Băng đảng ma túy Mexico trả thù, rủi ro bạo lực leo thang

Khi lái xe vào thành phố Guadalajara ở phía tây Mexico, bằng chứng về vụ tàn sát kinh hoàng của băng đảng ma túy hôm 22/2 vẫn còn hiện hữu.

Những mảnh vỡ cháy đen của những chiếc xe bị đốt nằm rải rác dọc đường và các mảng nhựa đường cháy xém trên đường cao tốc sau khi băng đảng Jalisco Thế hệ Mới (CJNG) - một trong những băng đảng mạnh nhất và đáng sợ nhất Mexico - đã thiêu rụi hàng loạt phương tiện để trả thù cho cái chết của ông trùm Nemesio "El Mencho" Oseguera.

Điều này và cảnh tượng các cửa hàng tiện lợi bị cướp phá hoặc bị đốt cháy đã truyền tải chính xác thông điệp mà CJNG muốn: rằng dù có hay không có ông trùm, họ là một thế lực mạnh, có khả năng gây hỗn loạn và tàn phá trên đường phố - gieo rắc nỗi sợ hãi và đe dọa trên diện rộng.

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã tìm cách chống lại luận điệu này. Trong cuộc họp báo hàng ngày hôm thứ Hai, bà nói rằng "hòa bình và yên tĩnh" đã được thiết lập trở lại trên phần lớn đất nước và ca ngợi phản ứng của lực lượng an ninh.

Trong khi đó, các đoàn xe của quân đội và cảnh sát đang tuần tra quanh Guadalajara. Điều này được cho là mang lại sự trấn an, nhưng lại khiến nhiều người cảm thấy bất an hơn.

Mặc dù có sự hiện diện của lực lượng an ninh, đường phố vẫn vắng vẻ hơn bình thường - một dấu hiệu cho thấy người dân lo sợ bạo lực leo thang, cả ở Guadalajara và toàn bang Jalisco.

Trường học đóng cửa, và hầu hết các doanh nghiệp nhỏ ngưng hoạt động vì người lao động ở nhà, trú ẩn cùng gia đình.

Anwar Montoya, chủ quán cà phê Severo, không nằm trong số đó.

"Tôi phải mở cửa hôm nay. Chúng tôi là một doanh nghiệp mới và tôi có rất nhiều thứ cần phải chi trả," anh vừa nói vừa cười với BBC.

Đề cập đến bạo lực gần đây, anh cho hay: "Đó là một ngày kỳ lạ và khó khăn - mọi người đều sợ hãi. Và bây giờ một số người lại lo sợ về những gì có thể vẫn đang xảy ra."

Anh Montoya cho rằng quán cà phê của mình mở cửa sẽ được chào đón, vì cung cấp "một không gian an toàn cho nhiều người bạn".

Khách hàng dường như đánh giá cao quyết định này. Hầu hết các bàn đều kín chỗ với các thanh niên đang sử dụng máy tính xách tay hoặc trò chuyện nhỏ nhẹ dưới bóng râm nơi sân thượng.

Trong số khách hàng của ông có Nghị sĩ cánh tả Mariana Casillas. Nữ nghị sĩ nhận thấy nhiều điều bất ổn đã xảy ra ở Jalisco – cả về bạo lực của các băng đảng ma túy lẫn phản ứng của chính phủ.

"Đây không phải là kịch bản mới," bà nói về cuộc chiến chống ma túy đang diễn ra ở Mexico. "Chỉ có điều lần này, vì liên quan đến việc giết chết một trùm ma túy khét tiếng, nên bạo lực đã bùng phát mạnh mẽ hơn nhiều so với bình thường."

Bà kể rằng tội phạm có tổ chức, các trạm kiểm soát do các băng đảng dựng lên, việc đốt phá xe buýt và bắt cóc dân thường là những điều mà cộng đồng của bà đã phải chịu đựng trong hai thập kỷ qua kể từ khi cuộc xung đột giữa chính quyền bang và các băng đảng bắt đầu dưới thời tổng thống Felipe Calderón năm 2006.

"Với tư cách là một đại diện địa phương, nhiệm vụ của tôi là phải đặt câu hỏi tại sao mô hình hay kịch bản này lại tiếp tục lặp đi lặp lại trong hơn hai mươi năm," bà Casillas nói thêm.

