Binh sĩ Nga kể với BBC việc đồng đội bị xử bắn theo lệnh của chỉ huy

Lưu ý: Bài viết có chi tiết vô cùng bạo lực và đề cập đến tự sát.

Bốn binh sĩ Nga đã phơi bày sự kinh hoàng và tàn khốc của điều kiện chiến đấu phía bên kia chiến tuyến tại Ukraine. Hai trong số họ nói với BBC rằng họ chứng kiến binh sĩ bị xử bắn tại chỗ vì bất tuân mệnh lệnh.

Một người kể với ê-kíp làm phim tài liệu rằng anh đã thấy một binh sĩ bị xử bắn theo lệnh của chỉ huy – người sau đó được phong danh hiệu "Anh hùng Liên bang Nga" năm 2024.

"Tôi đã thấy cảnh đó – chỉ cách hai, ba mét… lách cách… đoàng," anh kể.

Một binh sĩ khác, thuộc đơn vị khác, cho biết anh ta thấy chính chỉ huy của mình bắn chết bốn người lính.

"Tôi biết họ," anh nói về những binh sĩ bị xử bắn. "Tôi nhớ một người trong số họ đã hét lên: 'Đừng bắn, tôi sẽ làm bất cứ điều gì!'"

Một người trong số họ cũng nói đã nhìn thấy 20 thi thể đồng đội trong một cái hố sau khi bị chính người phe mình "zero". "Zero" là tiếng lóng trong quân đội Nga chỉ việc xử bắn đồng đội.

Trong bộ phim tài liệu The Zero Line: Inside Russia's War (tạm dịch: Làn ranh Zero: Bên trong cuộc chiến của Nga), các binh sĩ kể chi tiết việc họ bị tra tấn vì từ chối tham gia các đợt tấn công mà họ mô tả là gần như nhiệm vụ tự sát.

Binh lính Nga gọi những đợt tấn công này là "meat storms" (tạm dịch: "cơn bão thịt"), khi từng đợt người liên tục được đưa qua tiền tuyến nhằm bào mòn lực lượng Ukraine.

Lần đầu tiên, theo đánh giá của BBC, các binh sĩ Nga ở tiền tuyến công khai xác nhận việc họ chứng kiến chỉ huy ra lệnh xử bắn lính của mình.

Một trong những người này, có nhiệm vụ nhận dạng và kiểm đếm thi thể binh sĩ, đã cung cấp danh sách chi tiết cho thấy anh là người sống sót duy nhất trong nhóm 79 người được huy động cùng nhau.

Anh nói mình đã bị tra tấn và tiểu tiện lên người vì từ chối ra tiền tuyến. Những người khác trong đơn vị từ chối mệnh lệnh bị chích điện, bỏ đói rồi bị ép tham gia "cơn bão thịt" mà không có vũ khí, theo lời anh.

Bốn người đàn ông – hiện đang lẩn trốn – đã kể lại những gì họ chứng kiến tại một địa điểm không được tiết lộ bên ngoài nước Nga.

Tại Nga, gần như mọi sự phản đối công khai đối với cuộc xâm lược Ukraine của Tổng thống Vladimir Putin đều đã bị dập tắt.

Moscow không công bố số liệu thương vong chính thức, nhưng Bộ Quốc phòng Anh cho biết hơn 1,2 triệu binh sĩ Nga đã thiệt mạng hoặc bị thương kể từ khi cuộc tiến công toàn diện bắt đầu ngày 24/2/2022.

Chính phủ Nga tuyên bố lực lượng vũ trang của họ "vận hành với sự kiềm chế nhất có thể trong điều kiện xung đột cường độ cao, đối xử với quân nhân với sự quan tâm cao nhất".

"Thông tin liên quan đến các cáo buộc vi phạm và tội ác đều được điều tra thích đáng," phía Nga cho biết thêm.

"Chúng tôi không thể độc lập xác minh độ chính xác hay tính xác thực của những thông tin mà quý vị đã cung cấp," chính phủ Nga nói.

Những lời kể chi tiết trực tiếp từ cả bốn người cũng củng cố các báo cáo về sự suy đồi của luật lệ và kỷ cương ở tiền tuyến phía Nga.

