Iran cảnh báo sẽ trả đũa nếu Mỹ tấn công, trong khi hàng trăm người biểu tình thiệt mạng

Iran đã cảnh báo sẽ trả đũa nếu bị Mỹ tấn công, trong bối cảnh các nguồn tin của BBC và các nhà hoạt động cho biết hàng trăm người biểu tình đã thiệt mạng trong cuộc đàn áp ngày càng leo thang của chính phủ.

"Tình hình ở đây thực sự, thực sự rất tồi tệ," một nguồn tin tại Tehran cho biết hôm 11/1.

"Rất nhiều bạn bè của chúng tôi đã bị giết chết. Họ đã bắn đạn thật. Giống như một vùng chiến sự, đường phố đầy máu. Họ chở xác đi bằng xe tải."

Trong một video quay từ một nhà xác gần Tehran, BBC đã đếm được có khoảng 180 túi đựng thi thể. Cơ quan Thông tấn các nhà hoạt động nhân quyền (HRANA) có trụ sở tại Mỹ cho biết họ đã xác minh cái chết của 495 người biểu tình và 48 nhân viên an ninh trên khắp Iran.

Theo cơ quan này, có thêm 10.600 người đã bị bắt giữ trong hai tuần bất ổn vừa qua.

Trước đó, Mỹ đã đe dọa can thiệp vào Iran vì việc giết hại người biểu tình, nhưng hôm 11/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các nhà lãnh đạo Iran đã gọi điện cho ông và cho biết "họ muốn đàm phán".

Nhưng nhà lãnh đạo Mỹ nói thêm rằng Washington "có thể phải hành động trước một cuộc gặp".

Ông Trump chưa nói rõ Mỹ đang cân nhắc điều gì, nhưng hôm 11/1, ông cho biết "chúng tôi đang xem xét một số phương án rất mạnh mẽ".

Một quan chức nói với đài CBS, đối tác tin tức của BBC tại Mỹ, rằng ông Trump đã được thông tin về các phương án tấn công quân sự vào Iran.

Các phương án khác có thể bao gồm tăng cường các nguồn tin chống chính phủ trên mạng, sử dụng vũ khí mạng chống lại quân đội Iran, hoặc áp đặt thêm các lệnh trừng phạt, các quan chức nói với tờ Wall Street Journal.

Chủ tịch Quốc hội Iran cảnh báo rằng nếu Mỹ tấn công, cả Israel cũng như các trung tâm quân sự và vận tải biển của Mỹ trong khu vực sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp của Tehran.

Các cuộc biểu tình ban đầu nổ ra do lạm phát tăng vọt, nay đã chuyển sang kêu gọi chấm dứt chế độ giáo sĩ do Lãnh tụ Tối cao Iran, Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, đứng đầu.

Tổng chưởng lý Iran cho biết bất kỳ ai biểu tình sẽ bị coi là "kẻ thù của Chúa" - một tội danh có thể bị tử hình - trong khi ông Khamenei nói rằng những người biểu tình là "một đám phá hoại" đang tìm cách "làm hài lòng" ông Trump.

Hôm 11/1, Iran tuyên bố ba ngày quốc tang cho những người mà họ gọi là "các liệt sĩ hy sinh trong cuộc chiến tranh quốc gia của Iran chống lại Mỹ và Israel".

Nhân viên tại một số bệnh viện đã nói với BBC rằng họ đã quá tải vì số lượng người biểu tình chết hoặc bị thương trong những ngày gần đây.

BBC News Tiếng Ba Tư đã xác minh rằng có 70 thi thể đã được đưa đến một bệnh viện ở thành phố Rasht vào tối 9/1, trong khi một nhân viên y tế tại một bệnh viện ở Tehran nói với BBC rằng: "Khoảng 38 người đã chết. Nhiều người chết ngay khi vừa được đưa lên giường cấp cứu... bị bắn thẳng vào đầu, vào tim. Nhiều người thậm chí còn không kịp đến bệnh viện."

BBC và hầu hết các tổ chức tin tức quốc tế khác không thể đưa tin từ bên trong Iran, và chính phủ Iran đã áp đặt lệnh cấm internet kể từ hôm 8/1, khiến việc thu thập và xác minh thông tin trở nên khó khăn.

