Jovenel Moïse: Polisi ivuga ko itsinda ry'abicanyi b'abanyamahanga ari ryo ryishe Perezida wa Haiti
Itsinda ry'abacanshuro 28 b'abanyamahanga, ririmo n'abahoze ari abasirikare ba Colombia, ni ryo ryishe Perezida wa Haïti Jovenel Moïse ku wa gatatu, nkuko polisi ibivuga.
17 bafunzwe, bamwe nyuma y'imirwano mu nzu yo mu murwa mukuru Port-au-Prince aho bari bakubakubiwe, abandi bafatirwa muri ambasade ya Taiwan aho bari bahungiye.
Ku wa kane, bamwe mu bacyekwaho kwica Perezida, bari bariho amaraso abandi basenutse ku mubiri, beretswe abanyamakuru, hamwe n'intwaro bafatanywe.
Umukuru wa polisi Léon Charles yavuze ko abandi umunani bacyekwa muri ubwo bwicanyi bagishakishwa, naho abandi batari munsi ya batatu bishwe barashwe n'abapolisi.
Polisi ivuga ko igishakisha abacuze umugambi w'icyo gitero ku rugo rwa Perezida.
Itsinda ry'abagabo bitwaje imbunda biraye mu rugo rwa Perezida Moïse saa saba z'ijoro (1:00) zaho ku wa gatatu, ni ukuvuga saa moya za mu gitondo (7h) ku isaha yo mu Rwanda no mu Burundi, baramurasa n'umugore we.
Bwana Moïse yasanzwe agaramye afite ibikomere (ibisebe) 12 by'amasasu ndetse ijisho rimwe ryaturumbutsemo, apfira aho byabereye, nkuko abategetsi babivuze.
Umugore we Martine Moïse, w'imyaka 47, yakomeretse bikomeye, ajyanwa mu ndege kuvurirwa muri leta ya Florida muri Amerika, aho bivugwa ko uko ameze ubu byahamishijwe hamwe.
Polisi yavuze ko itsinda ryagabye icyo gitero ryarimo n'Abanya-Colombia 15 n'Abanya-Haïti babiri bafite n'ubwenegihugu bw'Amerika.
'Twebwe Abanya-Haïti turababaye cyane'
Imbaga y'abaturage barubiye yafashije mu gushakisha abo bagabo bitwaje imbunda, ndetse ifasha polisi gutahura bamwe muri bo bari bihishe mu bigunda.
Umugabo umwe yabwiye ibiro ntaramakuru AFP ati: "Twebwe Abanya-Haïti turababaye cyane, ibi ntabwo twabyemera".
"Twiteguye gufasha kuko ducyeneye kumenya uwihishe inyuma y'ibi, amazina yabo, aho bakomoka kugira ngo ubutabera bukore akazi kabwo".
Nyuma yaho, imbaga y'abaturage yatwitse eshatu mu modoka z'abacyekwaho kwica Perezida ndetse isenya ibimenyetso bya gihamya.

Ahavuye isanamu, Reuters
Umukuru wa polisi yasabye ko habaho ituze, avuga ko abaturage badakwiye kwihanira.
Taiwan yemeje ko 11 muri abo bacyekwa bafatiwe kuri ambasade yayo, aho bari bameneye muri kimwe mu bikari by'iyo ambasade.
Ntibiramenyekana uwacuze umugambi w'icyo gitero cyangwa icyatumye kiba.
Ariko Claude Joseph, Minisitiri w'intebe w'inzibacyuho (cyangwa w'imfatakibanza mu Kirundi) wa Haïti, yabwiye BBC ko uwo Perezida wari ufite imyaka 53, ashobora kuba yarishwe kuko yari arimo kurwanya ruswa mu "baherwe" bo mu gihugu.
Ku wa kane, polisi yagaragarije abanyamakuru bamwe mu bacyekwaho kumwica n'intwaro zabo, impapuro z'inzira (passports) zo muri Colombia n'izindi gihamya.
Bwana Charles yagize ati: "Abanyamahanga baje mu gihugu cyacu kwica perezida".

Ahavuye isanamu, Getty Images
Leta ya Colombia yemeje ko abatari munsi ya batandatu muri abo bacyekwaho kuba muri iryo tsinda bisa nkaho ari abasezerewe mu gisirikare cyayo. Yasezeranyije gufasha Haïti mu bikorwa by'iperereza.
Hagati aho, ibiro by'ububanyi n'amahanga by'Amerika byavuze ko bidashobora kwemeza niba hari n'umwe mu baturage b'iki gihugu wafunzwe.
