Iran: Biểu tình phản đối chính phủ lan rộng, ít nhất 34 người thiệt mạng

Những đám đông người biểu tình khổng lồ đã tuần hành qua thủ đô Tehran và các thành phố khác của Iran, theo các video lan truyền trên mạng xã hội. Đây được xem là màn biểu dương lực lượng lớn nhất của những người phản đối chính quyền giáo sĩ trong nhiều năm qua.

Các cuộc biểu tình ôn hòa ở Tehran và Mashhad, thành phố lớn thứ hai của Iran, vào tối 8/1 đã không bị lực lượng an ninh giải tán, theo các video mà BBC News Tiếng Ba Tư đã xác minh.

Sau đó, một nhóm theo dõi cho biết đã xảy ra tình trạng mất internet trên toàn quốc.

Trong các đoạn video, có thể nghe thấy người biểu tình kêu gọi lật đổ Lãnh tụ Tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei và kêu gọi sự trở lại của Reza Pahlavi, con trai sống lưu vong của cố quốc vương Iran, người trước đó đã kêu gọi những người ủng hộ mình xuống đường.

Đây là ngày thứ 12 liên tiếp xảy ra tình trạng bất ổn ở Iran, bắt nguồn từ sự phẫn nộ khi đồng nội tệ mất giá và đã lan rộng đến hơn 100 thành phố, thị trấn trên khắp 31 tỉnh thành của Iran, theo các nhóm nhân quyền.

Ít nhất 34 người biểu tình, trong đó có 5 trẻ em, và 8 nhân viên an ninh đã thiệt mạng, trong khi 2.270 người biểu tình khác đã bị bắt giữ, theo cơ quan Thông tấn các Nhà hoạt động Nhân quyền (HRANA), có trụ sở tại Mỹ.

BBC News Tiếng Ba Tư đã xác nhận cái chết và danh tính của 22 người, trong khi chính quyền Iran thông báo về cái chết của 6 nhân viên an ninh.

Vào tối 8/1, các video được đăng tải trên mạng xã hội và được BBC News Tiếng Ba Tư xác minh cho thấy một đám đông lớn người biểu tình di chuyển dọc theo một con đường chính ở thành phố Mashhad, phía đông bắc đất nước.

Có thể nghe thấy những khẩu hiệu "Quốc vương vạn tuế" và "Đây là trận chiến cuối cùng! Pahlavi sẽ trở lại".

Trong một đoạn clip, có thể nhìn thấy một số người đàn ông trèo lên cầu vượt và tháo dỡ vật trông như các camera giám sát gắn trên đó.

Một video khác được đăng tải trực tuyến cho thấy một đám đông lớn người biểu tình đi bộ dọc theo một con đường chính ở phía đông Tehran.

Trong đoạn phim được gửi đến BBC News Tiếng Ba Tư từ phía bắc thủ đô Tehran, một đám đông lớn khác hô vang "Đây là trận chiến cuối cùng! Pahlavi sẽ trở lại". Ở những nơi khác phía bắc, người biểu tình hô vang "Đáng xấu hổ" và "Đừng sợ, chúng ta đoàn kết" sau một cuộc đụng độ với lực lượng an ninh.

Các video khác cho thấy người biểu tình hô vang "Cái chết cho kẻ độc tài" - ám chỉ ông Khamenei - ở thành phố Isfahan thuộc miền trung; "Quốc vương vạn tuế" ở thành phố Babol phía bắc, và "Đừng sợ, chúng ta đoàn kết" ở thành phố Tabriz phía tây bắc.

Tại thành phố Dezful ở phía tây, đoạn phim được gửi đến BBC cho thấy một đám đông lớn người biểu tình và cả lực lượng an ninh dường như đã nổ súng từ một quảng trường trung tâm.

Các cuộc biểu tình vào buổi tối diễn ra không lâu sau khi ông Reza Pahlavi, con trai của quốc vương bị lật đổ trong cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979, và hiện đang sống ở Washington DC, kêu gọi người dân Iran "xuống đường và, như một mặt trận thống nhất, hô vang những yêu cầu của mình".

