Vì sao châu Á không ăn mừng phán quyết về thuế quan của ông Trump?

Khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ một trụ cột then chốt trong chính sách thuế quan toàn cầu của Tổng thống Donald Trump tuần trước, các doanh nghiệp trên khắp châu Á không hề ăn mừng.

Thay vào đó, giới xuất khẩu, nhà sản xuất và các công ty logistics rơi vào tình trạng bối rối hơn về khả năng tiếp cận thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới này.

"Không ai thích sự bất định," Push Sharma, người sáng lập thương hiệu chăm sóc sức khỏe Haldy có trụ sở tại Singapore, nói.

Thương hiệu này đã dành nhiều năm chuẩn bị để thâm nhập thị trường Mỹ trước khi đột ngột gác lại kế hoạch vào năm ngoái.

"Chúng tôi đã đăng ký nhãn hiệu, chuẩn bị các bước nền tảng, thảo luận với các nhà phân phối. Rồi đột nhiên mọi thứ bỗng trở nên rất khắc nghiệt. Chúng tôi phải hoãn kế hoạch của mình", ông nói.

Thuế quan của ông Trump được thiết kế nhằm giảm sự phụ thuộc toàn cầu vào Trung Quốc, bên cạnh các mục tiêu khác.

Nhưng các nhà xuất khẩu hiện cảnh báo rằng việc thay đổi chính sách thương mại của Mỹ có thể gây ra tác dụng ngược – và củng cố, thay vì làm suy yếu, sự thống trị của Bắc Kinh trong sản xuất.

Năm mới, rắc rối cũ

Hôm thứ 20/2, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phán quyết đạo luật quyền hạn khẩn cấp mà ông Trump sử dụng để áp thuế không trao thẩm quyền cho chính sách này, qua đó trên thực tế đã vô hiệu hóa hàng tỷ đô la tiền thuế.

Chỉ vài giờ sau, ông Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp áp mức thuế toàn cầu mới 10%, sử dụng một đạo luật cho phép tổng thống áp thuế nhập khẩu trong 150 ngày mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội.

Ngày hôm sau, ông đe dọa sẽ nâng mức thuế lên 15%.

Khi mức thuế chính thức có hiệu lực vào 24/2, các tài liệu chính thức cho thấy mức thuế chính thức là 10% vì không có chỉ thị mới nào được ban hành để tăng mức thuế này.

Bất cứ ai hy vọng tìm thấy manh mối về kế hoạch thuế quan của ông Trump trong bài phát biểu Thông điệp Liên bang hôm 24/2 đều sẽ thất vọng.

Ông nhắc lại chỉ trích của mình đối với phán quyết của tòa án và nói rằng các khoản thuế "sẽ vẫn được áp dụng theo các cơ sở pháp lý thay thế đã được phê chuẩn và kiểm chứng đầy đủ", nhưng không đưa ra nhiều chi tiết về kế hoạch của mình.

Hôm thứ Tư (25/2), Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer cho biết tổng thống sẽ nâng thuế toàn cầu lên 15% trong những ngày tới "khi thích hợp" nhưng không nêu tên những quốc gia nào sẽ bị ảnh hưởng.

"Phán quyết này chỉ làm tăng thêm sự bất ổn hiện nay," bà Monica Gorman, cựu quan chức thương mại Nhà Trắng, nói, đồng thời cho rằng các mức thuế mới là một "biện pháp tạm thời" trong khi Washington chuẩn bị các chính sách mới.

Ông Dan Ives của Wedbush Securities nhận định rằng các công ty tham gia vào mạng lưới sản xuất ở châu Á hiện phải đối mặt với các quyết định đầu tư mà không có hướng dẫn từ Washington.

"Liệu chúng ta có nên chuyển chuỗi cung ứng từ nước này sang nước khác khi chưa biết luật chơi? Chào mừng đến với mê cung thuế quan năm 2026."

Năm trước cũng chẳng thuận lợi hơn. Các nhà sản xuất đã phải đối mặt với chi phí cao hơn kể từ khi ông Trump công bố mức thuế quan ban đầu vào tháng Tư.

"Đó là một cú tát mạnh vào mặt khi mức thuế quan được công bố," ông Tomi Mäkelä, tổng giám đốc của Lanna Clothing, một công ty xuất khẩu hàng may mặc của Thái Lan, cho biết.