Ariko ibitangazamakuru byo muri Amerika no muri Canada birimo gutangaza ko umwe mu bafite ubwenegihugu bubiri batawe muri yombi ari James Solages, w'imyaka 35, wo muri Florida, wahoze acunga umutekano kuri ambasade ya Canada muri Haïti.
'Ubutumwa bwari ubwo gufata Perezida'
Umucamanza uri gukora iperereza yabwiye ibitangazamakuru byo muri Haïti ko Bwana Solages n'undi Munyamerika, watangajwe ko yitwa Joseph Vincent, bavuze ko bari aho nk'abasemuzi b'abacanshuro, bamaze kubona icyo kiraka ku rubuga rwa internet.
Umucamanza Clément Noël yabwiye ikinyamakuru Le Nouvelliste cyo muri Haïti ati: "Ubutumwa bwari ubwo gufata Perezida Jovenel Moïse...ntabwo bwari ubwo kumwica".
Ku wa gatanu, Amerika yavuze ko igiye kohereza muri Haïti abategetsi bo mu kigo cya FBI cy'iperereza ry'imbere mu gihugu n'abo mu biro bishinzwe umutekano by'Amerika, nyuma yuko Haïti isabye ubufasha mu iperereza.
Ikinyamakuru El Tiempo cyo muri Colombia cyatangaje ko cyabonye inyandiko z'ibanga zivuga amazina y'abo Banya-Colombia bacyekwa.
Ubushakashatsi bw'iki kinyamakuru buvuga ko bane muri bo bafashe indege bava muri Colombia berekeza muri Dominican Republic (République Dominicaine) ku itariki ya 4 y'ukwezi kwa gatandatu.
Kivuga ko bahageze, nyuma y'iminsi ibiri bambutse berekeza muri Haïti banyuze inzira yo ku butaka. Ibi bihugu byombi bisangiye ikirwa (cyangwa izinga mu Kirundi) cya Hispaniola.
Nkuko ikinyamakuru El Tiempo gikomeza kibitangaza, ba maneko ba Colombia babonye amafoto yerekana bamwe mu bagize iryo tsinda bifotoreza ahantu hakunze gusurwa n'abakerarugendo ho muri République Dominicaine. Ayo mafoto bari bayashyize kuri konti zabo zo ku mbuga nkoranyambaga.
Ubwo bwicanyi bwateje akaduruvayo hamwe muri iki gihugu cya Haïti, kiri mu bicyennye cyane ku mugabane w'Amerika. Igihe cy'ibihe bidasanzwe kiracyakomeje mu gihugu hose, mu gihe République Dominicaine yo yafunze umupaka wayo.
Ni nde uri ku butegetsi?
Iyicwa rya Perezida Moïse ryatumye habaho urujijo rujyanye n'uri ku butegetsi muri iki gihe.
Itegekonshinga rivuga ko umukuru w'urukiko rw'ikirenga ari we ukwiye kuba agiye ku butegetsi mu gihe Perezida adahari, ariko uyu René Sylvestre aherutse kwicwa na Covid-19.
Nyuma y'ibyo, amavugurura yakozwe ku itegekonshinga ateganya ko minisitiri w'intebe akwiye gutegeka. Mu gihe cy'imyaka ine yamaze ku butegetsi, Bwana Moïse yagize ba minisitiri b'intebe batandatu.
Ku wa mbere, habura umunsi umwe ngo yicwe, yari yashyizeho Minisitiri w'intebe wa karindwi, Ariel Henry.
Bwana Henry ntabwo ararahirira iyo mirimo, ariko ashimangira ko ari we ukwiye kuba ari ku butegetsi.
Bwana Joseph, Minisitiri w'intebe w'inzibacyuho, yabwiye BBC ko "yumijwe" n'ibyo Bwana Henry yavuze, yongeraho ati: "Dukwiye gushyira ibyo bintu ku ruhande tugashyira Haïti imbere ya byose".
Umuryango w'abibumbye (ONU/UN) wavuze ko Bwana Joseph akwiye kuguma ku butegetsi kugeza habaye amatora ateganyijwe muri uyu mwaka.
Yavuze ko ataziyamamariza kuba Perezida. Ati: "Ntabwo ndi hano [muri uyu mwanya] byo kuhaguma igihe kirekire cyane. Dukwiye gukora amatora. Nta mugambi bwite uhishe mfite".