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông Pahlavi nói rằng "hàng triệu người Iran đã đòi tự do của họ tối nay", gọi người biểu tình là "những đồng bào dũng cảm" của ông.

Ông cảm ơn Tổng thống Mỹ Donald Trump vì đã buộc "chế độ phải chịu trách nhiệm", và kêu gọi các nhà lãnh đạo châu Âu làm điều tương tự.

Ông Pahlavi cũng kêu gọi các cuộc biểu tình tiếp tục từ 20:00 giờ địa phương vào tối nay 9/1.

Truyền thông nhà nước Iran đã hạ thấp quy mô của tình trạng bất ổn hôm 8/1. Trong một số trường hợp, họ phủ nhận hoàn toàn việc các cuộc biểu tình đã diễn ra, đăng tải những video về các con phố vắng vẻ.

Trong khi đó, tổ chức giám sát internet NetBlocks cho biết số liệu của họ cho thấy Iran đang "trong tình trạng mất kết nối internet trên toàn quốc".

"Sự cố này diễn ra sau một loạt các biện pháp kiểm duyệt trực tuyến leo thang nhắm vào các cuộc biểu tình trên khắp đất nước, và cản trở quyền giao tiếp của công chúng vào thời điểm quan trọng", tổ chức này cảnh báo, ám chỉ các đợt gián đoạn kết nối trước đó tại nhiều thành phố.

Trước đó, trong cùng ngày, những đoạn video quay ở Lomar, một thị trấn nhỏ ở tỉnh Ilam ở phía tây, cho thấy một đám đông hô vang: "Pháo, xe tăng, pháo hoa, các giáo sĩ phải ra đi", ám chỉ tầng lớp giáo sĩ cầm quyền. Một video khác cho thấy người dân ném giấy tờ lên không trung, bên ngoài một ngân hàng dường như đã bị đột nhập.

Những video khác cho thấy nhiều cửa hàng đóng cửa tại một số thành phố và thị trấn chủ yếu là người Kurd sinh sống ở Ilam, cũng như tại các tỉnh Kermanshah và Lorestan.

Diễn biến này xảy ra sau lời kêu gọi tổng đình công của các nhóm đối lập người Kurd sống lưu vong, nhằm phản ứng trước cuộc đàn áp đẫm máu đối với các cuộc biểu tình trong khu vực.

Ít nhất 17 người biểu tình đã thiệt mạng dưới tay lực lượng an ninh ở Ilam, Kermanshah và Lorestan trong thời gian xảy ra bất ổn, trong đó nhiều người thuộc các nhóm sắc tộc thiểu số Kurd hoặc Lor, theo nhóm nhân quyền người Kurd Hengaw.

Hôm 8/1, đã xảy ra các cuộc đụng độ bạo lực giữa người biểu tình và lực lượng an ninh ở một số thành phố và thị trấn ở miền tây Iran, cũng như các khu vực khác.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền Iran (IHR) cho biết đây là ngày đẫm máu nhất trong làn sóng bất ổn, với 13 người biểu tình được xác nhận đã thiệt mạng trên khắp cả nước.

"Bằng chứng cho thấy phạm vi đàn áp ngày càng trở nên bạo lực và lan rộng hơn mỗi ngày", giám đốc của IHR, Mahmood Amiry-Moghaddam, nói.

Nhóm nhân quyền Hengaw cho biết hai người biểu tình đã bị lực lượng an ninh bắn chết tại Khoshk-e Bijar, thuộc tỉnh Gilan ở miền bắc, vào tối 7/1.

Hãng thông tấn bán chính thức của Iran, Fars, vốn thân cận với Lực lượng Vệ binh Cách mạng của nước này, đưa tin ba sĩ quan cảnh sát cũng đã thiệt mạng vào tối 7/1.

Hãng này cho biết hai cảnh sát bị những cá nhân có vũ trang trong một nhóm "kẻ bạo loạn" bắn chết, trong khi người thứ ba bị đâm chết "trong nỗ lực kiểm soát tình trạng bất ổn" ở thành phố Malard, phía tây Tehran.

