Credit Card : ક્રેડિટ સ્કોર એટલે શું અને ક્રેડિટમાં ઘટાડો ન થાય એ માટે શું સાવચેતી રાખવી જોઈએ?

દૂરદર્શન પર ભૂતકાળમાં 'મર્યાદા રામન્ના' નામની એક સિરિયલ પ્રસારિત કરવામાં આવતી હતી. તેનું કથાનક સામાન્ય હતું. તેમાં બે ખેડૂતો તેમની વચ્ચેના ઝઘડાના નિરાકરણ માટે મર્યાદા રામન્ના પાસે જાય છે.

બે પૈકીનો એક ખેડૂત 25 એકર જમીન અને 10 ગાયનો માલિક જમીનદાર હતો, જ્યારે બીજો માત્ર બે એકર જમીનમાં ખેતી કરતો ખેડૂત હતો.

સામાન્ય ખેડૂતનો આક્ષેપ હતો કે જમીનદાર ખેડૂતે તેની પાસેથી પૈસા ઉધાર લીધા હતા અને એ પૈસા તે પાછા આપતો નથી. તેની સામે જમીનદાર ખેડૂત એવી દલીલ કરે છે કે હું 25 એકર જમીનનો માલિક છું ત્યારે મારે બીજા પાસેથી પૈસા ઉધાર શા માટે લેવા પડે?

આ બન્નેમાં સાચું કોણ બોલે છે તે પારખીને સત્યનો પક્ષ લેવાની જવાબદારી મર્યાદા રામન્નાની હોય છે.

આપણી બૅન્કિંગ વ્યવસ્થા સમક્ષ પણ આવી જ સમસ્યા સર્જાઈ હતી.

1991ના આર્થિક સુધારા પછી ઘણા લોકોએ બૅન્કો પાસેથી હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોન લેવાનું શરૂ કર્યું હતું. બીજી તરફ ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ પણ ઝડપથી વધ્યો.

દેશમાં આજે અંદાજે છ કરોડ ક્રેડિટ કાર્ડ ઉપયોગમાં છે. આની પાછળનો મૂળ સિદ્ધાંત એ છે કે ગ્રાહકો કશું ગીરો મૂક્યા વગર ક્રેડિટ કાર્ડ વડે બૅન્કનાં નાણાંનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો આ કોઈ પણ પ્રકારના કોલેટરલ વિના મળતી લોન છે. તેથી બૅન્કોએ ક્રેડિટ કાર્ડ આપતી વખતે બહુ સાવધાની રાખવી પડે છે. પગારદાર લોકો પૈકીનું કોણ લોનનાં નાણાં પાછાં આપશે અને કોણ નહીં આપે તેનો તાગ મેળવવા માટે ક્રેડિટ રેટિંગની વ્યવસ્થાનો ઉદય થયો હતો.

આ વ્યક્તિની આર્થિક શિસ્તનું આકલન કરતી વ્યવસ્થા છે. વર્તમાન સમયમાં ક્રેડિટ રેટિંગ વિશે માહિતગાર હોવું જરૂરી છે.

ક્રેડિટ રેટિંગ બાબત જાગૃત ન રહીએ અને કોઈ નાનકડી ભૂલ પણ થઈ જાય તો લોન બાબત મોટી મુશ્કેલી સર્જાઈ શકે છે.

પહેલાં આપણે સારા ક્રેડિટ રેટિંગના લાભ સમજી લઈએ.

ભારતમાં ક્રેડિટ રેટિંગનું કામ કરતી કંપનીઓ

દેશમાં ક્રેડિટ રેટિંગનું કામ કરતી કંપનીઓમાં CIBIL, Experian, Equifax અને CRIFનો સમાવેશ થાય છે.

આ બધામાં CIBIL સૌથી વધુ વિખ્યાત કંપની છે. CIBILના રેટિંગની રેન્જ 300થી 900 સુધીની છે. CIBILના માપદંડ મુજબ, 800થી વધારેનો સ્કોર ધરાવતા લોકોને સારો લાભ મળે છે.

Equifax અને CRIFના રેટિંગની રેન્જ પણ 300થી 900 સુધીની છે, જ્યારે Experianની રેટિંગ રેન્જ 300થી 850 સુધીની છે.

દરેક વ્યક્તિ ચોક્કસ ફી ચૂકવીને પોતાનો ક્રેડિટ સ્કોર ઑનલાઇન જાણી શકે છે. આ સેવા તમામ કંપનીઓ આપે છે.

આ બધી કંપનીઓ બૅન્કો સાથે કરાર કરે છે અને ગ્રાહકો વિશેની માહિતી એકત્ર કરે છે. એ પછી તેઓ પોતાની રીતે ગ્રાહકોનું રેટિંગ નક્કી કરે છે. આ કંપનીઓ ભલે અલગ-અલગ હોય, પરંતુ ક્રેડિટ રેટિંગના તેમના માપદંડ એકસરખા છે.

હવે ક્રેડિટ રેટિંગના અંદાજની પ્રક્રિયાની વિગત જાણીએ.

લોનની નિયમિત ચુકવણી કરવાથી ક્રેડિટ રેટિંગમાં વધારો થાય છે.

ક્રેડિટ રેટિંગ ઘટે નહીં એ માટે શું સાવચેતી રાખવી જોઈએ?

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો