Llifogydd yn nalgylchoedd afonydd – CBACPam y mae llifogydd yn digwydd?

Mae llifogydd yn digwydd pan mae afon yn gorlifo’i glannau a’r dŵr yn llifo i’r gorlifdir.

Fel arfer mae llifogydd yn cael eu hachosi gan ffactorau ffisegol a dynol.

Ffactorau ffisegol

Hinsawdd

Mae llifogydd yn cael eu hachosi gan lawiad trwm. Po gyflymaf y mae dŵr glaw yn cyrraedd sianel afon, po fwyaf tebygol ydyw o orlifo. Bydd natur y dirwedd o amgylch afon yn dylanwadu ar ba mor gyflym y mae dŵr glaw yn cyrraedd y sianel.

Sianel ag ochrau serth

Mae sianel afon, sydd ag ochrau serth o’i hamgylch, yn achosi dŵr ffo arwyneb cyflym.

Diffyg llystyfiant/coetir

Mae coed a phlanhigion yn atal dyodiad, hynny yw, maen nhw’n dal neu’n yfed dŵr. Os nad oes llawer o lystyfiant yn nalgylch yr afon bydd y dŵr arwyneb ffo yn uchel.

Craig anathraidd

Os yw dalgylch afon yn cynnwys craig anathraidd yn bennaf nid yw dŵr yn gallu trylifo drwy’r haen o graig, felly bydd yn rhedeg yn gyflymach dros yr arwyneb.

Ffactorau dynol

Dalgylchoedd afonydd mewn ardaloedd trefol

Mae dalgylch afon mewn ardal drefol wedi’i ffurfio o graig anathraidd a choncrit yn bennaf, sy’n annog llif trostir. Mae draeniau a charthffosydd yn mynd â dŵr yn gyflym ac yn uniongyrchol i sianel yr afon. Mae tai sydd â thoeau ar oleddf hefyd yn cynyddu llif trostir.

Datgoedwigo

Mae’r perygl o lifogydd yn cynyddu’n sylweddol mewn ardaloedd lle mae coed a choedwigoedd wedi cael eu torri a’u dinistrio’n fwriadol. Y rheswm am hyn yw bod coed yn atal ac yn amsugno dŵr fel rhan o ffotosynthesis. Heb goed, mae glawiad yn taro’r arwyneb yn uniongyrchol a gall ddirlenwi priddoedd yn gyflym neu redeg i ffwrdd i afonydd cyfagos, gan achosi i’r afonydd godi’n gyflym.