آیا لحن چین در قبال جنگ اسرائیل و ایران تغییر کرده است؟
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, بخش مانیتورینگ
- شغل, بیبیسی
چین در روزهای اخیر لحن خود در مورد درگیری اسرائیل و ایران را بهطور ظریفی تغییر داده است؛ از واکنش اولیه نسبتاً ملایم تا اتخاذ موضعی انتقادیتر علیه اسرائیل.
وزارت امور خارجه چین در واکنش اولیه خود در ۱۳ ژوئن، با نقض حاکمیت و امنیت ایران توسط اسرائیل مخالفت کرد، اما از محکوم کردن مستقیم اسرائیل خودداری ورزید.
در ادامه همان روز، نماینده چین در سازمان ملل از لفظ «محکومیت» استفاده کرد و وزیر امور خارجه، وانگ یی، روز بعد گفت که چین «بلافاصله» و بهطور «صریح» اسرائیل را محکوم کرده است.
با وجود روابط نزدیکتر چین با ایران نسبت به اسرائیل، پاسخ پکن را میتوان تلاشی برای اجتناب از کشیده شدن به یک درگیری بزرگتر و رویارویی مستقیم با آمریکا و اسرائیل دانست، بهویژه در منطقهای که اولویت راهبردی اصلی چین نیست.
چرخش پکن به سمت لحنی تندتر علیه اسرائیل را میتوان تلاشی برای اتخاذ موضعی اخلاقی در این مسئله دانست؛ چرا که چین میخواهد خود را بهعنوان ترویجدهنده صلح در مقابل «نیروی مخرب» آمریکا معرفی کند
چین چگونه لحن خود را تنظیم کرده است؟
منبع تصویر، Michael M. Santiago/Getty Images
زمانی که حملات اسرائیل به ایران در ۱۳ ژوئن آغاز شد، وزارت امور خارجه چین اعلام کرد که «با نقض حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی ایران و همچنین احتمال تشدید و گسترش درگیری» مخالف است.
سخنگوی وزارت خارجه، همچنین از طرفهای ذیربط خواست که برای ارتقای صلح و ثبات منطقهای تلاش بیشتری کنند. او گفت چین مایل است «نقش سازندهای در کمک به کاهش تنشها ایفا کند».
اظهارات این سخنگو در مقایسه با محکومیت آشکار ژاپن از حملات اسرائیل، لحنی خنثی داشت.
اما در جلسه سازمان ملل در همان روز، نماینده چین، بیانیهای صادر کرد که در آن «محکومیت» اقدامات اسرائیل علیه ایران بیان شد و از اسرائیل خواست فوراً همه «اقدامات نظامی ماجراجویانه» خود را متوقف کند.
وزیر امور خارجه، وانگ یی، روز بعد حمایت خود از تهران را ابراز کرد. در مکالمه تلفنی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، او تأکید کرد که واکنش چین «آنی» و «صریح» بوده، اقدامات اسرائیل را محکوم کرده و «قاطعانه با حملات وحشیانه به مقامات ایرانی» مخالفت کرده است.
او گفت که چین از ایران در حفظ حاکمیت ملی خود و دفاع از حقوق و منافع مشروع و همچنین امنیت جان مردم حمایت میکند.
وانگ همچنین با وزیر امور خارجه اسرائیل، گیدئون ساعر، تماس تلفنی داشت و گفت چین «بهطور آشکار» با نقض قوانین بینالمللی توسط اسرائیل مخالف است و این اقدام را «غیرقابل قبول» دانست.
او از اسرائیل و ایران خواست اختلافات خود را از طریق گفتگو حلوفصل کنند و راههایی برای همزیستی مسالمتآمیز بیابند و بار دیگر تأکید کرد که چین مایل است نقش سازندهای در کاهش تنشها ایفا کند.
روابط چین با اسرائیل و ایران
روابط چین با اسرائیل دوستانه اما محدود بوده چون اسرائیل متحد نزدیک آمریکا است.
این دو کشور روابط اقتصادی پویایی داشتهاند و شرکای تجاری مهمی هستند. همچنین در بخش فناوریهای نظامی همکاری داشتهاند، اما آمریکا طی سالها چندین پروژه مشترک چین و اسرائیل را به دلایل امنیتی متوقف کرده است.
از زمان آغاز جنگ غزه، پکن عمدتاً از تشکیلات خودگردان فلسطینی حمایت کرده و روابط با اسرائیل در رکود است.
در مقابل، روابط چین با ایران بسیار نزدیکتر است. چین در سال ۲۰۲۱ توافقنامه همکاری ۲۵ سالهای با ایران امضا کرد که متعهد به سرمایهگذاری ۴۰۰ میلیارد دلاری در بانکداری، مخابرات، مراقبتهای پزشکی، زیرساخت و فناوری اطلاعات ایران شد.
پکن همچنین با تهران در مخالفت با «هژمونی آمریکا» و حمایت از نظم چندقطبی جهانی همسو است؛ بهویژه در قالب گروههایی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای.
چین، ایران و روسیه از سال ۲۰۱۹ چندین رزمایش دریایی مشترک در سواحل ایران و در شمال اقیانوس هند برگزار کردهاند، اما رسانههای چینی درباره ابعاد و جزئیات دیگر همکاریهای نظامی با تهران سکوت اختیار کردهاند.
آیا چین حمایت خود از ایران را افزایش خواهد داد؟
موضعگیری تندتر پکن در قبال درگیری اسرائیل و ایران و هشدار آن مبنی بر اینکه «وخیم شدن دوباره اوضاع منطقهای به نفع هیچ طرفی نیست» نشان میدهد که نمیخواهد درگیر یک مناقشه منطقهای گستردهتر یا رویارویی مستقیم با آمریکا و اسرائیل شود.
پکن نفوذ و منافع محدودی در خاورمیانه دارد. اگرچه همکاریهای اقتصادی خود را با کشورهای منطقه افزایش داده، اما خاورمیانه اولویت راهبردی اصلی چین نیست.
اگر ایران تنگه هرمز را مسدود کند یا حملات اسرائیل خسارات جدی به میادین نفتی ایران وارد کند، عرضه نفت ایران به چین مختل خواهد شد و امنیت انرژی چین را تهدید خواهد کرد. به گزارش رویترز، نفت ایران در ماه مارس ۱۳ درصد واردات چین را تشکیل داده است. چین بزرگترین خریدار نفت ایران است و حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران به چین میرود.
اما تغییر لحن چین از آغاز این درگیری همچنین نشان میدهد که پکن میخواهد در امور بینالملل موضع اخلاقی داشته باشد؛ همانطور که در موضوع غزه این کار را کرده است.
احتمالاً پکن سیاست متوازنتری اتخاذ خواهد کرد و خود را بیش از حد از بازیگران بزرگ منطقهای مانند عربستان سعودی و مصر دور نخواهد کرد. احتمالاً تلاش خواهد کرد خود را در کنار اکثریت مردم خاورمیانه و بهعنوان «بازیگری سازنده» برای صلح منطقهای نشان دهد، در مقابل آمریکا که پکن آن را نیروی مخرب در منطقه و جهان توصیف میکند.
