Rheolau newydd Eisteddfod yr Urdd yn 'rhwystredig iawn' i fyfyrwyr

Mae rhai myfyrwyr wedi mynegi pryder fod rheolau newydd cystadlu 19-25 oed yn Eisteddfod yr Urdd yn "peri gofid" ac yn "rhwystredig iawn".

Eleni mae'n ofynnol i gystadleuwyr unigol, deuawdau, triawdau a grwpiau ensemble gystadlu yn eisteddfodau'r rhanbarth cyn mynd ymlaen i'r genedlaethol.

Fel arfer roedd cystadleuwyr 19-25 oed yn y cystadlaethau uchod yn cael mynd yn syth i gystadlu ar lefel genedlaethol.

Doedden nhw ddim felly yn gorfod dysgu eu darnau mor gynnar, a doedd dim cyfyngiad ar y nifer oedd yn cael cynrychioli'r rhanbarth.

Mae'r Urdd yn dweud iddyn nhw gynnal ymgynghoriad a chasglu barn trawstoriad o gystadleuwyr, a'u bod "wedi dod i'r casgliad bod yn rhaid i gystadleuwyr 19-25 oed sy'n dymuno cymryd rhan yn yr Eisteddfod gystadlu yn eu heisteddfod ranbarthol yn gyntaf, yn hytrach na mynd yn syth i'r lefel genedlaethol".

Mae hawl gan gystadleuwyr gystadlu yn yr eisteddfod rhanbarth sy'n lleol iddyn nhw, neu sy'n lleol i ble maen nhw'n derbyn eu haddysg neu hyfforddiant.

Mae rhai cystadlaethau mwy yn cael mynd yn syth i Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd.

Mae myfyrwyr yn dweud bod y newid wedi "anghofio amdanyn nhw".

Dywedodd cadeirydd Aelwyd JMJ ym Mhrifysgol Bangor, Elain Iorwerth, ei bod yn teimlo y gallai'r newid arwain at lai o bobl yn cystadlu.

"Dwi'n ffeindio'r sefyllfa'n hynod o rwystredig," meddai.

"Dwi'n meddwl bydd llai o bobl yn cystadlu ac yn cyrraedd y genedlaethol. Mae'n fwy o straen cael popeth yn barod erbyn mis Mawrth yn lle mis Mai.

"O'r blaen, doedd y rhan fwyaf ohonom ni ddim yn meddwl yn ddifrifol am y cystadlaethau tan fis Ebrill.

"Mae'n lot o waith trefnu pawb a chael amser i ymarfer... Mae cerdd dant yn cymryd lot o amser i'w baratoi."

Ychwanegodd: "Dwi'n teimlo bod y penderfyniad wedi dod allan o nunlle.

"Er bod sôn am ymgynghori, does neb yn ein haelwyd ni wedi cael ei gynnwys.

"Mae'n teimlo fel penderfyniad wedi'i wneud yn frysiog, heb lawer o eglurder."

Poeni bod y newid yn dod ar amser prysur i fyfyrwyr mae Huw Williams, llywydd Undeb Myfyrwyr Cymraeg Bangor, hefyd.

"Mae dipyn o'n myfyrwyr ni ar leoliadau gwaith – nyrsys, myfyrwyr addysg ac ati – felly mae hynny'n her ynddo'i hun.

"Mae ganddyn nhw ymrwymiadau fel rhan o'u cyrsiau.

"Mae hi'n anodd iawn cael y balans rhwng ymarfer ar gyfer yr Urdd ac ar gyfer yr Eisteddfod Ryng-golegol, yn enwedig gan fod y ddwy yn digwydd yn agos at ei gilydd, ac yn agos at arholiadau a placements.

"Mae myfyrwyr yn brysur iawn, felly bydd hwn yn gyfnod hynod o brysur i'r rhai sy'n cystadlu yn y rhanbarth.