Trong bối cảnh bất định, khách hàng đã đàm phán lại hoặc hủy đơn trước khi hàng được vận chuyển, ông Mäkelä nói thêm.

"Tôi không thể gánh chi phí đó mãi được," ông Mäkelä nói. "Vì vậy, tôi cần phải tăng giá."

Định giá cũng là vấn đề cốt lõi đối với thương hiệu Haldya của ông Sharma.

"Nếu bạn không biết chi phí cuối cùng của mình sẽ là bao nhiêu," ông Sharma nói, "thì việc kinh doanh sẽ trở nên rất khó khăn vì bạn không thể định giá sản phẩm của mình."

Lynsey Lim, người sáng lập thương hiệu chăm sóc da Handmade Heroes của Singapore, cho biết thuế quan đang khiến các công ty tập trung ít hơn vào giá cả, và nhiều hơn vào hiệu quả và đa dạng hóa ngoài thị trường Mỹ.

"Phản hồi ban đầu cho thấy sự bất định – chứ không phải mức thuế suất cố định – mới là yếu tố cản trở lớn hơn đối với niềm tin kinh doanh," ông Kok Ping Soon, Giám đốc điều hành Liên đoàn Doanh nghiệp Singapore, cho biết.

"Các doanh nghiệp có thể lên kế hoạch cho việc tăng chi phí đã biết, nhưng họ gặp khó khăn khi mục tiêu liên tục thay đổi, và một số doanh nghiệp đang trì hoãn các khoản đầu tư lớn và các quyết định về đường hướng kinh doanh vì điều đó."

Một số công ty hiện đang thay đổi hoàn toàn chiến lược.

Haldy đã mở rộng hoạt động bán lẻ tại Malaysia và bắt đầu tìm kiếm thị trường ở Trung Đông.

"Tôi đã chủ động đưa ra quyết định là cân nhắc những yếu tố mà mình có thể kiểm soát được," ông Sharma nói.

Ông Mäkelä của thương hiệu thời trang Lanna của Thái Lan đang đẩy mạnh hoạt động kinh doanh của công ty tại Canada và tìm kiếm khách hàng mới tại Úc và châu Âu.

Những bất ổn này đang tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng.

Gã khổng lồ logistics DHL cho biết các doanh nghiệp đang phải đối mặt với "môi trường hoạt động phức tạp hơn".

Mặc dù phán quyết của Tòa án Tối cao đã tạm dừng việc thu một số loại thuế quan, nhưng vẫn giữ nguyên các loại thuế khác - và nhiều câu hỏi về vận hành vẫn chưa được giải quyết.

"Còn quá sớm để đánh giá cách thức xử lý các khoản hoàn thuế tiềm năng hoặc các cách thức hoàn thuế như thế nào," ông Niki Frank, Giám đốc điều hành của DHL Global Forwarding khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cho biết. "Chúng tôi đang theo dõi chặt chẽ các diễn biến pháp lý để đảm bảo khách hàng có thể thực hiện đầy đủ các quyền của mình theo luật."

Với tình hình hiện tại, DHL cho biết còn quá sớm để dự đoán liệu khối lượng vận chuyển có thể thay đổi hay không. Ông Frank nói thêm, chuỗi cung ứng thường điều chỉnh chậm.

"Những quyết định này đòi hỏi nhiều năm lập kế hoạch," ông nói. "Thuế quan chỉ là một phần trong bối cảnh mà các công ty phải tính đến."

Ở một diễn biến khác, công ty giao hàng đối thủ FedEx đã đệ đơn kiện đòi "hoàn trả đầy đủ" các khoản thuế khẩn cấp của ông Trump.

FedEx cho biết trong một tuyên bố hôm thứ Hai rằng họ đã "thực hiện các bước cần thiết để bảo vệ quyền lợi của công ty với tư cách là nhà nhập khẩu chính thức nhằm yêu cầu hoàn thuế" từ Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ sau phán quyết của Tòa án Tối cao.

'Lo ngại hơn về Trung Quốc'

Ngay cả khi Mỹ điều chỉnh chính sách thương mại, Trung Quốc vẫn là trung tâm sản xuất không thể né tránh ở châu Á.

