Thuế bao cao su và chăm sóc giá rẻ - Trung Quốc muốn tăng tỉ lệ sinh

Người dân Trung Quốc từ ngày 1/1/2026 sẽ phải trả thuế 13% đối với các sản phẩm tránh thai, trong khi các dịch vụ chăm sóc trẻ em sẽ được miễn thuế.

Các chính sách này có hiệu lực trong bối cảnh nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang nỗ lực thúc đẩy tỉ lệ sinh.

Một cuộc cải cách hệ thống thuế được công bố vào cuối năm ngoái đã loại bỏ nhiều khoản miễn thuế được áp dụng từ năm 1994, khi Trung Quốc vẫn còn thực thi chính sách một con kéo dài hàng thập kỷ.

Chính sách mới cũng miễn thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với các dịch vụ liên quan đến hôn nhân và chăm sóc người cao tuổi - một phần của nỗ lực lớn hơn, trong đó có việc kéo dài thời gian nghỉ phép cho cha mẹ và phát tiền trợ cấp.

Trước tình trạng dân số già hóa và nền kinh tế trì trệ, Bắc Kinh đang nỗ lực khuyến khích nhiều người trẻ Trung Quốc kết hôn và các cặp vợ chồng sinh con.

Số liệu chính thức cho thấy dân số Trung Quốc đã giảm ba năm liên tiếp, chỉ có 9,54 triệu trẻ em được sinh ra vào năm 2024. Con số này chỉ bằng khoảng một nửa so với số ca sinh được ghi nhận cách đây một thập kỷ, khi Trung Quốc bắt đầu nới lỏng các quy định về số con mà người dân được phép sinh.

Mặc dù vậy, việc đánh thuế lên các biện pháp tránh thai như bao cao su, thuốc và các thiết bị ngừa thai khác đã dấy lên lo ngại về tình trạng mang thai ngoài ý muốn và tỉ lệ nhiễm HIV tăng cao. Chính sách này thậm chí còn bị lôi ra làm trò đùa.

Nhiều người chỉ ra rằng, để thuyết phục họ sinh con thì cần nhiều thứ hơn là chỉ làm cho bao cao su trở nên đắt đỏ.

Khi một người bán lẻ hối thúc khách hàng nên mua tích trữ trước khi giá tăng, một người dùng mạng xã hội đã nói đùa rằng: "Chắc giờ tôi phải đi mua sẵn bao cao su dùng cho cả đời luôn quá."

Người nào cũng có thể phân biệt được sự khác nhau giữa giá bao cao su và chi phí nuôi con, người khác bình luận.

Trung Quốc là một trong những quốc gia đắt đỏ nhất để nuôi dạy một đứa trẻ, theo một báo cáo năm 2024 của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa ở Bắc Kinh.

Nghiên cứu chỉ ra sinh hoạt phí tăng cao là do học phí trong môi trường học tập cạnh tranh khốc liệt, còn phụ nữ thì phải đối mặt với thách thức cân bằng giữa công việc và việc nuôi dạy con cái.

Tình trạng suy thoái kinh tế, một phần do khủng hoảng bất động sản ảnh hưởng đến tiền tiết kiệm, đã khiến các gia đình, đặc biệt là giới trẻ, cảm thấy không chắc chắn hoặc thiếu tự tin về tương lai của mình.

"Tôi chỉ có một con và không muốn có thêm con nữa," Daniel Luo, 36 tuổi, sống ở tỉnh Hà Nam, miền đông Trung Quốc, nói.

"Giống như khi giá vé tàu điện ngầm tăng. Khi giá tăng một hoặc hai nhân dân tệ, những người đi tàu điện ngầm vẫn không thay đổi thói quen. Họ vẫn phải đi tàu điện ngầm, phải không?"

Anh nói rằng mình không lo lắng về việc tăng giá.

"Một hộp bao cao su có thể tăng thêm năm nhân dân tệ, có thể 10, nhiều nhất là 20. Trong một năm, đó chỉ là vài trăm nhân dân tệ, hoàn toàn nằm trong khả năng chi trả."

Nhưng chi phí có thể là vấn đề đối với những người khác, và đó là điều khiến Rosy Zhao, người sống ở thành phố Tây An, miền trung Trung Quốc, lo lắng.

Cô nói rằng việc làm cho các biện pháp tránh thai, vốn là một nhu cầu thiết yếu, trở nên đắt đỏ hơn có thể khiến sinh viên hoặc những người đang gặp khó khăn về tài chính "mạo hiểm".