"Mae'n rhaid i ni wneud Eisteddfod Sir ychydig ddiwrnodau cyn yr Eisteddfod Ryng-golegol, ac mae hynny'n golygu wythnos ychwanegol o waith trefnu ac ymarfer."

Ychwanegodd er hynny ei fod yn llwyr ymwybodol ei bod hi'n anodd cael y "balans perffaith" a bod yn "rhaid cydnabod bod cymaint o aelwydydd rhanbarthol ledled Cymru".

Roedd Elis Massarelli-Hughes wedi bwriadu cystadlu yn yr unawd piano eleni, ond oherwydd yr amseru newydd a'r "pwysau ychwanegol", mae wedi penderfynu peidio cystadlu.

"Mae gen i gyngerdd diwedd blwyddyn efo'r piano yn y coleg yng nghanol mis Mai," meddai.

"Gydag eisteddfod y sir yn digwydd ym mis Chwefor, o safbwynt perfformio mae'n anodd iawn cael darn i safon mor gynnar, ac wedyn cadw'r safon honno am fisoedd er mwyn perfformio eto yn y genedlaethol efo'r un darn.

"Yn enwedig yng nghanol gwaith coleg a digwyddiadau eraill – mae'n anodd iawn i fyfyrwyr gadw'r safon honno dros gyfnod mor hir."

Ychwanegodd ei fod yn "sicr bydd llai o bobl yn cystadlu".

"Mae gynnon ni gymaint o fyfyrwyr yma ym Mangor sy'n dod o'r de ac fydd yn teithio nôl i gystadlu," meddai.

"Does 'na ddim synnwyr yn y penderfyniad, yn enwedig gan fod y teithio yng nghanol cyfnod arholiadau.

Mae'r Urdd yn dweud yn gwbl eglur y gall myfyrwyr gystadlu yn y rhanbarth y maen nhw'n derbyn eu haddysg.

Ond mae unigolion wedi dweud nad ydyn nhw am gystadlu yn erbyn ei gilydd, ac felly maen nhw'n teimlo rheidrwydd i ddychwelyd i ranbarth eu cartrefi.

Un o'r rheiny yw Begw Fussell, sy'n dweud bod y newid yn "rhwystredig iawn".

"Fi'n teimlo fel bo' nhw heb gymryd i ystyriaeth myfyrwyr sydd yn y brifysgol," meddai.

"Fi o'r de, felly mae gyrru pedair awr i fynd i ragbrawf y sir, jyst i ganu am ddwy funud, ac wedyn gyrru pedair awr yn ôl, yn rhwystredig iawn."

Ychwanegodd Elain Iorwerth: "Dwi'n dod o Feirionnydd, ond rŵan mae'n rhaid i mi ddewis cystadlu o dan aelwyd JMJ mewn sir hollol wahanol ac enfawr, neu fynd adre i gystadlu yn fy sir leol fach fel o'r blaen.

"Os dwi'n cystadlu yn y triawd yn Eryri, dwi ddim isio mynd adre wedyn i gystadlu'n unigol ym Meirionnydd. Mae hynny'n andros o rwystredig."

Mae Branwen Medi Jones yn un sy'n gyfarwydd iawn â llwyfannau eisteddfodol, wedi dod yn fuddugol mewn sawl cystadleuaeth dros y blynyddoedd.

Ond eleni, mae hi'n dweud ei bod yn teimlo'n "rhwystredig, mwy na dim arall".

"Dwi'n teimlo'n rhwystredig achos dwi'n meddwl mai'r amser paratoi yw'r peth mwyaf i fi," meddai.

"Mae'r darnau'n mynd yn rili heriol dan 25, a 'di'r amser mae'r Urdd wedi rhoi i ni ddim yn ddigon i fi.

"Dwi'n gorfod dysgu lot o ddarnau – rhai heriol – a ella ddim hyd yn oed gallu mynd drwodd i'r genedlaethol.

"Dwi'n meddwl ma'i ond yn deg yn yr oedran yma bod ni'n cael dangos ein doniau.

