«بی‌رحم و عذاب‌آور»؛ پنالتی از کی وارد فوتبال شد؟

«فراتر از ورزش» بخشی از مطالب ورزشی بی‌بی‌سی است که داستان‌های شگفت‌انگیز ورزشکاران یا رویدادهایی را روایت می‌کند که کمتر شنیده‌اید. فهرست مطلب‌های فراتر از ورزش را دنبال کنید.

مارتین کلی روزی را به یاد می‌آورد که آرزو داشت مثل بقیه بچه‌های حاضر در استادیوم، چهارپایه‌ای داشت تا روی آن بایستد و دید بهتری به زمین داشته باشد.

او نمی‌خواست پشت سر دیگر تماشاچیان، دیدن نخستین ضربات پنالتی رسمی تاریخ فوتبال را از دست بدهد.

در شبی گرم، در تاریخ ۵ اوت ۱۹۷۰، در ورزشگاه «بوتفری پارک» شهر هال، تیم پرستاره منچستریونایتد مهمان تیم هال سیتی از دسته پایین‌تر بود. مسابقه‌ای حذفی که پس از وقت‌های اضافه با نتیجه ۱-۱به پایان رسیده و قرار بود برای اولین بار، ضربات پنالتی تعیین کننده تیم برتر باشد.

شش هفته پیش از آن، قانون‌گذاران فوتبال تصمیم گرفته بودند که به دوران تعیین برنده با انداختن سکه‌ پایان دهند و به‌جای آن، پنج بازیکن از هر تیم از فاصله ۱۱ متری و تنها در برابر دروازه‌بان ضربه بزنند.

مارتین که آن زمان یازده ساله و هوادار هال سیتی بود، با خود فکر کرد: «جورج بست، یکی از بزرگ‌ترین بازیکنان تاریخ قرار است اولین ضربه پنالتی تاریخ را بزند و این چیزی است که بدون شک ارزش دیدن دارد.»

اما هنوز هیچکس نمی‌دانست که این روش جدید برای تعیین برنده، به تجربه‌ای اعصاب‌خردکن تبدیل خواهد شد. تجربه‌ای که برخی هواداران، بازیکنان و مربیان حتی تحمل تماشای آن را ندارند.

پیش از این، مسابقات حذفی که به تساوی می‌کشیدند یا تکرار می‌شدند و یا برنده با قرعه‌کشی یا انداختن سکه‌ مشخص می‌شد.

در جام ملت‌های اروپا در سال ۱۹۶۸، ایتالیا پس از تساوی بدون گل برابر اتحاد جماهیر شوروی، با خوش شانسی در پرتاب سکه به فینال رسید. مسابقه فینال مقابل یوگسلاوی هم ۱-۱ شد و ایتالیا دو روز بعد در بازی تکراری با نتیجه دو بر صفر پیروز شد.

برای کسانی که از این روش‌ها رضایت نداشتند، چهار ماه بعد اتفاقی افتاد که کاسه صبرشان را لبریز کرد.

زمانی که کاپیتان اسرائیل در مرحله یک‌چهارم نهایی المپیک ۱۹۶۸، از داخل یک کلاه بزرگ قرعه‌ای کاغذی بیرون کشید که روی آن نوشته شده بود «نه» و به این ترتیب تیمش پس از تساوی ۱-۱ مقابل بلغارستان حذف شد. این مسئله خشم برخی از مسئولان فوتبال این کشور را برانگیخت.

یوسف داگان، از مسئولان فدراسیون فوتبال اسرائیل، معتقد بود باید راه بهتری برای تعیین برنده در این لحظات حساس وجود داشته باشد یا دست‌کم روشی که از نظر تئوریک کمتر به شانس و بیشتر به مهارت وابسته باشد.

یوسف داگان و مایکل آلموگ، که بعدها رئیس فدراسیون فوتبال اسرائیل شد، ایده ضربات پنالتی را مطرح کردند و در سال ۱۹۶۹ پیشنهاد رسمی خود را به فیفا ارائه دادند. این پیشنهاد در مجله رسمی این نهاد منتشر شد.

در این نامه، آلموگ پیشنهاد داد: «باید به روش فعلی که برنده با قرعه‌کشی تعیین می‌شود پایان داد. چرا که سیستمی غیراخلاقی و حتی بی‌رحمانه برای تیم بازنده و غیرشرافتمندانه برای تیم برنده است.»

او خواستار جایگزینی آن با زدن پنج ضربه پنالتی برای هر تیم شد. اگر پس از آن همچنان نتیجه مساوی بود، کار ادامه پیدا می‌کرد تا زمانی که یک تیم گل بزند و تیم دیگر از دست بدهد.

این پیشنهاد عمیقا مورد بحث قرار گرفت و در نهایت در جلسه سالانه «بورد بین‌المللی فوتبال» که نهاد قانون‌گذاری این ورزش است، در تاریخ ۲۷ ژوئن ۱۹۷۰ در شهر اینورنس اسکاتلند پذیرفته شد.

در طول سال‌ها، علاوه بر قرعه‌کشی، انداختن سکه‌ و بازی تکراری، روش‌های دیگری هم برای تعیین برنده استفاده شده بود، از جمله تقسیم جام یا حتی شمارش تعداد کرنرها. حتی در برخی رقابت‌های کوچک داخلی، شکل‌های متفاوتی از ضربات پنالتی هم تجربه شده بود.

وقتی بخش ورزش بی‌بی‌سی از فیفا پرسید که آیا ضربات پنالتی جام واتنی نخستین نمونه رسمی آن بوده است یا نه، این نهاد اعلام کرد که «هیچ مدرکی برای تایید یا رد این ادعا ندارد.»

