Chương trình hạt nhân của Iran còn lại gì, và có tiếp tục là mối đe dọa?

Chương trình hạt nhân của Iran lại một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý.

Mỹ đã triển khai máy bay và tàu chiến tới khu vực, dường như sẵn sàng tấn công nếu Tehran không đồng ý một thỏa thuận về các hoạt động hạt nhân của mình.

Hôm 19/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo rằng "những điều tồi tệ" sẽ xảy ra nếu không đạt được một "thỏa thuận có ý nghĩa", đồng thời nhắc lại lập trường của ông: "Họ không thể có vũ khí hạt nhân, rất đơn giản… bạn không thể có hòa bình ở Trung Đông nếu họ có vũ khí hạt nhân."

Iran phủ nhận việc từng tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng nhiều quốc gia - cũng như cơ quan giám sát hạt nhân toàn cầu, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) - không tin điều đó.

Chương trình hạt nhân của Iran hiện đang ra sao?

Sau cuộc không kích của Mỹ vào các địa điểm hạt nhân quan trọng của Iran, diễn ra sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa nước này và Iran vào tháng 6/2025, tình trạng chương trình hạt nhân của Tehran vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng.

Hoa Kỳ đã tham chiến trong một thời gian ngắn, tấn công ba địa điểm hạt nhân.

Trong số đó có tổ hợp nghiên cứu hạt nhân lớn nhất của Iran ở Isfahan, cùng các cơ sở tại Natanz và Fordo - nơi làm giàu uranium bằng cách tăng tỷ lệ các đồng vị nhất định để có thể sử dụng làm nhiên liệu hạt nhân.

Sau các cuộc tấn công, ông Trump tuyên bố các cơ sở này đã bị "phá hủy hoàn toàn".

Hơn một tuần sau, Tổng Giám đốc IAEA, ông Rafael Grossi, cho biết các cuộc tấn công đã gây ra thiệt hại nghiêm trọng, mặc dù "không hoàn toàn", và cho rằng một số hoạt động làm giàu có thể được khôi phục trong vòng vài tháng.

IAEA ước tính sau khi Israel bắt đầu tấn công vào ngày 13/6/2025, Iran sở hữu khoảng 440kg uranium được làm giàu tới mức tinh khiết 60% - chỉ còn một bước kỹ thuật ngắn để đạt cấp độ vũ khí 90%.

Tới tháng 10/2025, ông Grossi nói với hãng thông tấn AP rằng số uranium này - nếu tiếp tục được làm giàu - sẽ đủ cho 10 quả bom hạt nhân.

Vào tháng 11/2025, Ngoại trưởng Iran, ông Abbas Araghchi, nói trên tờ Economist rằng việc làm giàu uranium "hiện đã dừng lại".

Đầu năm 2026, ông Araghchi phát biểu với đài Fox News của Mỹ: "Đúng, các ông đã phá hủy các cơ sở, máy móc… nhưng công nghệ không thể bị đánh bom, và quyết tâm cũng không thể bị đánh bom."

Hãng tin Reuters vào tháng 1/2026 dẫn lời Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi cho biết cơ quan này đã có thể kiểm tra 13 cơ sở hạt nhân ở Iran không bị đánh bom, nhưng chưa thể tiếp cận ba cơ sở chủ chốt bị tấn công.

Ông này cho biết đã bảy tháng kể từ lần cuối IAEA xác minh kho uranium làm giàu ở mức cao của Iran.

Những câu hỏi quan trọng vẫn chưa có lời giải, đặc biệt là về vị trí và tình trạng của kho uranium, cũng như tình trạng của các cơ sở làm giàu của Iran.

Vì đâu nên nỗi?

Chính phủ Iran khẳng định các hoạt động hạt nhân của họ chỉ nhằm mục đích dân sự.

Iran là quốc gia ký kết Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), cho phép sử dụng công nghệ hạt nhân đối với các mục đích dân sự như y tế, nông nghiệp và năng lượng, nhưng cấm theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, một cuộc điều tra kéo dài 10 năm của IAEA đã phát hiện ra rằng Iran đã thực hiện "một loạt các hoạt động liên quan đến việc phát triển thiết bị nổ hạt nhân" từ cuối những năm 1980 đến năm 2003.

IAEA cho biết chương trình này, được gọi là Dự án Amad, sau đó đã bị dừng lại. Tuy nhiên, vào năm 2009, các cơ quan tình báo phương Tây đã xác định được cơ sở Fordo.

Năm 2015, IAEA cho biết trong một báo cáo rằng họ "không có dấu hiệu đáng tin cậy nào về các hoạt động ở Iran liên quan đến việc phát triển thiết bị nổ hạt nhân sau năm 2009".

Cũng trong năm 2015, Iran đã ký một thỏa thuận với sáu cường quốc thế giới, đồng ý áp đặt các giới hạn nghiêm ngặt đối với chương trình hạt nhân để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt.

Thỏa thuận này giới hạn mức làm giàu uranium ở 3,67% - phù hợp cho sản xuất năng lượng hạt nhân - và dừng việc làm giàu tại Fordo dưới sự giám sát tăng cường.

Nhưng vào năm 2018, Tổng thống Trump đã rút khỏi thỏa thuận trên, lập luận rằng thỏa thuận đó đã không ngăn chặn được con đường chế tạo bom hạt nhân của Iran, và tái áp đặt các lệnh trừng phạt.

Iran đã đáp trả bằng cách vi phạm các giới hạn của thỏa thuận - làm giàu uranium lên 60%, triển khai các máy ly tâm tiên tiến và nối lại hoạt động làm giàu tại Fordo.