Ilya – người lính có nhiệm vụ nhận dạng và kiểm đếm thi thể – là một trong những người nói rằng anh đã chứng kiến đồng đội bị chỉ huy giết hại.

Trước chiến tranh, người đàn ông 35 tuổi này dạy trẻ em có nhu cầu đặc biệt và tự kỷ tại Kungur, thuộc dãy Ural. Tháng 5/2024, cảnh sát đến nhà bố mẹ anh và thông báo anh bị gọi nhập ngũ.

Anh cho biết mình được huy động cùng 78 người khác tại một trung tâm tuyển quân ở thành phố Perm.

"Gần như ai cũng say rượu," anh nói. "Tiến lên phía trước, xông vào trận! Chúng ta sẽ bắt Zelensky và cắm cờ của mình!" – anh nhớ lại họ đã hô như vậy.

"Tôi nhìn họ và nghĩ 'Sao mình lại rơi vào đây?' Tôi vô cùng sợ hãi."

Khi tới Ukraine, Ilya nói phần lớn những người này bị đưa thẳng ra tiền tuyến. Anh cho biết mình không muốn bắn hay giết ai, và cuối cùng được phân về một đồn chỉ huy.

Điều kiện chiến đấu rất tàn khốc, và anh nói đã chứng kiến bốn người bị bắn ở cự ly sát gần bởi một chỉ huy – một người tại Panteleimonivka và ba người tại Novoazovsk, đều thuộc khu vực Donetsk miền đông Ukraine do Nga kiểm soát. Những người này bị bắn vì tự ý rời khỏi tiền tuyến và từ chối quay lại.

"Điều đau buồn nhất là tôi biết họ. Tôi nhớ một người trong số họ hét lên 'Đừng bắn, tôi sẽ làm bất cứ điều gì!' nhưng ông ta [viên chỉ huy] vẫn 'zero' họ," Ilya kể.

"Zero" – theo lời các nhân chứng – thường được thực hiện như một hình thức trừng phạt việc không tuân lệnh và nhằm răn đe những người khác có ý định làm điều tương tự.

"Số phận của anh phụ thuộc vào chỉ huy. Ông ta nói vào bộ đàm: 'Zero thằng này, zero thằng kia,'" Ilya nói.

Việc xử bắn binh sĩ từ chối mệnh lệnh không chỉ xảy ra trong đơn vị của Ilya.

"Dĩ nhiên họ giết người của mình, đó là chuyện bình thường," Dima nói.

Trước chiến tranh, người đàn ông 34 tuổi sống cùng vợ và con gái, làm nghề sửa máy rửa bát ở Moscow.

Tháng 10/2022, anh kể mình đang đi giữa các điểm làm việc thì một nhóm cảnh sát gọi lại.

"Họ chỉ xem hộ chiếu của tôi, làm gì đó trên laptop rồi bảo: 'Nếu anh không đi lính thì anh vào tù,'" anh kể lại bằng tiếng Anh.

Dima nói anh không muốn giết ai nên dù không có kinh nghiệm y tế, anh gia nhập một đơn vị quân y. Sau đó, anh được điều sang một lữ đoàn chuyên sơ tán thương binh khỏi tiền tuyến.

Chính tại Lữ đoàn 25, Dima nói anh đã chứng kiến đồng đội bị xử bắn theo lệnh của chỉ huy.

"Tôi thấy – chỉ cách hai, ba mét. Là giết người đơn thuần, lách cách, đoàng. Không phải phim ảnh kịch tính gì cả, đời thực là vậy," anh nói.

Chỉ huy của Dima, ông Alexei Ksenofontov, được trao Huân chương Sao Vàng – phần thưởng nhà nước cao nhất – và được phong danh hiệu "Anh hùng Liên bang Nga" năm 2024.

Tuy nhiên, ông Ksenofontov đã bị gia đình của những binh sĩ sĩ thiệt mạng trong đơn vị ông tố cáo. Trong một bức thư chung tháng 1/2025, họ đã trực tiếp kêu gọi Tổng thống Vladimir Putin xem xét các cáo buộc về sự tàn bạo trong đơn vị này.

"Họ đã bảo vệ Tổ quốc với danh dự và niềm tự hào!!! Nhưng trên thực tế, họ rơi vào băng nhóm các chỉ huy này – những kẻ nhận huân chương cho hàng ngàn người chết và mất tích!" bức thư viết.