Bà lập luận rằng đó là một mô hình mà mạng người ở Mexico bị các băng đảng ma túy coi là thứ có thể bỏ đi, còn chính phủ vẫn tập trung vào việc tiêu diệt các thủ lĩnh cấp cao của các băng đảng thay vì giải quyết môi trường bạo lực và nghèo đói vốn là nền tảng hình thành các băng nhóm – và góp phần khiến giới trẻ gia nhập hàng ngũ của chúng.

Với hơn 60 đám tang được tổ chức – cho cả thành viên của CJNG và binh sĩ Vệ binh Quốc gia – nhận định của bà nghị sĩ hẵn sẽ thuyết phục nhiều người lần đầu tiên đặt chân đến Jalisco kể từ sau vụ bạo lực hôm 22/2.

Nhiều người lo ngại rằng chiến lược tiêu diệt các trùm ma túy sẽ chỉ dẫn đến nhiều cuộc xung đột hơn.

"Việc thực hiện chiến lược triệt hạ các trùm ma túy ở Mexico trong hai thập kỷ qua - việc bắt giữ hoặc tiêu diệt các trùm lớn như El Mencho - luôn dẫn đến cùng một kết quả: bạo lực gia tăng," chuyên gia về chiến tranh ma túy Deborah Bonello, biên tập viên của viện nghiên cứu Insight Crime, nhận định.

Bà nói tiếp: "Khi loại bỏ một trùm lớn, khoảng trống quyền lực xuất hiện và sẽ có một cuộc tranh giành quyền kiểm soát. Vì thế, các cuộc đấu đá như vậy sẽ bùng phát ở nhiều khu vực khác nhau trên cả nước."

Một trong những vùng đó rất có thể là Guadalajara, khu vực dự kiến ​​sẽ đón đông đảo người hâm mộ bóng đá quốc tế đến xem World Cup vào tháng Sáu. Một trong những trận đấu hấp dẫn nhất là cuộc đối đầu giữa Tây Ban Nha và Uruguay tại sân vận động chính của thành phố.

Nhưng giới mộ điệu có thể sẽ phải suy nghĩ kỹ trước khi đến xem trận đấu sau những cảnh tượng gây chấn động tuần này.

Anh Anwar Montoya khẽ huýt sáo, một tiếng ngắn đầy vẻ hoài nghi, khi tôi nhắc đến giải đấu. "Tôi chưa từng đi xem World Cup bao giờ, nên tôi không biết cách thức tổ chức ở các nước khác như thế nào. Nhưng tôi không nghĩ đây là một nơi an toàn để tổ chức World Cup," anh nói.

Mariana Casillas đồng ý, nói với BBC rằng có một số "cuộc khủng hoảng rất đau lòng" đang diễn ra ở Jalisco, kể cả điều mà bà mô tả là "cuộc khủng hoảng bạo lực, mà chúng ta vừa chứng kiến ​​ở mức độ cao nhất", cũng như "cuộc khủng hoảng người mất tích".

Hàng chục ngàn người đã được báo cáo là mất tích ở Mexico - hầu hết kể từ năm 2007, khi Tổng thống Calderón phát động "cuộc chiến chống ma túy".

Trong nhiều trường hợp, những người mất tích đã bị ép buộc gia nhập các băng đảng ma túy - hoặc bị sát hại vì chống cự.

Chính phủ Mexico khẳng định Guadalajara đã sẵn sàng và có khả năng đón tiếp hàng chục ngàn du khách từ khắp nơi trên thế giới trong một lễ hội thể thao đầy màu sắc.

Tổng thống đương nhiệm Sheinbaum nói hôm 24/2 rằng "không có rủi ro" nào đối với người hâm mộ và "tất cả các biện pháp đảm bảo" đã được thực hiện. Bà phát biểu trong cuộc họp báo thường nhật buổi sáng rằng tình hình đang dần bình thường hóa, với lực lượng an ninh đang nỗ lực bảo vệ người dân.

Chủ tịch FIFA Gianni Infantino nói với các phóng viên rằng ông "rất yên tâm" về việc Mexico tổ chức các trận đấu World Cup.

"Mọi thứ đều tốt đẹp. Sẽ rất ngoạn mục," ông Infantino nói với hãng thông tấn AFP tại thành phố Barranquilla của Colombia.

Nhưng nữ Dân biểu Casillas vẫn kiên quyết: "Người dân ở đây không muốn World Cup. Họ muốn an ninh, họ muốn nước sạch và họ muốn người thân mất tích của mình trở về."