس به سرعت اقدام به محکوم کردن حملات اسرائیل، اعلام همبستگی با تهران و هشدار درباره پیامدهای امنیتی منطقه‌ای و جهانی کردند. در مقابل کشورهای غربی عمدتا از ایران انتقاد کرده

هیچ‌یک از این کشورها تعهدی برای حمایت نظامی مستقیم نداده‌اند، اما اظهارات آنها نشان‌دهنده جبهه‌ای دیپلماتیک علیه آنچه «حمله ناعادلانه» خوانده می‌شود، است.

بیشتر کشورها خواهان کاهش فوری تنش‌‌ها شده و برخی از کشورها اقدام اسرائیل در حمله به تاسیسات نظامی و هسته‌ای ایران را محکوم کرده‌اند اما کشورهای غربی موضعی انتقادی از ایران در پیش گرفته یا به طور علنی از اسرائیل و اقدامات این کشور حمایت کرده‌اند.

همسایگان و کشورهای منطقه: نگرانی از گسترش جنگ و محکومیت اسرائیل

کشورهای منطقه عموما مخالفت خود را با اسرائیل اعلام و در مواردی صراحتا از ایران حمایت کرده‌اند.

عراق، به طور مشخص از ایران حمایت کرده و در نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره این بحران، اسرائیل را محکوم کرده است.

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه با محکوم کردن حمله اسرائیل گفت ایران در حال دفاع از خود در برابر حملات غیرقانونی و «دیوانه‌وار» اسرائیل و آنچه او «تروریسم دولتی» خواند، است و افزود که دفاع از خود ایران طبیعی، قانونی و مشروع است.

پاکستان به عنوان همسایه منطقه‌ای ایران، یکی از شدیدترین واکنش‌ها را نشان داد. وزیر امور خارجه اسحاق دار حملات اسرائیل را «اقدامات تجاوزگرانه غیرقانونی» خواند و افزود: «پاکستان در کنار مردم ایران ایستاده و بر تعهد خود به صلح و حاکمیت منطقه تأکید می‌کند.»

دولت ارمنستان حملات اخیر اسرائیل به ایران را محکوم کرده است، در حالی که جمهوری آذربایجان در موضعی محتاطانه خواستار گفتگو شده است. جمهوری آذربایجان اتحاد نظامی نزدیکی با اسرائیل دارد و در سال‌های اخیر صدها میلیون دلار سلاح پیشرفته از این کشور خریداری کرده است.

دولت طالبان در افغانستان نیز از جمهوری اسلامی ایران حمایت کرده است. طبق گزارش‌ها وزیر خارجه افغانستان در تماس تلفنی با همتای ایرانی خود حمله اسرائیل به مناطق مسکونی و زیرساخت‌ها و تاسیسات هسته‌ای ایران را «تجاوزی آشکار و در تناقض با اصول منشور ملل متحد و قواعد حقوق بین‌الملل» توصیف کرده است.

وزارت خارجه امارات متحده عربی با وجود روابط سیاسی با اسرائیل، «با شدیدترین لحن حمله نظامی اسرائیل به جمهوری اسلامی ایران» را محکوم و «نگرانی عمیق خود را نسبت به تشدید تنش‌های جاری و پیامدهای آن بر امنیت و ثبات منطقه‌ای» ابراز کرد.

کشورهای عرب حوزه خلیج فارس نگران گسترش جنگ در منطقه و خسارات ناشی از آن هستند.

موضع رسمی عربستان سعودی هم مشابه امارات بوده و وزیر خارجه آن کشور در تماس با مقام‌های ایران، این موضع خود را به آنها اعلام کرده است.

عربستان از جمله کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکایی در منطقه است اما اخیرا روابط این کشور با ایران بهبود قابل توجهی یافته است.

کویت، قطر و بحرین نیز در مجموع موضعی مشابه گرفته‌اند، به نحوی که روزنامه اسرائیلی جروزالم پست در گزارشی در این مورد، واکنش آنها را «غریزی و خودکار» توصیف کرد.

لبنان هم حمله اسرائیل به ایران را محکوم کرد وجوزف عون، رئیس‌جمهوری لبنان گفت حملات اسرائیل «فقط مردم ایران را هدف قرار نداده، بلکه تمام تلاش‌های بین‌المللی برای حفظ ثبات در خاورمیانه و کشورهای همسایه را نیز هدف قرار داده است».

دولت سوریه تاکنون هیچ محکومیت رسمی در مورد نقض حریم هوایی خود توسط اسرائیل صادر نکرده است.

روسیه، چین و هند: از محکومیت تا درخواست برای خویشتن‌داری

روسیه و چین، از ایران حمایت کرده و در مجامع بین‌المللی از اسرائیل انتقاد و اقدام این کشور را محکوم کرده‌اند.

