ပူတင်နဲ့ ထရမ့်က ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်အတွင်း ဘယ်လို ကိုင်လှုပ်ခဲ့သလဲ
ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Reuters
- ရေးသားသူ, စတိဗ် ရိုဆန်ဘာ့ဂ်
- ရာထူးတာဝန်, ရုရှားအရေး ဘီဘီစီအယ်ဒီတာ
၁၉၁၇ ခုနှစ် ရုရှားတော်လှန်ရေးအကြောင်း မျက်မြင် အတွေ့အကြုံကို အမေရိကန်သတင်းထောက် ဂျွန် ရိဒ်က "ကမ္ဘာကို လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ၁၀ ရက်တာ ကာလ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ရေးသားဖော်ပြခဲ့ဖူးပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒေါ်နယ် ထရမ့်နဲ့ ဗလာဒီမီယာ ပူတင် အတွက်ကတော့ ၁၀ ရက်တောင် မကြာပါဘူး။ သီတင်းတစ်ပတ်တည်းနဲ့ ကမ္ဘာကို လှုပ်ခတ်သွားစေနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့မှာ ပူတင်နဲ့ ထရမ့်အကြား ဖုန်းပြောရာကနေ အစပြုခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး စတင်ဖို့ သမ္မတနှစ်ဦးအကြား ကတိပြုခဲ့ကြပါတယ်။
အဲဒီကနေ မြူးနစ် လုံခြုံရေးညီလာခံ ကျင်းပခဲ့ပြီး ဥရောပနဲ့ အမေရိကန်အကြားမှာ အက်ကြောင်းရာတစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီနောက်မှာတော့ ရုရှား-အမေရိကန် ဆွေးနွေးပွဲကို ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံမှာ ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ ဒီဆွေးနွေးပွဲဟာ ယူကရိန်းကို ရုရှားက အင်အားအလုံးအရင်းနဲ့ ဝင်တိုက်ခဲ့ပြီးကတည်းက ရုရှားနဲ့ အမေရိကန်အကြား ပထမဆုံးအကြိမ် ထိပ်တန်းအဆင့် လူချင်းတွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးတဲ့ပွဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသီတင်းပတ်ဟာ ရှေးအစဉ်အလာကတည်းက မဟာမိတ်ပြုလာခဲ့ကြတဲ့ ယူကရိန်းနဲ့ ဥရောပနိုင်ငံတွေအတွက် ဥရောပဒေသလုံခြုံရေးနဲ့ ပတ်သက်လို့ရော၊ ရုရှားဘက်က ဘာလိုက်လျောမှုမှ မပြုဘဲ သူနေချင်တဲ့ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးစားပွဲထိပ်ကို ရောက်လာနိုင်တဲ့အပေါ်မှာရော စိုးရိမ်မှုတွေ ပေါ်ထွက်ခဲ့ရပြီး ဒါကို ဘယ်လိုတုံ့ပြန်ရမလဲဆိုတာကိုပါ တက်သုတ်ရိုက် အဖြေရှာခဲ့ရတဲ့ သီတင်းပတ် ဖြစ်ပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မနက်ထုတ် ရုရှားသတင်းစာတွေမှာ ကြီးစိုးနေတဲ့ ပုံတစ်ပုံကတော့ ရီယာ့ဒ်မြို့ ဆွေးနွေးပွဲက ရုရှားနဲ့ အမေရိကန် ထိပ်တန်းတာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့ ပုံ ဖြစ်ပါတယ်။
ယူကရိန်းစစ်ပွဲကြောင့် ရုရှားကို ဖယ်ကျဉ်ထားဖို့ အနောက်အုပ်စုရဲ့ ကြိုးပမ်းမှုတွေ မအောင်မြင်ဘူးဆိုတာကို ရုရှား ပြည်သူတွေနဲ့ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်း သိလာစေဖို့ ရုရှားအစိုးရရဲ့ ကရင်မလင် နန်းတော်က ဆန္ဒရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ဆုံးရ သတင်းနဲ့ မျက်မှောက်ရေးရာအစီအစဉ်များ
ပေါ့ဒ်ကတ်စ်အစီအစဉ်များ
End of podcast promotion
