Ông Trump áp mức thuế quan mới và cơ hội lấy lại tiền cho doanh nghiệp

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã áp mức thuế quan toàn cầu mới là 10% để thay thế các mức thuế trước đó bị Tòa án Tối cao bác bỏ. Ông gọi phán quyết của tòa là "tồi tệ" và chỉ trích các thẩm phán đã bác bỏ chính sách thương mại của ông là "những kẻ ngốc".

Ông Trump công bố kế hoạch này ngay sau khi các thẩm phán tuyên vô hiệu phần lớn các mức thuế toàn cầu mà Nhà Trắng đã công bố năm ngoái.

Trong phán quyết với tỷ lệ 6-3, Tòa án Tối cao cho rằng tổng thống đã vượt quá thẩm quyền của mình.

Quyết định này được xem là chiến thắng lớn đối với các doanh nghiệp và các bang của Mỹ đã khởi kiện chống các mức thuế này. Nó cũng mở ra khả năng Mỹ hoàn trả hàng tỷ đô la tiền thuế, đồng thời tạo thêm bất ổn cho bức tranh thương mại toàn cầu.

Phát biểu tại Nhà Trắng hôm thứ Sáu 20/2, ông Trump cho biết việc hoàn thuế sẽ không diễn ra mà không có một cuộc chiến pháp lý, và ông dự đoán vấn đề này có thể bị kéo dài tại tòa trong nhiều năm.

Ông cũng nói sẽ viện dẫn các luật khác để tiếp tục áp thuế, lập luận rằng các mức thuế này khuyến khích đầu tư và sản xuất tại Mỹ.

"Chúng ta có những lựa chọn khác – những lựa chọn tuyệt vời – và chúng ta sẽ mạnh hơn nhờ điều đó," ông nói.

Cuộc chiến pháp lý tập trung vào các mức thuế nhập khẩu mà ông Trump công bố năm ngoái đối với hàng hóa từ gần như mọi quốc gia trên thế giới.

Ban đầu, các mức thuế nhằm vào Mexico, Canada và Trung Quốc, trước khi được mở rộng dữ dội sang hàng chục đối tác thương mại trong "Ngày Giải phóng" hồi tháng 4/2025, theo cách gọi của ông Trump.

Nhà Trắng viện dẫn một luật năm 1977 – Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) – cho phép tổng thống "điều chỉnh" thương mại để ứng phó với tình trạng khẩn cấp.

Tuy nhiên, các biện pháp này đã gây ra làn sóng phản đối trong và ngoài nước từ các doanh nghiệp phải hứng chịu sự gia tăng đột ngột của thuế đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ. Bên cạnh đó là những lo ngại rằng các khoản thuế này sẽ đẩy giá cả lên cao.

Khi tranh luận trước tòa năm ngoái, luật sư đại diện cho các bang và doanh nghiệp nhỏ khởi kiện cho rằng luật mà tổng thống sử dụng để áp thuế không hề đề cập đến từ "thuế quan".

Họ cho rằng Quốc hội không có ý định trao quyền đánh thuế của mình cho tổng thống, cũng không trao cho ông "quyền lực mở không giới hạn để phá bỏ" các thỏa thuận thương mại và quy tắc thuế quan hiện hành.

Khi đưa ra ý kiến, Chánh án John Roberts – một thẩm phán bảo thủ – đồng tình với quan điểm đó.

"Khi Quốc hội ủy quyền về thuế quan, họ đã làm điều đó một cách rõ ràng và kèm theo các giới hạn nghiêm ngặt," ông viết.

"Nếu Quốc hội có ý định trao quyền đặc biệt và khác biệt để áp đặt thuế quan, họ đã làm điều đó một cách rõ ràng, như họ vẫn nhất quán thực hiện trong các luật thuế quan khác."

Phán quyết bác bỏ các mức thuế có sự tham gia của ba thẩm phán cấp tiến của tòa, cùng với hai thẩm phán do ông Trump đề cử: bà Amy Coney Barrett và ông Neil Gorsuch.

Ba thẩm phán bảo thủ Clarence Thomas, Brett Kavanaugh và Samuel Alito phản đối phán quyết này.

Tại Nhà Trắng, ông Trump nói ông cảm thấy "vô cùng hổ thẹn" về việc những thẩm phán do Đảng Cộng hòa bổ nhiệm lại bỏ phiếu chống lại chính sách thương mại của ông.

Ông nói họ "chỉ là những kẻ ngốc và tay sai" và "rất thiếu lòng yêu nước và không trung thành với Hiến pháp của chúng ta".

Thị trường chứng khoán Phố Wall tăng điểm sau thông báo này, với chỉ số S&P 500 tăng khoảng 0,7% khi đóng cửa, trong bối cảnh các doanh nghiệp trên khắp nước Mỹ hoan nghênh phán quyết một cách đầy thận trọng.