Thuế quan gắn liền với quy tắc "xuất xứ hàng hóa" vẫn được áp dụng bất kể trụ sở chính của công ty đặt ở đâu, có nghĩa là các doanh nghiệp không thể dễ dàng bỏ qua chuỗi cung ứng của Trung Quốc.

"Rất khó để loại Trung Quốc ra khỏi cuộc chơi," ông Sharma, chủ sở hữu công ty Haldy's về sản xuất kẹo bạc hà nghệ và bao bì tại Trung Quốc, cho biết. "Nếu sản xuất tại Trung Quốc, sẽ phải chịu thuế 25%."

Các nhà sản xuất Trung Quốc cũng đang tăng giá đối với các khách hàng trong khu vực, như ông Sharma, để duy trì hoạt động của nhà máy - nhu cầu thấp hơn ở Mỹ đồng nghĩa với việc các nhà máy Trung Quốc không hoạt động hết công suất.

Và lợi thế lớn nhất của Trung Quốc vẫn là: khả năng sản xuất quy mô lớn, hiệu quả và rẻ hơn so với các đối thủ cạnh tranh.

Các nhà xuất khẩu Đông Nam Á đang gặp khó khăn: họ có thể hưởng lợi từ việc các công ty đa dạng hóa nguồn cung khỏi Trung Quốc, nhưng nếu Bắc Kinh được hưởng lợi từ việc giảm thuế quan, điều đó có thể khiến các doanh nghiệp này kém cạnh tranh hơn trên toàn cầu.

"Tôi lo lắng hơn về Trung Quốc," ông Tomi Mäkelä từ công ty Lanna Clothing của Thái Lan cho biết.

"Họ có thể làm mọi thứ quy mô lớn hơn… chi phí sản xuất đối với họ thậm chí còn rẻ hơn so với chúng tôi ở Thái Lan."

Và bất kể các quốc gia khác có cạnh tranh đến mức nào, các công ty cho biết họ sẽ luôn dựa vào Trung Quốc cho một số khâu trong quy trình, chẳng hạn như đóng gói.

Chuyến thăm sắp tới của Tổng thống Trump đến Trung Quốc vào cuối tháng Ba, và khả năng đạt được thỏa thuận giữa hai nước, có thể là nguồn gốc của sự bất ổn lớn hơn đối với các doanh nghiệp trong khu vực.

Phán quyết này cũng làm phức tạp thêm mối quan hệ giữa Washington và các đối tác thương mại châu Á khác.

Ngay cả khi nhiều nhà xuất khẩu châu Á được hưởng lợi từ mức thuế toàn cầu thấp hơn, họ "khó có thể ăn mừng việc Mỹ điều chỉnh thuế quá sớm", Reema Bhattacharya, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu châu Á tại Verisk Maplecroft, cho biết.

"Mặc dù gánh nặng trước mắt đã giảm bớt, nhưng sự thay đổi cơ sở pháp lý dùng để áp thuế làm tăng nguy cơ áp dụng các công cụ thương mại để nhắm mục tiêu hơn trong tương lai, chuyển sự bất ổn từ mức độ ảnh hưởng trên toàn quốc sang mức độ dễ bị tổn thương ở cấp ngành nghề."

Khi thuế quan đẩy giá cả lên cao đối với người tiêu dùng Mỹ và làm chậm chi tiêu không thiết yếu, những tác động này hiện đang lan trở lại châu Á.

Các công ty thường quyết định trước nhiều tháng về nơi sản xuất hàng hóa, lượng hàng tồn kho và thị trường nào cần ưu tiên - những quyết định này càng khó khăn hơn khi các quy tắc thuế quan liên tục thay đổi.

"Cảm giác không tốt chút nào", ông Mäkelä nói. "Bạn không biết điều gì sẽ xảy ra hoặc chúng ta đang đi về đâu."

Mặc dù thị trường Mỹ vẫn lớn đến nỗi khiến các nhà xuất khẩu châu Á khó có thể bỏ qua, nhưng sau một năm biến động thuế quan, nhiều công ty không còn chờ đợi sự rõ ràng từ Washington nữa.

Thay vào đó, họ đang định hình lại chuỗi cung ứng và thâm nhập các thị trường mới khi tìm cách thích nghi với trạng thái bình thường mới.

Đối với chính phủ, doanh nghiệp và thị trường tài chính, chỉ có một điều chắc chắn: sự bất ổn ngày càng gia tăng.