'Umukino wo kwishyura': Biden na Trump bitezwe kongera guhangana mu matora

Ahavuye isanamu, Getty Images
- Umwanditsi, Kayla Epstein
- Igikorwa, BBC News
Perezida w'Amerika Joe Biden n'uwo yasimbuye Donald Trump bombi bamaze kurenza ikigero cy'intumwa ziba zicyenewe zibashyigikiye kugira ngo babe abakandida b'amashyaka yabo mu matora yo mu Gushyingo (11) uyu mwaka.
Leta enye, teritwari imwe y'Amerika hamwe n'abo mu ishyaka ry'abademokarate baba mu mahanga, ku wa kabiri batoye mu matora y'ibanze.
Ibyavuye mu matora bisobanuye ko mu mezi umunani ari imbere, abatora bo muri Amerika bazongera kubona amatora asa n'amatora ya perezida yo mu mwaka wa 2020.
Ku mpeshyi y'uyu mwaka ni bwo Biden na Trump bazatangazwa ku mugaragaro nk'abakandida b'amashyaka yabo, mu nama nkuru zayo.
Perezida Biden, w'imyaka 81, ku wa kabiri nimugoroba yavuze ko atewe "icyubahiro cyinshi" no kuba abatora barashyigikiye ko yongera kwiyamamaza "mu gihe inkeke Trump ateje ari nini cyane kurusha ikindi gihe cyabayeho".
Yifashishije ibirimo kuba byiza byo mu bukungu, yashimangiye ko Amerika igeze "hagati mu kugaruka" kwayo, ariko ko yugarijwe n'ingorane kuri ejo hazaza hayo nk'igihugu kigendera kuri demokarasi, ndetse n'ingorane zitewe n'abashaka gushyiraho amategeko abuza gukuramo inda no kugabanya gahunda z'imibereho.
Mu itangazo ryasohowe n'itsinda rishinzwe ibikorwa byo kumwamamaza, Biden yagize ati: "Nemera ko Abanyamerika bazahitamo gutuma dukomeza kwerekeza mu gihe kiri imbere."
Kuba Biden ari ku butegetsi ubwabyo yabyungukiyemo nk'ibisanzwe, ndetse nta bahatana na we bakomeye yahuye na bo mu kugira ngo abe umukandida w'abademokarate.
Nubwo abatora bakomeje kugaragaza impungenge ko imyaka ye igabanya ubushobozi bwe bwo gukora inshingano ze za perezida, ubuyobozi bw'ishyaka bwamukomeyeho.
Hagati aho, Trump, w'imyaka 77, aracyakunzwe cyane mu batora bo mu ishyaka ry'abarepubulikani, ibyo bikaba byaratumye akomeza gutsinda mu matora y'ibanze, nubwo yari ahatanye n'abacyeba bashoye amafaranga menshi mu bikorwa byabo.
Kwiyamamariza manda ya kabiri kwe nka perezida w'Amerika kwibanze ku mategeko akaze kurushaho ajyanye n'abimukira, harimo no kuba yarasezeranyije "gufunga umupaka" no gushyira mu bikorwa kwirukana abanyamahanga "kuzaca umuhigo".
Trump yanasezeranyije kurwanya ibyaha, kongera ikorwa ry'amashanyarazi ry'imbere mu gihugu, gusoresha ibicuruzwa byinjira mu gihugu bivuye mu mahanga, gusoza intambara yo muri Ukraine no gusubukura gahunda ye y'"Amerika mbere na mbere" mu mubano n'amahanga.
Ibyavuye mu matora ku wa kabiri nijoro ntabwo bitunguranye, kuko aba bagabo bombi bihariye intsinzi mu bikorwa byo kwiyamamaza kwabo kugeza ubu.
Kuba bombi bongeye kuba abakandida b'amashyaka yabo mu matora, bisa nkaho byagaragaraga na mbere ko bizabaho, nubwo hari hari amakusanyabitekerezo agaragaza ko Abanyamerika batanyuzwe no kuba Biden na Trump bashobora kongera guhangana mu matora mu Gushyingo.
Amatora y'ibanze ya perezida muri Amerika n'inama zo guhitamo abakandida ni irushanwa ribera muri buri leta ryo kubona intumwa nyinshi cyane zo mu ishyaka zishyigikiye umukandida.

Ahavuye isanamu, Reuters
Abademokarate n'abarepubulikani bafite amategeko atandukanye gato ajyanye n'aya matora y'ibanze, ariko aya matora urebye ahanini akorwa kimwe.
Buri leta igenerwa ikigero runaka (umubare runaka) cy'intumwa z'ishyaka, zihabwa umukandida utsinze zose uko zakabaye cyangwa akazihabwa habayeho kuringaniza, hashingiwe ku byavuye mu matora.
Umukandida w'umurepubulikani agomba kubona nibura intumwa 1,215 z'ishyaka rye mu gihe cy'amatora y'ibanze kugira ngo atsindire kurihagararira, mu gihe umukandida w'umudemokarate agomba kubona intumwa 1,968.
Ku wa kabiri, abarepubulikani bakoreye amatora y'ibanze muri leta za Mississippi, Georgia na leta ya Washington, n'inama yo guhitamo umukandida muri leta ya Hawaii.
Hagati aho, abademokarate bakoze amatora y'ibanze muri leta za Georgia, Washington na Mississippi, no muri teritwari y'ibirwa (amazinga mu Kirundi) bya Northern Mariana Islands, hamwe no gutora kw'abademokarate baba mu mahanga.
Abari bahanganye bikomeye na Biden na Trump bari baramaze kwikura mu bikorwa byabo byo kwiyamamaza mbere yuko ayo matora y'ibanze yo ku wa kabiri aba, rero ibyayavuyemo ni nkaho byari bizwi.
Nikki Haley, wahoze ari ambasaderi w'Amerika mu Muryango w'Abibumbye, akaba ari na we mucyeba wa Trump wari usigaye mu irushanwa, muri uku kwezi yikuye mu guhatanira kuba umukandida w'ishyaka rye, nyuma yo gutakaza leta 14 zigatsindwamo na Trump mu matora yo ku munsi wa kabiri udasanzwe, uzwi nka 'Super Tuesday', yo mu cyumweru gishize.
Nubwo hari leta zindi nyinshi zitarakora amatora y'ibanze yazo, mu gihe Trump na Biden bamaze kurenza umubare w'intumwa za ngombwa zo gutuma bahagararira amashyaka yabo, ubu urebye amatora rusange yo mu 2024 aratangiye.
Amatora ya perezida w'Amerika azaba ku itariki ya 5 Ugushyingo 2024.













