'Amhosib' rhedeg fferyllfa yn y 'sefyllfa waethaf mewn 26 mlynedd'

Mae rhedeg fferyllfa yn "amhosib" oherwydd costau cynyddol, yn ôl un fferyllydd o dde Cymru.

Dywedodd Gwawr Jones, sydd o'r Barri ac yn rhedeg fferyllfa yn Y Rhws, ei bod yn wynebu'r "hinsawdd ariannol waethaf" y mae wedi'i weld mewn 26 mlynedd.

Mae'r ystadegau diweddaraf yn dangos bod 60% o berchnogion fferyllfeydd yng Nghymru wedi ail-forgeisio eu tai neu wedi defnyddio cynilion personol y flwyddyn ddiwethaf i aros ar agor, yn ôl Cymdeithas Genedlaethol y Fferyllfeydd (NPA).

Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod wedi gwneud "buddsoddiad sylweddol yn y sector yn ystod y blynyddoedd diwethaf", gan gynnwys mwy o gyllid ar gyfer gwasanaethau craidd i alluogi diwygiadau.

Yng Nghymru, mae fferyllfeydd cymunedol yn cael eu hariannu'n bennaf drwy'r Fframwaith Cytundebol Fferyllfeydd Cymunedol (CPCF).

Y cynnydd diwethaf i'r cytundeb oedd codiad o 4% a gyhoeddwyd ym mis Tachwedd 2025, ddaeth â chyfanswm ffioedd a lwfansau'r CPCF i £182m y flwyddyn.

Mae hynny'n cynnwys dosbarthu, ffioedd proffesiynol, gwasanaethau clinigol a chostau gweithredol fferyllfeydd.

I'r rhan fwyaf o fferyllfeydd yng Nghymru, mae'r rhan fwyaf o'r cyllid yn dod o'r Gwasanaeth Iechyd.

Mae perchnogion bellach yn beio cyllid y GIG, sydd, yn eu barn nhw, heb godi mewn termau real ers degawd.

Dywedodd Gwawr Jones fod ei chostau "wedi mynd drwy'r to" oherwydd chwyddiant, cynnydd mewn prisiau cyffuriau a diffyg cynnydd i'r incwm gan y GIG.

Dywedodd Mrs Jones ei bod hi'n talu £3.75 ym mis Chwefror am 75mg o aspirin, ond bod y cytundeb yn golygu ei bod ond yn cael ei werthu am £3.05.

"Mae hyn yn golygu ein bod ni'n colli 70c am bob bocs rydyn ni'n ei roi o'r cyffur yma sy'n gallu achub bywyd," meddai.

Dywedodd y gall fferyllfeydd weithiau gael consesiwn cyffuriau ar ddiwedd y mis sy'n cynyddu'r ad-daliad.

"Ond fyddwn ni ddim yn gwybod [y swm] nes i ni roi cannoedd o focsys i'n cleifion," ychwanegodd.

Dywedodd nad yw'r cynnydd mewn cyllid yn "cyffwrdd yr ochrau" o ran ei chostau.

"Mae gennych chi hefyd cynnydd gyda'r cyflog byw, yswiriant gwladol, a gyda chostau ynni a chostau tanwydd i gadw gyrwyr ar y ffordd."

Dywedodd Mrs Jones ei bod yn cydnabod bod diwydiannau eraill yn wynebu pwysau tebyg, ond bod dibyniaeth y diwydiant ar incwm y GIG yn golygu ei bod hi'n anodd i berchnogion ddod o hyd i ateb.

"Mae diffyg o tua £40m oherwydd dydy taliadau contract ddim wedi cadw i fyny â chwyddiant fferyllfeydd."

"Mae hynny'n faich enfawr wrth i ni geisio rhedeg fferyllfeydd."

Mae fferyllydd arall o Geinewydd yng Ngheredigion yn dweud ei fod wedi derbyn llythyrau bygythiol gan gwmnïau benthyciadau ar ôl mynd i ddyled o £145,000 wrth geisio cadw ei fusnes ar agor.

Mae sefyllfa ariannol Tunde Olawoye, 54, wedi gwaethygu'n sylweddol yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac mae'n "teimlo'n ofnus bob mis" wrth feddwl am sut y bydd yn fforddio talu ei staff.

Dywedodd Mr Olawoye fod y busnes yn gwneud yn "iawn" i ddechrau, ond sylweddolodd yn fuan fod ei gostau cyffredinol yn fwy na'i dâl.

Dywedodd fod y cynnydd diwethaf o 4% i'r CPFC yn "swnio fel cymaint", ond "nad yw'n gwneud llawer o wahaniaeth mewn gwirionedd".

"Dyw e ddim yn gynaliadwy o gwbl," meddai.

"Mae angen iddyn nhw fuddsoddi mwy yn y proffesiwn oherwydd ni yw rheng flaen y maes iechyd yn y wlad yma."

Dywedodd y bydd pwynt yn dod lle bydd ei gartref mewn perygl os bydd y fferyllfa'n cau, gan fod yr eiddo'n rhan o'r warant wrth brynu'r busnes.

Mae dyled Mr Olawoye wedi cynyddu i £145,000 ers hynny ac mae wedi gorfod sefydlu trefniant ad-dalu i fodloni ei gredydwyr.

Roedd yn ystyried gwerthu'r busnes, ond dywedodd na fyddai'r arian o'r gwerthiant "wedi bod yn ddigon i dalu fy menthyciadau banc".

Ychwanegodd: "Dyma'r heriau rydych chi'n delio â nhw ddydd i ddydd."

"Nawr rydw i wedi penderfynu dwi ddim am werthu fy musnes ar golled, rydw i'n mynd i roi cynnig ar bopeth i'w wneud yn broffidiol eto."

Mae'r NPA newydd ryddhau eu hystadegau diweddaraf ar ôl cynnal arolwg o'u haelodau yng Nghymru.

Mae'n awgrymu nad oedd pedwar o bob 10 fferyllfa yng Nghymru yn broffidiol yn 2025.

Dywedodd David Thomas, aelod o Fwrdd Cymru'r NPA, y dylai'r canfyddiadau "seinio clychau larwm mawr i Lywodraeth Cymru".

"Mae'n anghynaladwy ac yn annheg disgwyl i berchnogion fferyllfeydd ail-forgeisio eu tŷ a defnyddio eu cronfa bensiwn i ariannu cost presgripsiynau a chadw eu drysau ar agor i'w cleifion.

"Er mwyn atal hyn rhag digwydd, dylai'r llywodraeth ymyrryd a chynnig taliad sefydlogi i fferyllfeydd, yn debyg i'r hyn a gynigiwyd yn ddiweddar i gydweithwyr sy'n feddygon teulu."

Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod yn "cydnabod bod fferyllfeydd cymunedol yn rhan hanfodol o ofal sylfaenol".

"Rydym wedi cynyddu cyllid ar gyfer fferyllfeydd cymunedol o fwy na £40m ers i'r diwygiadau ddechrau yn 2017.

"Mae hyn yn cynnwys darparu cynnydd uwchlaw chwyddiant mewn cyllid rheolaidd yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf, taliad sefydlogrwydd o £6m i fodloni pwysau cost penodol y mae'r sector yn eu hwynebu, a thros £1m mewn cyllid grant i wneud gwelliannau i safleoedd mwy na 100 o fferyllfeydd ym mhob rhan o Gymru."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.