"Mae'r Urdd fod i ddathlu doniau pobl ifanc, ac wrth drio gwneud hyn, maen nhw'n rhoi rhwystredigaeth ar hynny."

Roedd Branwen hefyd wedi edrych ymlaen at y cyfle i gystadlu mewn deuawd eleni.

"Roedden i'n edrych ymlaen i'r oedran yma gan mai hwn oedd blwyddyn gynta' fi i allu dewis pwy o'n i isio 'neud deuawd efo," meddai.

"Roeddwn i a Twm yn bwriadu 'neud deuawd eleni gan bod o'n haws achos bo' ni ddim yn gorfod bod yn yr un ysgol na'r un sir.

"Ond achos bod ni o ddwy sir wahanol mae o'n dipyn o sialens.

"Fydda i'n gorfod cystadlu yn Sir Ddinbych i ddechrau, wedyn teithio i Sir Fôn, a dwi ddim yn siŵr sut fydd hynny'n gweithio."

Er bod rhestr testunau'r Eisteddfod wedi cael eu cyhoeddi fis Medi, dywedodd Branwen fod y newid hefyd wedi cael effaith ar y broses o osod darnau cerdd dant.

"O'n i'n meddwl bod gen i tan fis Mai i osod darnau i fi fy hun – unawd, deuawd a grŵp – a dwi wedi cael fy ngofyn i 'neud y rhai iau hefyd.

"So mae gen i bedwar neu bump o osodiadau i 'neud cyn mis Mawrth.

"Ma'n rush, a wedyn trio cael y ceinciau i gyd a'r geiriau. Ma' jyst yn mynd yn rush mawr."

Mewn ymateb i'r pryderon, dywedodd Urdd Gobaith Cymru fod y newidiadau yn dilyn ymgynghoriad a gafodd ei gynnal yn haf 2025, fel rhan o'r gwaith cynllunio ar gyfer gŵyl saith diwrnod.

"Roedd cynrychiolaeth gan unigolion 19-25 oed yn ogystal ag aelwydydd yn rhan o'r broses ymgynghori," meddai llefarydd.

"Roedd barn gref ymhlith rhai yn y grŵp oedran hwn fod cael y cyfle i gystadlu cyn cyrraedd llwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol yn flaenoriaeth, ac y byddent yn gwerthfawrogi derbyn beirniadaeth adeiladol yn gynharach er mwyn mireinio eu perfformiadau cyn y rownd derfynol."

Mewn ymateb i bryderon myfyrwyr prifysgol ynghylch amseru arholiadau a theithio, dywedodd yr Urdd fod hyblygrwydd yn y trefniadau newydd.

"Mae'r drefn yn caniatáu i gystadleuwyr 19-25 oed gofrestru i gystadlu naill ai yn y rhanbarth lle maent yn byw neu yn y rhanbarth lle maent yn derbyn addysg neu hyfforddiant.

"Os oes gan unrhyw gystadleuydd bryderon penodol ynghylch arholiadau neu amseru, rydym yn eu hannog i gysylltu â'u Swyddog Cymunedol cyn gynted â phosibl er mwyn trafod yr opsiynau mwyaf ymarferol."

Ychwanegodd y llefarydd nad yw'r mudiad wedi gweld gostyngiad yn nifer y cystadleuwyr yn y grŵp oedran 19-25 eleni o'i gymharu â'r llynedd.

"Rydym yn ddiolchgar am ymrwymiad parhaus ein cystadleuwyr hŷn, ac er bod y dyddiad cau swyddogol wedi pasio, rydym yn parhau i dderbyn cofrestriadau hwyr er mwyn sicrhau nad yw unrhyw un sy'n awyddus i gymryd rhan yn colli'r cyfle."

Dywedodd yr Urdd hefyd eu bod yn parhau i ymrwymo i gryfhau'r cyfleoedd sydd ar gael i berfformwyr hŷn, gan bwysleisio eu cefnogaeth barhaus i ddatblygu a dathlu doniau pobl ifanc ledled Cymru.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.