Một số đoạn phim đã xuất hiện, trong đó có video cho thấy hàng loạt túi đựng thi thể tại Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm Pháp y Tehran - một nhà xác ở Kahrizak.

Trong một video quay từ địa điểm này, có thể thấy khoảng 180 thi thể được che phủ hoặc quấn kín, phần lớn nằm ở ngoài trời. Có thể nghe thấy tiếng la hét và khóc than của những người dường như đang tìm kiếm người thân của họ.

Các đoạn phim đã được làm mờ để bảo vệ danh tính của những người còn sống, những người có thể phải đối mặt với sự đàn áp tiếp theo từ chính quyền.

Một số video được BBC Verify xác nhận là quay gần đây cho thấy các cuộc đụng độ giữa người biểu tình và lực lượng an ninh ở Mashhad, thành phố lớn thứ hai của Iran.

Những người biểu tình đeo mặt nạ có thể được nhìn thấy đang ẩn nấp sau các thùng rác và đống lửa, với một hàng lực lượng an ninh ở phía xa. Một phương tiện trông giống như xe buýt đang bốc cháy dữ dội.

Có thể nghe thấy nhiều tiếng súng, cùng với âm thanh giống như tiếng gõ nồi niêu xoong chảo.

Một người đứng trên cây cầu đi bộ gần đó dường như đã bắn nhiều phát súng theo nhiều hướng, trong khi một vài người khác ẩn nấp sau hàng rào.

Tại Tehran, một video đã được xác minh quay từ tối 10/1 cho thấy người biểu tình tràn ngập các đường phố ở quận Gisha, tiếng gõ nồi niêu xoong chảo vang lên ở quảng trường Punak, và một đám đông tuần hành kêu gọi chấm dứt sự cai trị của giáo sĩ ở quận Heravi.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã đổ lỗi cho Mỹ và Israel về tình trạng bất ổn trong nước.

"Họ đã huấn luyện một số cá nhân trong và ngoài nước, đưa khủng bố từ bên ngoài vào trong nước, phóng hỏa các nhà thờ Hồi giáo, đồng thời tấn công các khu chợ và phường hội ở Rasht, thiêu rụi khu bazaar," ông Pezeshkian nói, nhưng không đưa ra bằng chứng.

Tuy nhiên, các đoạn phim được BBC News Tiếng Ba Tư và BBC Verify xác thực cho thấy lực lượng an ninh Iran đã nổ súng vào đám đông người biểu tình ở một số khu vực, gồm Tehran, tỉnh Kermanshah ở phía tây và vùng Bushehr ở phía nam.

Nhiều video đã được xác thực được quay ở trung tâm thành phố Ilam ở phía tây vào cuối tuần trước cũng cho thấy lực lượng an ninh bắn về phía Bệnh viện Imam Khomeini, nơi người biểu tình đang tổ chức một cuộc mít tinh.

Quyền truy cập internet tại Iran phần lớn bị giới hạn trong một nhà mạng nội bộ trong nước, với các kết nối ra thế giới bên ngoài bị hạn chế.

Tuy nhiên, trong các cuộc biểu tình hiện nay, chính quyền lần đầu tiên cũng siết chặt nghiêm ngặt ngay cả mạng này.

Một chuyên gia nói với BBC News Tiếng Ba Tư rằng đợt cắt mạng lần này nghiêm trọng hơn so với cuộc nổi dậy "Phụ nữ, Cuộc sống, Tự do" năm 2022.

Alireza Manafi, một nhà nghiên cứu internet, cho biết cách duy nhất có thể kết nối với thế giới bên ngoài là thông qua vệ tinh Starlink, nhưng cảnh báo người dùng nên thận trọng vì những kết nối như vậy có thể bị chính phủ lần ra dấu vết.

Con trai của vị Shah (quốc vương) nói với người biểu tình: 'Tôi sẽ sớm ở bên cạnh các bạn'

Hôm 11/1, Reza Pahlavi, người con trai lưu vong của vị Shah (quốc vương) cuối cùng của Iran, hiện đang sống ở Mỹ và được những người biểu tình kêu gọi trở về, đã nói với họ rằng ông Trump đã "quan sát cẩn trọng lòng dũng cảm không thể diễn tả của các bạn" trong một bài đăng trên mạng xã hội.

"Đồng bào của các bạn trên khắp thế giới đang tự hào hô vang tiếng nói của các bạn," ông viết, cam kết: "Tôi biết rằng tôi sẽ sớm ở bên cạnh các bạn."

