Llifogydd yn Boscastle, Lloegr (2004)

Digwyddodd un o’r llifogydd gwaethaf, ac un o’r ymgyrchoedd achub mwyaf mewn cyfnod o heddwch, ym mhentref bach Boscastle yng Nghernyw.

Roedd llifogydd yn y pentref yn Awst 2004. Cafodd ceir ac adeiladau eu gwthio i’r môr ac roedd bywydau pobl mewn perygl.

Ffactorau ffisegol

Hinsawdd

Disgynnodd dros 60 mm o law (glawiad mis fel arfer) mewn dwy awr. Arweiniodd hyn at fflachlif.

Roedd y ddaear eisoes yn ddirlawn gan fod glawiad y pythefnos blaenorol wedi bod yn uwch na’r cyfartaledd.

1. Glaw trwm yn disgyn ar dir dwrlawn; 2. Glawiad ddim yn ymdreiddio i’r ddaear felly mae’n rhedeg i lawr i’r afon; 3. Afon yn codi’n sydyn ac yn dod dros ei glannau, gan orlifo dros lawr y dyffryn. — Figure caption,
Sut mae fflachlifoedd yn digwydd

Geology: Llechen anathraidd

Llun o’r gwasanaethau brys ar safle’r llifogydd ym mhentref Boscastle — Figure caption,
Y gwasanaethau brys ar safle’r llifogydd ym mhentref Boscastle

Mae gan ddalgylch yr afon lawer o lethrau serth, ac ardaloedd o lechen sy’n achosi dŵr ffo arwyneb cyflym.

Mae Boscastle ger tair afon - Valency, Jordan a Paradise.

Disgynnodd swm mawr o ddŵr mewn cyfnod byr gan achosi i’r afonydd orlifo.

Patrymedd blynyddol

Digwyddodd y llifogydd yr un pryd â llanw uchel, gan wneud yr effaith yn llawer gwaeth.

Ffactorau dynol

Roedd llawer o ymwelwyr yn Boscastle yn ystod y dydd, gan ei bod yn ganol gwyliau’r haf. Roedd hyn yn golygu bod angen symud mwy o bobl nag arfer o’r ardal.

Roedd malurion a oedd yn cael eu cario i lawr yr afon wedi tagu’r hen bontydd.

Achosion ffisegol llifogydd Boscastle	Achosion dynol llifogydd Boscastle
Glaw am 12 allan o 14 diwrnod ym mis Awst.	Roedd llawer o goed wedi cael eu torri at ddibenion ffermio. Roedd hyn yn cyfyngu ar ataliad dŵr glaw ac aeth y dŵr yn syth i sianel yr afon.
Arweiniodd diwasgedd at storm o fellt a tharanau ar 16 Awst a disgynnodd dros 200mm o law mewn 24 awr.	Gan fod nifer yr adeiladau yn nalgylch yr afon wedi cynyddu roedd mwy o arwynebau anathraidd a oedd yn cyfeirio dŵr yn ôl i’r afon yn gyflymach.
Dyffryn ag ochrau serth - roedd dŵr yn llifo i sianel yr afon yn gyflym iawn.	Cafodd ychydig o hen bontydd bwa eu tagu gan falurion y llifogydd. Roedd y bont fel argae a chwalodd yn y diwedd gan achosi ymchwydd o ddŵr hyd at 5m o uchder.
Llechen yw’r graig leol ac nid yw dŵr yn gallu trylifo drwyddi.
Roedd y priddoedd yn weddol denau ac yn cynnwys priddoedd mawn anathraidd. Aeth y rhain yn ddirlawn felly trodd dŵr yn ddŵr ffo arwyneb yn sydyn iawn.
Ychydig o goed oedd yno i amsugno ac arafu’r dŵr oedd yn mynd i’r afon.

Achosion ffisegol llifogydd Boscastle	Glaw am 12 allan o 14 diwrnod ym mis Awst.
Achosion dynol llifogydd Boscastle	Roedd llawer o goed wedi cael eu torri at ddibenion ffermio. Roedd hyn yn cyfyngu ar ataliad dŵr glaw ac aeth y dŵr yn syth i sianel yr afon.

Achosion ffisegol llifogydd Boscastle	Arweiniodd diwasgedd at storm o fellt a tharanau ar 16 Awst a disgynnodd dros 200mm o law mewn 24 awr.
Achosion dynol llifogydd Boscastle	Gan fod nifer yr adeiladau yn nalgylch yr afon wedi cynyddu roedd mwy o arwynebau anathraidd a oedd yn cyfeirio dŵr yn ôl i’r afon yn gyflymach.

Achosion ffisegol llifogydd Boscastle	Dyffryn ag ochrau serth - roedd dŵr yn llifo i sianel yr afon yn gyflym iawn.
Achosion dynol llifogydd Boscastle	Cafodd ychydig o hen bontydd bwa eu tagu gan falurion y llifogydd. Roedd y bont fel argae a chwalodd yn y diwedd gan achosi ymchwydd o ddŵr hyd at 5m o uchder.

Achosion ffisegol llifogydd Boscastle	Llechen yw’r graig leol ac nid yw dŵr yn gallu trylifo drwyddi.

Achosion ffisegol llifogydd Boscastle	Roedd y priddoedd yn weddol denau ac yn cynnwys priddoedd mawn anathraidd. Aeth y rhain yn ddirlawn felly trodd dŵr yn ddŵr ffo arwyneb yn sydyn iawn.

Achosion ffisegol llifogydd Boscastle	Ychydig o goed oedd yno i amsugno ac arafu’r dŵr oedd yn mynd i’r afon.

Effeithiau

Cafodd cartrefi, busnesau a cheir eu hysgubo i ffwrdd, gan effeithio ar dros 1,000 o bobl.
Cafodd incwm o dwristiaeth ei golli. Effeithiodd hyn ar fywoliaeth pobl ac ar yr economi leol.
Cafodd nifer fawr o hawliadau yswiriant eu gwneud ar ôl hyn.
Wnaeth neb golli ei fywyd, ond roedd hynny’n rhannol oherwydd bod y gwasanaethau brys wedi ymateb yn gyflym.

Ar ôl i’r dŵr fynd i lawr, daeth maint y difrod yn amlwg. Cafodd dros 70 o gerbydau eu golchi i lawr yr afon gan y fflachlif yn Boscastle.

Hydrograffiau

Pam y mae llifogydd yn digwydd?

Llifogydd yn nalgylchoedd afonydd – CBACLlifogydd yn Boscastle, Lloegr (2004)