"Tôi cảm thấy như… một tảng đá nặng hàng ngàn cân vừa được nhấc khỏi ngực mình," bà Beth Benike, chủ thương hiệu Busy Baby tại bang Minnesota có hoạt động sản xuất sản phẩm tại Trung Quốc – chia sẻ.

Nik Holm, giám đốc điều hành Terry Precision Cycling, một trong các doanh nghiệp nhỏ tham gia vụ kiện, dùng từ "nhẹ nhõm" để mô tả cảm xúc về phán quyết.

"Mặc dù sẽ mất nhiều tháng để chuỗi cung ứng của chúng tôi hoạt động trở lại bình thường, chúng tôi mong đợi chính phủ hoàn trả các khoản thuế đã thu không phù hợp," ông nói.

Tuy nhiên, khả năng các doanh nghiệp nhận được tiền hoàn thuế và giảm áp lực chi phí thuế quan vẫn còn rất mong manh.

Hôm thứ Sáu 20/2, ông Trump đã ký sắc lệnh áp đặt mức thuế 10% mới theo một luật chưa từng được sử dụng trước đây gọi là Mục 122 (Section 122), cho phép áp thuế lên tới 15% trong vòng 150 ngày, sau đó Quốc hội phải can thiệp.

Mức thuế này sẽ có hiệu lực từ ngày 24/2.

Sắc lệnh nêu nhiều trường hợp miễn trừ, bao gồm một số khoáng sản, tài nguyên thiên nhiên và phân bón; một số nông sản như cam và thịt bò; dược phẩm; một số mặt hàng điện tử và một số loại xe.

Đối với nhiều nhóm hàng được miễn trừ, sắc lệnh quy định khá rộng và không nêu rõ cụ thể những mặt hàng nào sẽ được miễn.

Canada và Mexico vẫn được miễn trừ theo hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ USMCA đối với phần lớn hàng hóa.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết các quốc gia đã ký thỏa thuận thương mại với Mỹ, bao gồm Anh, Ấn Độ và Liên minh châu Âu, giờ đây sẽ phải chịu mức thuế toàn cầu 10% theo Mục 122 thay vì mức thuế đã đàm phán trước đó.

Chính quyền Trump kỳ vọng các nước này vẫn sẽ tuân thủ những nhượng bộ đã cam kết trong các thỏa thuận thương mại, quan chức này nói thêm.

Nhiều nhà phân tích cho rằng Nhà Trắng cũng có thể cân nhắc các công cụ khác như Mục 232 và Mục 301, cho phép áp thuế nhập khẩu để xử lý rủi ro an ninh quốc gia và các hành vi thương mại không công bằng.

Ông Trump trước đây từng sử dụng các công cụ này để áp các mức thuế, bao gồm một số mức được công bố vào năm ngoái lên các ngành như thép, nhôm và ô tô. Phán quyết của tòa không ảnh hưởng tới những mức thuế này.

"Mọi thứ hôm nay chỉ trở nên phức tạp và rối rắm hơn," Geoffrey Gertz, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm An ninh Tân Hoa Kỳ ở Washington, nhận định.

Phản ứng từ các đối tác thương mại lớn tương đối dè dặt.

"Chúng tôi ghi nhận phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ và đang phân tích cẩn trọng," người phát ngôn Ủy ban châu Âu Olof Gill viết trên mạng xã hội.

Theo dữ liệu chính phủ mới nhất, Mỹ đã thu ít nhất 130 tỷ USD tiền thuế theo luật IEEPA.

Trong những tuần gần đây, hàng trăm doanh nghiệp, bao gồm nhà bán lẻ Costco, tập đoàn nhôm Alcoa và các nhà nhập khẩu thực phẩm như thương hiệu cá ngừ Bumble Bee, đã nộp đơn kiện để được hoàn thuế.

Tuy nhiên, ý kiến đa số của tòa không trực tiếp đề cập đến việc hoàn thuế, nhiều khả năng để lại câu hỏi về quy trình thực hiện cho Tòa án Thương mại Quốc tế.

Khi đưa ra ý kiến phản đối, Thẩm phán Brett Kavanaugh cảnh báo tình hình sẽ là một "mớ bòng bong".

Diane Swonk, trưởng kinh tế gia của KPMG Mỹ, cảnh báo chi phí kiện tụng có thể khiến việc thu hồi tiền trở nên khó khăn đối với các doanh nghiệp nhỏ.

"Thật không may, tôi phải nói là đừng quá phấn khích, dù tôi hiểu mong muốn được giảm gánh nặng," bà nói.

Ông Steve Becker, người đứng đầu hãng luật Pillsbury, cho rằng điều "tốt nhất" cho giới doanh nghiệp là chính phủ thiết lập một quy trình không đòi hỏi việc phải khởi kiện.

"Tôi nghĩ các công ty có thể tin rằng rằng cuối cùng họ sẽ lấy lại được tiền," ông nói thêm. "Còn việc mất bao lâu thì thực sự phụ thuộc vào chính phủ."

Bài viết có sự đóng góp thông tin của Danielle Kaye và World Business Express