Vào ngày 12/6/2025, hội đồng thống đốc IAEA chính thức tuyên bố Iran vi phạm các nghĩa vụ không phổ biến vũ khí hạt nhân lần đầu tiên sau hai thập niên.

Ngày hôm sau, Israel bắt đầu các cuộc không kích.

Iran có đang xây dựng tại các cơ sở hạt nhân?

Hình ảnh vệ tinh cho thấy công việc xây dựng đã được tiến hành tại cả hai địa điểm Natanz và Isfahan trong những tháng gần đây.

Tại Isfahan, tất cả các lối vào khu phức hợp đường hầm hiện dường như đã được bịt kín bằng đất, và một mái che mới đã được xây dựng, theo các hình ảnh vệ tinh do Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS), một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Mỹ, phân tích.

Hình ảnh cũng cho thấy một mái che đã được xây dựng tại cơ sở Natanz.

Các hình ảnh vệ tinh gần đây do ISIS phân tích lần đầu cũng cho thấy Iran đang gia cố một khu phức hợp ngầm tại núi Kolang Gaz La.

Còn được gọi là "Núi Pickaxe", địa điểm này không bị Israel hoặc Mỹ tấn công và nằm cách cơ sở hạt nhân Natanz khoảng 2km về phía nam.

Iran mất bao lâu để chế tạo vũ khí hạt nhân?

Việc sản xuất uranium làm giàu ở cấp độ vũ khí không đồng nghĩa với việc triển khai chế tạo được một vũ khí hạt nhân - quá trình này còn đòi hỏi thêm nhiều bước kỹ thuật khác.

Một đánh giá của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) vào tháng 5/2025 - trước các cuộc tấn công của Israel và Mỹ - cho biết vào thời điểm đó, Iran có thể sản xuất đủ uranium cấp độ vũ khí cho một thiết bị hạt nhân đầu tiên trong "có lẽ chưa đầy một tuần".

Tuy nhiên, các đánh giá lại khác nhau về việc liệu Iran có đang tìm cách phát triển năng lực vũ khí hóa uranium làm giàu hay không.

Bản đánh giá của DIA cũng nêu: "Iran gần như chắc chắn không sản xuất vũ khí hạt nhân, nhưng trong những năm gần đây Iran đã tiến hành các hoạt động giúp nước này có vị thế tốt hơn để sản xuất loại vũ khí đó, nếu họ lựa chọn làm như vậy."

Tuy nhiên, vào tháng 6/2025, quân đội Israel cho biết họ đã thu thập được thông tin tình báo cho thấy đã có "tiến bộ cụ thể" trong "nỗ lực của chế độ Iran nhằm sản xuất các thành phần vũ khí được thiết kế cho bom hạt nhân.

"Iran đã phát triển một số năng lực thiết kế đầu đạn cho đến năm 2003 khi chương trình này dường như bị dừng lại", Tiến sĩ Patricia Lewis, một chuyên gia độc lập về kiểm soát vũ khí, cho biết.

Tuy nhiên, bà nói thêm rằng "sau sự sụp đổ của thỏa thuận hạt nhân năm 2015 và việc các cuộc đàm phán về một thỏa thuận mới tiếp tục thất bại, có khả năng Iran… đã quyết định bắt đầu lại việc phát triển năng lực chế tạo đầu đạn."

Hôm 18/2, khi được hỏi liệu IAEA có thấy dấu hiệu phát triển vũ khí hạt nhân đang diễn ra hay không, ông Grossi nói với đài truyền hình Pháp TF1: "Không."

Ông cũng cho biết ông nhận thấy "thiện chí" từ cả phía Mỹ và Iran "nhằm đạt được một thỏa thuận".

Vì sao vũ khí hạt nhân của Iran lại quan trọng?

Các nhà lãnh đạo phương Tây từ lâu đã nhấn mạnh rằng Iran không nên được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.

Nếu điều đó xảy ra, "thế giới sẽ bị hủy diệt", ông Trump nói vào tháng 5/2025.

Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, ông Trump cho rằng điều đó sẽ đồng nghĩa với "một thế giới hoàn toàn khác… một cuộc đàm phán hoàn toàn khác" và Israel sẽ "biến mất".

Trong khi đó Thủ tướng Anh Keir Starmer đã mô tả việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là "mối đe dọa lớn nhất đối với sự ổn định trong khu vực".

"Việc này sẽ làm gia tăng căng thẳng khu vực và khiến việc quản lý khủng hoảng trở nên phức tạp hơn, đặc biệt đối với Israel và Mỹ" theo Tiến sĩ H. A. Hellyer, chuyên gia về Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI).

Một số nhà phân tích lập luận rằng việc sở hữu vũ khí hạt nhân có thể khiến Iran tự tin hơn trong khu vực, củng cố quan hệ ngày càng chặt chẽ với Trung Quốc và Nga, đồng thời có khả năng kích hoạt một cuộc chạy đua vũ trang với Ả Rập Xê Út.

Israel được cho là có vũ khí hạt nhân, mặc dù nước này không xác nhận cũng không phủ nhận.

Tiến sĩ Hellyer phân tích rằng điều này có nghĩa là "kết quả có thể xảy ra" khi Iran sở hữu vũ khí hạt nhân "sẽ là sự răn đe lẫn nhau hơn là leo thang ngay lập tức".

Ông cũng nói phần lớn các tác nhân trong khu vực coi "sức mạnh của Israel - chứ không phải một quả bom giả định của Iran - mới là mối quan ngại an ninh cấp bách và gây xáo trộn hơn".

Một rủi ro lớn của một Iran sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ là "sự tính toán sai lầm trong các gia đoạn đối đầu", chuyên gia từ Rusi kết luận.