Hôm 8/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhắc lại lời đe dọa sẽ can thiệp quân sự nếu chính quyền Iran giết hại người biểu tình.

"Tôi đã nói với họ rằng nếu họ bắt đầu giết người, điều mà họ thường làm trong các cuộc bạo loạn – họ có rất nhiều cuộc bạo loạn – nếu họ làm vậy, chúng tôi sẽ trừng phạt họ rất nặng nề," ông Trump nói trong một cuộc phỏng vấn với chương trình Hugh Hewitt Show.

Trong một diễn biến khác, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết nền kinh tế Iran đang "trên bờ vực sụp đổ".

"[Tổng thống Trump] không muốn họ làm hại thêm những người biểu tình. Đây là một thời điểm căng thẳng", ông Bessent phát biểu tại Câu lạc bộ Kinh tế Minnesota hôm 8/1.

Trước đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã kêu gọi lực lượng an ninh "kiềm chế tối đa" khi xử lý các cuộc biểu tình ôn hòa. Một tuyên bố cho biết: "Cần tránh mọi hành vi bạo lực hoặc cưỡng chế".

Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei - người nắm quyền lực tối cao tại Iran - hôm 3/1 nói rằng chính quyền nên "đối thoại với người biểu tình", nhưng "những kẻ gây bạo loạn cần phải bị trấn áp".

Các cuộc biểu tình bắt đầu vào ngày 28/12/2025, khi các chủ cửa hàng xuống đường ở Tehran để bày tỏ sự phẫn nộ trước sự rớt giá mạnh của đồng nội tệ rial so với đô la Mỹ trên thị trường tự do.

Đồng rial đã giảm xuống mức thấp kỷ lục trong năm qua và lạm phát tăng vọt lên 40% do các lệnh trừng phạt liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, gây sức ép lên nền kinh tế vốn đã suy yếu do quản lý yếu kém và tham nhũng của chính phủ.

Sinh viên đại học nhanh chóng tham gia các cuộc biểu tình, và phong trào lan sang các thành phố khác, với đám đông thường xuyên hô vang các khẩu hiệu chỉ trích giới giáo sĩ cầm quyền.

Trong các tin nhắn gửi đến BBC, thông qua một nhà hoạt động ở Anh, một phụ nữ ở Tehran cho biết sự tuyệt vọng là động lực thúc đẩy các cuộc biểu tình.

"Chúng tôi đang sống trong tình trạng bấp bênh," cô nói. "Tôi cảm thấy như mình đang lơ lửng giữa không trung, không có đôi cánh để di cư cũng không có hy vọng theo đuổi mục tiêu của mình ở đây. Cuộc sống ở đây đã trở nên không thể chịu đựng nổi."

Một người khác nói rằng cô xuống đường biểu tình vì ước mơ của mình đã bị giới cầm quyền "đánh cắp", và cô muốn họ biết rằng "chúng tôi vẫn còn tiếng nói để hô vang, nắm đấm để đấm vào mặt họ."

Một phụ nữ ở thành phố Ilam phía tây nói rằng cô biết những người trẻ tuổi từ các gia đình có quan hệ với giới cầm quyền đang tham gia biểu tình. "Bạn tôi và ba người chị em gái của cô ấy, có cha là một nhân vật nổi tiếng trong các cơ quan tình báo, đang tham gia biểu tình mà cha họ không hề hay biết," cô nói.

Làn sóng biểu tình lần này có quy mô lan rộng nhất kể từ cuộc nổi dậy năm 2022, bùng phát sau cái chết trong trại giam của Mahsa Amini, một phụ nữ trẻ người Kurd bị cảnh sát đạo đức bắt giữ vì bị cho là không đội khăn trùm đầu đúng cách. Theo các tổ chức nhân quyền, hơn 550 người đã thiệt mạng và 20.000 người bị giam giữ trong nhiều tháng đàn áp sau đó.