အမေရိကန်အစိုးရနဲ့ ပိုမိုရင်းနှီးတဲ့ ဆက်ဆံရေး ဖြစ်လာနိုင်မယ့် အလားအလာကို ရုရှားသတင်းမီဒီယာတွေက ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး ဥရောပနိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ ယူကရိန်းနိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်အပေါ်မှာတော့ ချိုးနှိမ် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ကြပါတယ်။
"ထရမ့်က ယူကရိန်းစစ်ပွဲမှာ အနိုင်ရနေတဲ့ဘက်ခြမ်းနဲ့ ညှိနှိုင်းပြောဆိုတာမို့ ရုရှားကို အပေးအယူ လုပ်ရဖို့ ရှိလိမ့်မယ်ဆိုတာကို သူသိနေပါတယ်" လို့ ရုရှားအစိုးရ ထောက်ခံတဲ့ မော်စကော့ဗ်စကီ ကော်ဆိုမိုလက်စ် သတင်းစာမှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ "ထရမ့်က လိုက်လျောမှုတွေ လုပ်ပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုက်လျောမှုတွေဟာ အမေရိကန်က ပေးဆပ်ရမှာ မဟုတ်ဘဲ ဥရောပနဲ့ ယူကရိန်းကသာ ပေးဆပ်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။"
"ဥရောပဟာ ယဉ်ကျေးတဲ့ နိုင်ငံအုပ်စုကြီးအဖြစ် သူတို့ကိုယ်သူတို့ မှတ်ယူရင်း ငြိမ်းချမ်းသာယာတဲ့ ဒေသကြီးအနေနဲ့ တစ်သက်လုံး ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားလာနေခဲ့တာဖြစ်ပြီး သူတို့ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ထိန်းချုပ်မှုတွေ လျော့ကျ ဆုံးရှုံးလာနေတာကို သတိမပြုမိကြပါဘူး။ အခုတော့ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ တစ်ဖက်ခြမ်းက ရဲဘော်ရဲဘက်နိုင်ငံဟောင်း အမေရိကန်က ဒါကို ထောက်ပြလိုက်ပါပြီ။" လို့ ရေးသား ဖော်ပြထားပါတယ်။
မော်စကိုမြို့တော် လမ်းမတွေပေါ်မှာတော့ လူတွေ ဝမ်းသာအားရ ဖြစ်နေတဲ့ ပုံမျိုး မတွေ့ခဲ့ရပါဘူး။
အဲဒီအစား ထရမ့်ဟာ တကယ့်ကိုပဲ ရုရှားရဲ့ အချစ်ရဆုံး မိတ်ဆွေသစ်တစ်ဦး ဖြစ်လာမလားဆိုတာနဲ့ ယူကရိန်းစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ပေးနိုင်မလား ဆိုတာတွေကို ရုရှားပြည်သူတွေက စောင့်ကြည့်နေကြပါတယ်။
"ထရမ့်က စီးပွားရေးသမားပါ။ သူက ငွေရဖို့ကိုပဲ စိတ်ဝင်စားပါတယ်" လို့ မော်စကိုမြို့ခံ နဒက်ဇ်ဒါ က ပြောပါတယ်။ တခုခု ပြောင်းလဲလာမယ်လို့ မထင်ပါဘူး။ အခြေအနေတွေ ပြောင်းလဲလာဖို့အတွက် လုပ်စရာတွေ အများကြီး ရှိနေပါတယ်။"
"ဆော်ဒီအာရေဗျ ဆွေးနွေးပွဲတွေက အထောက်အကူ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်"လို့ ဂျော့ဂျီ ဆိုသူက ပြောပါတယ်။
"ရန်သူတွေအဖြစ်ကနေ ရပ်ဆိုင်းကြဖို့ အကောင်းဆုံး အချိန်ပါ။"
ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
"ထရမ့်က တက်ကြွပါတယ်။ စွမ်းအင်အပြည့်နဲ့ပါ။ ဒါပေမဲ့ သူက ဘာဖြစ်ဖြစ် လုပ်မယ့်သူမျိုးလား" လို့် အီရီနာက မေးခွန်းထုတ်ပါတယ်။
"ဒီညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုတွေကနေ ငြိမ်းချမ်းရေး ရလာမယ်လို့ ကျွန်မတို့ မျှော်လင့်ချက်ထားနေကြပါတယ်။ ဒါက ပထမအဆင့် ခြေလှမ်းပါ။ အဲဒီကနေ ကျွန်မတို့ရဲ့ စီးပွားရေးကို အထောက်အကူ ဖြစ်လာနိုင်ဖွယ် ရှိပါတယ်။ ဒီမှာ အစားအစာနဲ့ တခြားကုန်ပစ္စည်း စျေးနှုန်းတွေ တချိန်လုံး ထိုးတက်လာနေပါတယ်။ ဒါက ယူကရိန်းစစ်ပွဲ အထူးစစ်ဆင်ရေးတွေကြောင့်နဲ့ နိုင်ငံတကာ အခြေအနေတွေကြောင့် တစ်စိတ်တပိုင်း ပါပါတယ်။"