با این حال، «موزه ملی فوتبال» از آن مسابقات به‌عنوان نخستین تجربه ضربات پنالتی در انگلیس یاد می‌کند.

برخی رقابت‌ها، از جمله مراحل اصلی جام حذفی انگلیس، تا همین دو فصل پیش همچنان از بازی تکراری استفاده می‌کردند و حتی تا فصل ۹۱-۱۹۹۰ این رقابت‌ها، ضربات پنالتی تنها در صورت تساوی پس از وقت‌های اضافه در بازی تکراری اعمال می‌شد.

پس از تصمیم گرفته شده در سال ۱۹۷۰، طولی نکشید که نخستین فرصت برای استفاده از ضربات پنالتی در یک مسابقه حرفه‌ای فوتبال فراهم شد.

اما آیا این روش جدید واقعا نسبت به روش‌های قبلی جوانمردانه‌تر و کمتر بی‌رحمانه بود؟

آن شب در هال و در چارچوب جام واتنی، پاسخ‌هایی به این سوال داده شد.

مارتین به بی‌بی‌سی گفت: «باورم نمی‌شد که تیم محبوبم، هال سیتی مقابل جورج بست، بابی چارلتون و دنیس لاو قرار گرفته بود. مثل این که مسی، رونالدو و امباپه در یک تیم باشند.»

فرانکی بنکس، بازیکن سابق هال سیتی، می‌گوید: «بازی بسیار بزرگی بود. جلوی منچستریونایتدی بازی می‌کردیم که دو سال قبل قهرمان اروپا شده بود. جو ورزشگاه فوق‌العاده بود. بازیکنان یونایتد قهرمانان ما بودند و روی کاغذ هیچ شانسی نداشتیم. اما می‌خواستیم برنده شویم و به همه نشان دهیم که می‌توانیم رقابت کنیم.»

و دقیقا همین کار را کردند. هال سیتی در دقیقه ۱۱ با گل کریس چیلتون پیش افتاد، اما دنیس لاو در دقیقه ۷۸ گل مساوی را زد و بازی به وقت‌های اضافه کشیده شد.

با نزدیک شدن به پایان وقت اضافه، بازیکنان متوجه شدند که قرار است بخشی از یک لحظه تاریخی باشند.

بنکس می‌گوید: «تری نیل، سرمربی-بازیکن تیم، از بازیکنان خواست تا داوطلب شوند. بعضی‌ مردد بودند و بعضی‌ هم شجاعت به خرج دادند و گفتند: من می‌زنم.»

هیچکس نمی‌خواست اولین بازیکنی باشد که پنالتی را خراب می‌کند.

با این حال، جورج بست با شوتی زمینی به گوشه دروازه، نخستین گل تاریخ ضربات پنالتی را زد. برای هال سیتی هم، تری نیل موفق به گلزنی در ضربات پنالتی شد.

اما پس از آن دنیس لاو ضربه خود را از دست داد و ایان مک‌ککنی آن را مهار کرد.

بنکس گفت: «برای همیشه، لاو به‌عنوان اولین بازیکنی که ضربه پنالتی را خراب کرده شناخته می‌شود و مک‌ککنی هم اولین دروازه‌بانی که پنالتی را مهار کرده است.»

پس از آن، کن واگستف از هال هم پنالتی‌اش را از دست داد و وقتی ویلی مورگان برای یونایتد گل زد، هال باید ضربه آخر را حتما گل می‌کرد.

در این لحظه، مک‌ککنی اولین دروازه‌بانی شد که برای زدن پنالتی جلو آمد. مارتین می‌گوید: «با خودم گفتم خدایا، اون نه! باورم نمی‌شد. مادرم هم باورش نمی‌شد. حتی الکس استپنی، دروازه‌بان یونایتد هم تعجب کرده بود.»

مک‌ککنی جلو رفت و ضربه‌ای قدرتمند زد... اما توپ به تیر افقی برخورد کرد و به این ترتیب، اولین دروازه‌بانی شد که در ضربات پنالتی توپ را از دست می‌دهد.

بنکس گفت: «هنوز هم معتقدم انتخاب درستی بود. او پای چپ بسیار خوبی داشت و شجاعتش را هم داشت. اگر شرط می‌بستم، می‌گفتم گل می‌زند. اما آن پنالتی تا آخر عمر با او ماند.»

از آن زمان به بعد، بازیکنان زیادی سرنوشتی مشابه لاو و مک‌ککنی داشته‌اند. آمارها نشان می‌دهد حدود ۲۴ درصد پنالتی‌ها خراب می‌شوند.

ضربات پنالتی سرنوشت برخی از بزرگ‌ترین مسابقات جهان را تعیین کرده‌اند، از جمله سه فینال جام جهانی در سال‌های ۱۹۹۴، ۲۰۰۶ و ۲۰۲۲.

نخستین قهرمانی بزرگ بین‌المللی که با ضربات پنالتی تعیین شد، در یورو ۱۹۷۶ بود، جایی که آنتونین پاننکا با ضربه چیپ معروف خود، که بعدها به نام او ثبت شد، قهرمانی را برای چکسلواکی به دست آورد.

در این سال‌ها، تیم ملی انگلیس بارها در ضربات پنالتی شکست خورده و هفت بار در تورنمنت‌های بزرگ از این طریق حذف شده است.

چندی پیش هم رویای ولز برای حضور در جام جهانی امسال، در ضربات پنالتی توسط بوسنی و هرزگوین از بین رفت.

اما پیش از آن شب در هال، هیچکس نمی‌دانست چه چیزی در انتظار است. اما پس از ده ضربه پنالتی، همه فهمیدند. مارتین می‌گوید: «هر ضربه یک عذاب بود.»

و بیش از شش دهه بعد، این عذاب همچنان ادامه دارد.