در سال های اخیر، این دو کشور به عنوان حامیان جمهوری اسلامی ایران شناخته شده‌اند و بین ایران و آنها پیمان‌هایی بسته شده که در برخی موارد محرمانه مانده است. به اعتقاد شماری از کارشناسان این قراردادها شامل تعهدات امنیتی هم بوده‌اند.

چین و روسیه، در ابتدا موضعی محتاطانه‌تر اتخاذ کردند و با تشدید بحران موضع خود را سخت‌تر کردند.

نماینده چین در سازمان ملل حملات اسرائیل را نقض قوانین بین‌المللی دانست و خواستار ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای شد. مسکو نیز با لحنی مشابه خواستار «حداکثر خویشتن‌داری از سوی همه طرف‌ها» شد. این کشور همچنین به آمریکا در مورد کمک نظامی مستقیم به اسرائیل هشدار داده است.

در مقابل هند از محکومیت رسمی اسرائیل خودداری کرد و نشان داد که همچنان در حال موازنه میان همکاری امنیتی با اسرائیل و ثبات منطقه‌ای است.

هند ضمن ابراز تاسف از درگیری بین جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل، از دو طرف خواسته است خویشتنداری به خرج دهند و در پی راه حل دیپلماتیک باشند. وزارت خارجه هند خواستار رعایت ملاحظات ایمنی در مورد حفاظت از مراکز هسته‌ای شده است.

آمریکای لاتین: حمایت نمادین

در آمریکای لاتین، چندین دولت چپ‌گرا با روابط دیرینه با تهران، از جمله تندترین منتقدان حملات اسرائیل بودند.

نیکولاس مادورو رئیس جمهور ونزوئلا، حمله اسرائیل به ایران را محکوم کرد و آن را «اقدام جنگی» خواند و اسرائیل را «بزرگترین تهدید بشریت برای صلح» توصیف کرد.

رهبری کوبا هم این حمله را به شدت محکوم کرد و آن را اقدامی «غیرمسئولانه» خواند که صلح در خاورمیانه و جهان را تهدید می‌کند.

شیلی، بولیوی و نیکاراگوئه نیز در بیانیه‌های مشابه حملات اسرائیل را محکوم کردند.

برزیل هم اقدامات اسرائیل را نقض حاکمیت ایران و قوانین بین‌المللی دانست و هشدار داد که این حملات می‌تواند منطقه را به سمت جنگی بزرگتر سوق دهد و صلح جهانی و اقتصاد جهانی را تهدید کند.

در این منطقه، دو کشور آرژانتین و پاراگوئه که دولت‌های دست راستی دارند از ایران انتقاد کرده‌اند.

اروپا و خودداری از محکومیت حمله اسرائیل

بیشتر کشورهای اروپایی از حملات نظامی اسرائیل در ایران حمایت کرده‌اند.

فردریش مرتس، صدراعظم جدید از حملات اسرائیل به ایران ابراز خوشنودی کرده و گفته است اسرائیل با بمباران ایران «بخش سخت و کثیف» کار را برای بقیه به دست گرفته و انجام داده است.

آقای مرتس همچنین گفته است: «من فقط می‌توانم احترام عمیق خود را به ارتش و دولت اسرائیل به علت شجاعت آنها برای دست زدن به چنین کاری، ابراز کنم».

کشورهای اروپایی در نگرانی اسرائیل و آمریکا در مورد اهداف هسته‌ای ایران سهیم بوده‌اند. این کشورها در عین حال نگرانند که جنگ فعلی از کنترل خارج شده و به یک جنگ منطقه‌ای گسترده‌تر تبدیل شود. این کشورها در هراس از تاثیر جنگ بر بهای نفت خام هستند.

سایر نقاط جهان: واکنش‌های پراکنده اما همدلانه

ژاپن که عضو گروه ۷ است حمله اسرائیل به ایران رامحکوم کرده است. وزیر امور خارجه این کشور گفته است «ژاپن این اقدام را که باعث تشدید اوضاع می‌شود، به شدت محکوم می‌کند.»

بلاروس از هم‌پیمانان نزدیک تهران با لحنی مشابه موضع مسکو را بازتاب داد.

کشورهای آفریقایی هم به حملات اسرائیل به ایران واکنش نشان داده‌اند.

از جمله امضاکنندگان بیانیه وزرای امور خارجه ۲۱ کشور عربی و اسلامی که تجاوز نظامی مداوم اسرائیل به ایران را محکوم کردند نام کشورهای الجزایر، چاد، کومور، جیبوتی، مصر، گامبیا، موریتانی، سومالی و سودان دیده می‌شود.