Ông Pahlavi tuyên bố rằng Cộng hòa Hồi giáo Iran đang phải đối mặt với "tình trạng thiếu lính đánh thuê nghiêm trọng" và rằng "nhiều lực lượng vũ trang và an ninh đã rời bỏ hàng ngũ hoặc không tuân lệnh để đàn áp người dân".

BBC không thể xác minh những tuyên bố này.

Ông khuyến khích mọi người tiếp tục biểu tình vào tối 11/1, nhưng hãy ở trong nhóm hoặc đám đông và đừng "đặt tính mạng của mình vào nguy hiểm".

Tại Anh, các video được chia sẻ trên mạng xã hội dường như cho thấy những người biểu tình đã gỡ bỏ quốc kỳ Iran khỏi ban công của đại sứ quán nước này tại London vào các ngày 10 -11/1.

Theo truyền thông nhà nước Iran, nước này đã triệu tập đại sứ Anh tại Tehran sau các sự việc này.

Đây là các cuộc biểu tình lan rộng nhất ở khắp Iran kể từ cuộc nổi dậy năm 2022, bùng phát sau cái chết trong trại giam của cô Mahsa Amini, một phụ nữ trẻ người Kurd bị cảnh sát đạo đức bắt giữ vì bị cho là không đội khăn trùm đầu hijab đúng cách.

Theo các nhóm nhân quyền, hơn 550 người đã thiệt mạng và 20.000 người bị lực lượng an ninh bắt giữ trong nhiều tháng sau đó.

Biểu tình lớn chưa từng có tiền lệ

Các chuyên gia tin rằng quy mô và sự lan rộng của các cuộc biểu tình năm nay tại Iran chưa từng có tiền lệ.

Nhà nghiên cứu xã hội học Eli Khorsandfar cho biết, trong khi các cuộc tuần hành đã diễn ra ở các thành phố lớn của Iran, chúng cũng đã lan rộng đến các thị trấn nhỏ, "mà nhiều người có thể chưa từng nghe đến tên".

Những cuộc biểu tình gần đây nhất có thể so sánh là vào năm 2022, khi làn sóng phản đối bùng phát sau cái chết của cô Mahsa Amini, 22 tuổi.

Các cuộc biểu tình này nhanh chóng leo thang sau cái chết của cô Amini, nhưng đạt đỉnh điểm sau sáu ngày, theo nhiều báo cáo.

Ngược lại, các cuộc biểu tình hiện tại dường như lớn hơn, lan rộng hơn và có vẻ đang phát triển mạnh mẽ hơn kể từ thời điểm bắt đầu vào ngày 28/12/2025.

'Cái chết cho kẻ độc tài'

Giống như các cuộc biểu tình năm 2022, làn sóng nổi dậy hiện nay bắt nguồn từ một bất bình cụ thể, sau đó nhanh chóng biến thành lời kêu gọi thay đổi hệ thống sâu rộng.

"Phong trào năm 2022 bắt đầu với vấn đề phụ nữ. Nhưng những bất bình khác cũng được phản ánh trong đó... Các cuộc biểu tình tháng 12/2025 khởi phát với các vấn đề dường như là kinh tế và, trong một thời gian rất ngắn, đã mang những thông điệp chung," nhà nghiên cứu Khorsandfar nói.

Vào cuối tháng 12/2025, các tiểu thương ở chợ tại trung tâm Tehran đã đình công, để phản đối sự biến động mạnh của tỷ giá hối đoái giữa đồng rial của Iran và đồng đô la Mỹ.

Các cuộc biểu tình lan sang những khu vực nghèo nhất của đất nước ở phía tây. Cũng như năm 2022, các tỉnh Ilam và Lorestan là những tâm điểm chính.

Cho đến cuối tháng 12, các cuộc tuần hành với sự tham gia của hàng ngàn người đã diễn ra khi hàng triệu người Iran - kể cả tầng lớp trung lưu - phải đối mặt với cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng và giá cả tăng vọt.

Người dân tuần hành trên đường phố đã hô vang "Cái chết cho kẻ độc tài". Họ yêu cầu lật đổ Lãnh tụ tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, và chế độ mà ông đứng đầu.