"Và họ vẫn tiếp tục tiêu diệt người của chúng ta! Với cảm giác không phải trả giá!"

Dima gọi ông Ksenofontov là một "đồ tể".

"Ông ta ra quá nhiều lệnh giết binh sĩ, tay ông ta đã dính quá nhiều máu, quá nhiều."

Dima cũng kể anh đã nhìn thấy thi thể 20 người đàn ông – những người đến căn cứ của anh vào tối hôm trước – nằm trong một con mương sau khi bị bắn.

Anh cho biết đã nói chuyện với vài người trong số họ, tất cả đều là cựu tù nhân, trước khi chứng kiến họ bị đưa đi vào sáng hôm sau.

Với tư cách một nhân viên quân y, Dima thường được nhận thông tin về các ca tử vong. Anh nói rằng mình được thông báo rằng những người này bị một chỉ huy bắn chết và lấy đi thẻ ngân hàng.

"Hai mươi chàng trai được đưa đến chỗ chúng tôi. Họ chỉ lấy thẻ ngân hàng rồi giết họ," anh nhớ lại. "Việc xóa sổ một người không phải vấn đề. Anh chỉ cần bịa ra một báo cáo."

Dima nói anh được cho biết rằng chỉ huy đã lấy đi đống thẻ ngân hàng.

Bộ phim tài liệu của BBC cũng ghi nhận lời kể của một cựu binh sĩ khác – một sĩ quan tham mưu cấp cao, người nói đã phục vụ trong quân đội Nga 17 năm. Cựu sĩ quan này (không nêu tên) cho biết ông từng nói chuyện với một người đã tham gia quá trình giết một nhóm sĩ quan cấp cao.

Người này nói mình thuộc một "đội thanh trừng được cử đi để kết liễu bất kỳ ai còn sống sót", vị cựu sĩ quan kể lại.

"Tôi chưa từng thấy điều gì như vậy trong suốt những năm mình phục vụ."

Cả bốn người đàn ông đã kể lại với chúng tôi những chi tiết rùng rợn về các nhiệm vụ "cơn bão thịt" đáng sợ – một phần trong chiến thuật "cối xay thịt" rộng lớn hơn của quân đội Nga trên chiến trường Ukraine.

Những đợt tấn công này nguy hiểm đến mức bị ví như các nhiệm vụ tự sát.

"Tôi thấy họ [các chỉ huy] gửi hết đợt này đến đợt khác, ném người như ném thịt vào phía Ukraine, để họ cạn đạn và hết drone, rồi một đợt khác mới có thể tiếp cận mục tiêu," Denis, một cựu binh khác, nói.

Theo Bộ Quốc phòng Anh, trong năm 2025, mỗi ngày ước tính có từ 900 đến 1.500 binh sĩ Nga thiệt mạng hoặc bị thương tại Ukraine.

Dima giải thích cách các "cơn bão thịt" thực tế vẫn vận hành.

"Gửi ba người trước, rồi thêm ba người nữa. Không hiệu quả thì gửi 10. Mười không được thì gửi 50," anh nói.

"Cuối cùng anh sẽ chọc thủng được. Đó là logic quân sự.

"Chúng tôi có 200 người chết trong ba ngày. Trong cơn bão thịt đầu tiên của trung đoàn tôi, họ nghiền nát chúng tôi, trung đoàn bị xóa sổ chỉ trong ba ngày," anh kể.

Dima sau đó đưa ra một đoạn video được đăng trên mạng xã hội vào tháng 10/2023, trong đó các bà mẹ và người vợ của những binh sĩ thiệt mạng trong đơn vị anh lên tiếng phản đối về tổn thất quá lớn.

Một phụ nữ nói: "Người của chúng tôi được lệnh tiến lên chỉ với súng máy và xẻng." Người khác nói: "Tổn thất lớn khủng khiếp. Người của chúng tôi đang bị tàn sát."

Ilya cho biết những người không bị giết vì từ chối tham gia "cơn bão thịt" thường phải đối mặt với những hậu quả nghiệt ngã và bị tước đi nhân tính.

Anh đưa ra một video trên Telegram về những người đàn ông trong đơn vị của mình ở Panteleimonivka, Donetsk.