ပူတင်နဲ့ ထရမ့်တို့နှစ်ဦး ဖုန်းပေါ်ကနေ စကားပြောခဲ့ကြပြီးပါပြီ။ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွေလည်း ဆော်ဒီအာရေဗျမှာ တွေ့ခဲ့ပြီးပါပြီ။ သမ္မတနှစ်ဦးရဲ့ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ အမြန်ဆုံး ဖြစ်လာမယ်လို့ မျှော်လင့်ရပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦး ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်က ဖုန်းပြောခဲ့ကြစဉ်အတွင်း ဘာတွေ ပြောခဲ့ကြသလဲဆိုတာကို မော်စကော့ဗ်စကီ ကော်ဆိုမိုလက်စ် သတင်းစာကြီးက ပြီးခဲ့တဲ့ရက်ပိုင်းက ပုံဖော်တွေးကြည့်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်။
သူတို့ တွေးကြည့်မိပုံကတော့
"ထရမ့်က ပူတင်ကို ဖုန်းခေါ်ခဲ့ပါတယ်။
-ဟယ်လို ဗလာဒီမီယာ၊ ခင်ဗျားရဲ့ တိုင်းပြည်က အရမ်းကောင်းတယ်။ ကျွန်တော့်တိုင်းပြည်ကလည်း အရမ်းကောင်းတယ်။ ဒီတော့ ကမ္ဘာကြီးကို ကျွန်တော်တို့ ခွဲယူကြရအောင်လေ။
-သြော်၊ ကျွန်တော်လည်း ဒါကိုပဲ တစ်ချိန်လုံး ပြောနေခဲ့တာလေ။ လုပ်ကြည့်ရအောင်လေ
-ကြာသလားလို့၊ လုပ်လိုက်ကြစို့။"
ဒါပေမဲ့ ယူကရိန်းစစ်ပွဲရပ်တန့်နိုင်ရေးအတွက် ဆော်ဒီအာရေဗျမှာလုပ်တဲ့ ဆွေးနွေးပွဲမှာ ယူကရိန်းကို မဖိတ်ကြားခဲ့တဲ့အပေါ် "အံ့အားသင့်ခဲ့ရတယ်" လို့ ယူကရိန်းသမ္မတ ဗိုလိုဒီမီယာ ဇလန်းစကီးရဲ့ ပြောဆို ချက်နဲ့ပတ်သက်လို့ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ယူကရိန်းကို ဦးတည်ပြီး တုံ့ပြန်ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။
ယူကရိန်းရဲ့တုံ့ပြန်မှုက ''စိတ်ပျက်စရာ'' ဖြစ်ပြီး စစ်ပွဲကိုစတင်ခဲ့သူအဖြစ် ယူကရိန်းကို အပြစ်တင်တဲ့ပုံစံမျိုး ပြောခဲပါတယ်။ ယူကရိန်းအနေနဲ့ "သဘောတူညီမှုတစ်ခုရအောင် လုပ်ခဲ့ရမှာ"လို့ ထရမ့်က ပြောပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ ၃ နှစ်နီးပါးက ရုရှားရဲ့ အလုံးစုံကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ယူကရိန်းစစ်ပွဲ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့တာပါ။
ဆော်ဒီအာရေဗျမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုနဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးအပြီး ရုရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆာဂေး လက်ဗရော့က ဘယ်လိုငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်အောက်မှာမှ နေတိုးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးတပ်ဖွဲ့တွေ ယူကရိန်းထဲ နေရာချထားမှာကို လက်ခံမှာမဟုတ်ဘူးလို့ ပြောဆိုခဲ့ပြီးနောက်မှာ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ရဲ့ အခုလို မှတ်ချက်ထွက်ပေါ်လာတာပါ။
စစ်ပွဲအဆုံးသတ်နိုင်ရေးအတွက် နှစ်ဖက်အဖွဲ့တွေ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးဖို့ သဘောတူညီခဲ့ကြတယ်လို့ ရုရှားနဲ့ အမေရိကန်တို့က ပြောပါတယ်။