Đó sẽ là "kết quả tiềm tàng nguy hiểm nhất" của chính sách này, cô nói thêm.

Các nhà quan sát dường như chia rẽ về mục đích của việc cải cách thuế. Ý kiến ​​cho rằng việc tăng thuế đối với bao cao su sẽ ảnh hưởng đến tỷ lệ sinh là "suy nghĩ thái quá", theo nhà nhân khẩu học Yi Fuxian từ Đại học Wisconsin-Madison.

Ông tin rằng Bắc Kinh đang muốn thu thuế "bất cứ nơi nào có thể" khi họ đang phải đối mặt với sự suy thoái của thị trường nhà ở và nợ quốc gia ngày càng tăng.

Với gần 1 ngàn tỷ đô la, doanh thu thuế giá trị gia tăng (VAT) của Trung Quốc chiếm gần 40% tổng thu thuế của cả nước năm ngoái.

Động thái đánh thuế bao cao su chỉ mang tính "biểu tượng" và phản ánh nỗ lực của Bắc Kinh nhằm khuyến khích người dân nâng cao tỷ lệ sinh "thấp đáng báo động" của Trung Quốc, bà Henrietta Levin từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nhận định.

Bà cũng nói thêm rằng điều cản trở những nỗ lực này là nhiều chính sách và trợ cấp sẽ phải được thực hiện bởi các chính quyền tỉnh đang gánh khoản nợ khổng lồ - và không rõ liệu họ có đủ nguồn lực hay không.

Cách tiếp cận của Trung Quốc trong việc khuyến khích người dân sinh con cũng có nguy cơ phản tác dụng nếu người dân cảm thấy chính phủ đang "can thiệp quá mức" vào một lựa chọn mang tính cá nhân sâu sắc, bà nói.

Gần đây, đã có những bài viết trên truyền thông rằng phụ nữ ở một số tỉnh đã nhận được cuộc gọi từ các quan chức địa phương hỏi về chu kỳ kinh nguyệt và kế hoạch sinh con của họ. Cục y tế địa phương ở tỉnh Vân Nam khẳng định dữ liệu như vậy là cần thiết để xác định các bà mẹ mang thai.

Nhưng điều này không giúp cải thiện hình ảnh của chính phủ, bà Levin bình luận.

"Đảng [Cộng sản] không thể không can thiệp vào mọi quyết định mà họ quan tâm. Vì vậy, cuối cùng họ lại trở thành kẻ thù tồi tệ nhất của chính mình theo một cách nào đó."

Các nhà quan sát và chính phụ nữ cho rằng giới lãnh đạo nam giới chiếm ưu thế ở Trung Quốc không hiểu được những thay đổi xã hội làm nền tảng cho những chuyển biến rộng lớn hơn này, vốn không chỉ riêng ở Trung Quốc.

Các quốc gia phương Tây và thậm chí cả các nước trong khu vực, như Hàn Quốc và Nhật Bản, đang phải vật lộn để nâng cao tỷ lệ sinh khi dân số già đi.

Một phần nguyên nhân là gánh nặng chăm sóc trẻ em, mà theo nghiên cứu, chủ yếu đổ lên vai phụ nữ. Nhưng cũng có những thay đổi khác, chẳng hạn như sự suy giảm trong hôn nhân và thậm chí cả việc hẹn hò.

Các biện pháp của Trung Quốc đã bỏ qua vấn đề thực sự: cách thức tương tác của giới trẻ ngày nay, ngày càng tránh né những kết nối chân thành giữa người với người, Luo đến từ Hà Nam nhận xét.

Anh chỉ ra doanh số bán đồ chơi tình dục đang tăng cao ở Trung Quốc, điều mà anh tin là dấu hiệu cho thấy "mọi người chỉ đang tự thỏa mãn bản thân" bởi vì "việc tương tác với người khác đã trở thành gánh nặng".

Anh chia sẻ rằng việc sống trên mạng dễ dàng và dễ chịu hơn nhiều, bởi "áp lực ngoài đời là có thật".

"Giới trẻ ngày nay phải đối mặt với nhiều áp lực từ xã hội hơn so với 20 năm trước. Đúng là về mặt vật chất họ sống tốt hơn, nhưng kỳ vọng đặt lên họ cũng cao hơn nhiều. Ai cũng kiệt sức cả rồi."