"Cho lũ súc vật ăn nào," một người nói, trước khi mở nắp hố, để lộ ba người đang co ro bên trong.

"Ơ, đói à? Muốn được cho ăn à?" người quay phim hỏi, trước khi một trong ba người ngẩng đầu gật, chìa tay ra khi một ít hạt khô bị đổ xuống hố.

"Nhìn nó ăn kìa," người quay phim nói khi người dưới hố nhặt hạt lên ăn.

Ilya nói một số người bị "bỏ đói nhiều ngày" và chích điện trước khi bị đẩy vào "cơn bão thịt" mà không có vũ khí.

Bản thân anh cũng bị tra tấn sau khi từ chối tham gia một đợt tấn công.

"Họ trói tôi vào cây, đánh tôi mấy gậy rồi dí súng vào đầu.

"Tôi không biết phải nói sao… họ tiểu tiện lên người tôi. Chỉ huy nói với mọi người: 'Chúng ta có nhà vệ sinh mới rồi.' Tôi bị trói nửa ngày."

Sau khi được cởi trói, Ilya đã tìm cách tự sát.

Denis – người nói từng lén mang thức ăn và nước cho những người bị nhốt dưới hố – cho nhóm làm phim xem một đoạn video về một người bị cáo buộc đào ngũ bị tiểu tiện lên người. BBC không thể xác minh độc lập đoạn video này.

"Đó là sự sỉ nhục danh dự và nhân phẩm con người. Trong quân đội Nga, chuyện này đã trở thành bình thường," Denis nói.

"Đó là hành vi trái pháp luật nhưng không ai bị trừng phạt. Ngược lại, người ta còn khuyến khích làm vậy."

Denis, 27 tuổi, cũng đưa ra một bức ảnh mà anh nói được chụp ngay sau khi hai răng cửa của anh bị một sĩ quan cấp trên đánh gãy khi anh nói không muốn đi tìm một chiếc drone bị mất tích.

"Thật kinh khủng, tôi chỉ có thể tiếp tục."

Dima cuối cùng vẫn được thăng chức, dù trước đó anh nói không muốn trở thành sĩ quan. Anh cho xem ảnh buổi lễ phong hàm.

Sau khi được thăng chức, anh nói mình từ chối ra lệnh cho lính tham gia "cơn bão thịt".

"Tôi từ chối. Tôi không phải tự mình xông lên, nhưng tôi không thể ra lệnh cho họ một cách đơn giản như vậy."

Theo lời Dima, điều đó dẫn đến việc anh bị cảnh sát quân sự bắt giữ và đưa đến Zaitsevo – một nhà tù tạm bợ.

"Ở đó họ dùng điện tra tấn tôi," anh kể, cho biết cú sốc điện đầu tiên mạnh đến mức khiến anh lập tức đại tiện không kiểm soát.

Anh nói mình bị tra tấn mỗi ngày trong 72 ngày.

"Chỉ có tra tấn, ngày nào cũng vậy, những gương mặt lạnh tanh. Không cảm xúc, thật điên rồ," anh nói về những kẻ tra tấn mình.

Tất cả những người chúng tôi phỏng vấn hiện đều đã rời khỏi Nga, nhưng vẫn mang những vết sẹo tâm lý từ tiền tuyến trong cuộc chiến ở Ukraine.

"Tôi hay mơ. Tôi thấy một khu rừng đầy xác chết, những con người bị nghiền nát, khuôn mặt méo mó, miệng trắng bệch dính đầy máu. Mùi đó… không phải chỉ là ngửi thấy, mà như nếm được," Dima nói.

"Tôi là tội phạm, và chẳng ai quan tâm – tội của tôi chỉ là tôi không muốn giết người," anh nói.

"Trong quân đội Nga có rất nhiều người không cần cuộc chiến này, ghét chỉ huy, ghét Putin, ghét hệ thống của chúng tôi, và họ cần phải đập tan chúng tôi."

Ilya nói anh yêu đất nước mình, "nhưng không phải những gì Putin đã làm với nó."

"Họ có thể đập tan bất kỳ ai ở đó, bất kể bạn yếu hay mạnh.

"Họ suýt chút nữa đã hủy hoại tôi, nhưng chưa hoàn toàn."