Những nhân vật nổi bật đang sống lưu vong như Reza Pahlavi dường như đang gây ảnh hưởng đến các cuộc biểu tình, nhưng các nhà phân tích cho rằng điều này không nhất thiết có nghĩa là người biểu tình ủng hộ việc ông nắm quyền.

Yếu tố Pahlavi

Các cuộc biểu tình năm 2022 dường như không có người lãnh đạo và do đó nhanh chóng lắng xuống. Ngược lại, các cuộc biểu tình hiện tại có những nhân vật - trong đó có ông Reza Pahlavi - đang cố gắng định hình hoặc lãnh đạo các cuộc tuần hành từ xa. Điều này có thể giải thích một phần lý do tại sao những cuộc biểu tình được duy trì lâu hơn.

Trong các cuộc biểu tình hiện tại, những khẩu hiệu kêu gọi sự trở lại của gia tộc Pahlavi được vang lên nhiều hơn bao giờ hết.

Ông Pahlavi tự xưng là Shah của Iran khi đang sống lưu vong ở Mỹ.

Những lời kêu gọi của ông, yêu cầu người dân hô vang khẩu hiệu trên đường phố, đã được nhiều người chia sẻ rộng rãi. Giới trẻ trên mạng xã hội bên trong Iran cũng đã gián tiếp khuyến khích nhau tham gia các cuộc biểu tình.

Quy mô của các cuộc biểu tình gần đây ở các thành phố như Tehran chứng minh sự hiệu quả của lời kêu gọi của ông Pahlavi.

Các nhà phân tích cho rằng kết quả là sự hiện diện của một nhân vật đối lập nổi tiếng dường như đã củng cố niềm tin của một bộ phận người biểu tình rằng vẫn tồn tại một lựa chọn thay thế khả thi nếu chính quyền hiện tại sụp đổ.

Những người khác cho rằng bất kỳ sự ủng hộ nào dành cho ông Pahlavi không nhất thiết đồng nghĩa với mong muốn khôi phục chế độ quân chủ.

Thay vào đó, đó là biểu hiện của sự tuyệt vọng tìm kiếm bất kỳ lựa chọn thay thế nào cho chế độ giáo sĩ, đặc biệt là khi không có các nhân vật đối lập có tiếng nói trong nước.

Lời đe dọa can thiệp của ông Trump

Một yếu tố khác khiến các cuộc biểu tình năm 2025 ở Iran khác biệt - ngay cả so với năm 2022 - là Mỹ.

Không giống các cuộc biểu tình trước đây, các cuộc xuống đường năm nay dường như nhận được sự ủng hộ từ Nhà Trắng. Ông Trump đã đe dọa tấn công các vị trí của chính quyền Iran để ủng hộ người biểu tình - điều chưa từng xảy ra trước đây.

Trong phong trào biểu tình năm 2009 chống lại cáo buộc gian lận trong cuộc bầu cử tổng thống, người biểu tình đã hô vang, "Obama, Obama, hoặc là đứng về phía họ hoặc là đứng về phía chúng tôi!".

Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama - người khi đó đang tại nhiệm - sau đó bày tỏ sự hối tiếc vì đã không ủng hộ người biểu tình trên đường phố Iran một cách công khai hơn vào thời điểm đó.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết các cuộc biểu tình đang bị "kẻ thù của Iran" thao túng. Nhưng vấn đề của ông này là Iran có ít bạn bè hơn so với những năm gần đây.

Chính quyền Iran đã mất đi những đồng minh quan trọng: Bashar al-Assad đã bị lật đổ khỏi cương vị tổng thống Syria, và lực lượng Hezbollah tại Lebanon cũng đã bị suy yếu đáng kể bởi các chiến dịch quân sự của Israel.

Di sản của chiến tranh

Không giống như năm 2022, các cuộc biểu tình năm nay diễn ra không lâu sau cuộc chiến 12 ngày với Israel, và sau đó là các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran.

Chính trị gia kiêm nhà báo Iran Abbas Abdi tin rằng những sự kiện này đã tạo cơ hội cho chính quyền Iran xây dựng sự đoàn kết và gắn kết giữa người dân, nhưng họ đã không tận dụng được cơ hội đó.

Một số chuyên gia cũng cho rằng đòn giáng mạnh vào quân đội trong năm qua đã làm suy yếu uy tín và tầm ảnh hưởng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) trong mắt người dân Iran.