ယူကရိန်းတွေအနေနဲ့ သူတို့ဟာ သစ္စာဖောက်ခံလိုက်ရတယ်လို့ ခံစားမိနိုင်ကြောင်း၊ ဒီအပေါ် သမ္မတ ထရမ့်ရဲ့ သတင်းစကားက ဘာလဲဆိုတာကို ဘီဘီစီက သမ္မတထရမ့်ကို သူ့ရဲ့ မာရာလာဂိုစံအိမ်က သတင်းထောက်တွေနဲ့တွေ့ဆုံပွဲအတွင်း မေးမြန်းခဲ့ပါတယ်။
"သူတို့ ပါဝင်ခွင့်မရလို့ စိတ်ဆိုးနေတယ်လို့ ကျွန်တော် ကြားတယ်။ ကောင်းပြီလေ၊ သူတို့မှာ သုံးနှစ်စလုံး ပါဝင်ခွင့် ရှိခဲ့တာပဲ။ အဲဒီမတိုင်ခင်ကလည်း အခွင့်အရေးရှိခဲ့တယ်။ ဒီကိစ္စကို အရင်ကတည်းက အလွန် လွယ်လွယ်လေးနဲ့ ဖြေရှင်းခဲ့ရမှာ" လို့ ထရမ့်က ပြောပါတယ်။
"ဒီစစ်ပွဲကို ဘယ်တုန်းကမှ မစခဲ့သင့်ဘူး။ သဘောတူညီမှု လုပ်နိုင်ခဲ့ရမှာ"လို့ သူက ပြောပါတယ်။
"ကျွန်တော်သာဆိုရင် ယူကရိန်းအတွက် သဘောတူညီမှု လုပ်နိုင်ခဲ့ရမှာ" လို့ ပြောပါတယ်။
"အဲဒီသဘောတူညီမှုမှာ မြေအားလုံးနီးပါးကို သူတို့ကို ပေးလိုက်မယ်။ အားလုံးပဲ။ မြေအားလုံးနီးပါးပေါ့။ ဒါဆို ဘယ်သူမှ သေဆုံးခဲ့မှာ မဟုတ်ဘူး။ ပြီးတော့ ဘယ်မြို့မှ ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရမှာ မဟုတ်ဘူးပေါ့"
ဆော်ဒီအာရေဗျက အမေရိကန်-ရုရှားဆွေးနွေးပွဲအပြီးမှာ သူ့အနေနဲ့ "ပိုပြီး ယုံကြည်မှု ရှိလာတယ်"လို့ ထရမ့်က ပြောပါတယ်။
"ဆွေးနွေးပွဲက အရမ်း ကောင်းပါတယ်။ ရုရှားက တစ်ခုခု လုပ်ချင်နေတာပါ။ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်တဲ့ အရိုင်းအစိုင်းဝါဒကို သူတို့က ရပ်တန့်ချင်နေတာ။"
"ဒီစစ်ပွဲ ရပ်တန့်ဖို့ ကျွန်တော့်မှာ လုပ်နိုင်ခွင့်အာဏာရှိတယ်လို့ ကျွန်တော် ထင်တယ်" လို့ ထရမ့်က ပြောပါတယ်။
သမ္မတထရမ့်ရဲ့ ယူကရိန်းအပေါ် တုံ့ပြန်ပြောဆိုမှုတွေကြောင့်ပဲ ယူကရိန်း - ရုရှားစစ်ပွဲ ၃ နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားမှာ ဥရောပခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ ယူကရိန်းနဲ့ အတူရှိကြောင်း ပုံရိပ်တွေ ထွက်ပေါ်လာတာဖြစ်ပါတယ်။
ရုရှားက ယူကရိန်းကို ကျုးကျော်စစ် ၃ နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ် ဂျက်စတင်ထရူးဒိုးနဲ့ ဥရောပခေါင်းဆောင် ၁၃ ဦးထက်မနည်း တက်ရောက်ခဲ့ကြပါတယ်။
ဥရောပသမဂ္ဂနဲ့ ဥရောပကောင်စီအကြီးအကဲတွေအပြင် စပိန်ဝန်ကြီးချုပ်ပက်ဒရိုဆန်းချက်ဇ်အပြင် ဒိန်းမတ်၊ နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်၊ ဖင်လန်၊ လစ်သူယေးနီးယား၊ လတ်ဗီးယားနဲ့ အက်စ်တိုးနီးယား နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေ ကို တွေ့ရပါတယ်။
ဥရောပသမဂ္ဂခေါင်းဆောင်တွေဖြစ်ကြတဲ့ အာဆူလာဖွန်ဒါလိုင်ယန် နဲ့ အန်တိုနီရို ကော်စတာ တို့ တက်ရောက်ကြပါတယ်။
"ယူကရိန်းက ဥရောပဆိုတော့ ကျွန်တော်တို့ ကိယက်ဗ်နဲ့ ရှိတယ်။ ဒီရှင်သန်ရေးတိုက်ပွဲမှာ ယူကရိန်းရဲ့ ကံကြမ္မာ တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။ ဥရောပရဲ့ ကံကြမ္မာပဲ" လို့ လိုင်ယန် က သူ့ရဲ့ X လူမှုကွန်ရက်မှာရေးခဲ့ပြီး ယူကရိန်းနဲ့အတူရှိကြောင်းပြသခဲ့ပါတယ်။
