Robot vũ trang xung trận tại Ukraine

Kể từ khi Nga phát động xâm lược toàn diện, cuộc chiến ở Ukraine đã phát triển thành một cuộc xung đột công nghệ cao.

Những bầy thiết bị bay không người lái trinh sát và tấn công đã khiến bầu trời Ukraine luôn rền vang, còn các con tàu không người lái đã gây thiệt hại nặng cho hải quân Nga trên Biển Đen.

Giờ đây, Ukraine đã bắt đầu một chương trình quy mô lớn nhằm triển khai robot vũ trang trên mặt đất.

Các phương tiện mặt đất không người lái (UGV) – tức hệ thống robot mặt đất theo cách gọi trong quân đội Ukraine – đã chứng minh được giá trị của mình.

Đã có những báo cáo cho thấy UGV có thể đẩy lùi các cuộc tấn công của Nga và thậm chí bắt giữ binh sĩ đối phương.

Các robot sát thủ của Ukraine và Nga thậm chí được cho là đã giao chiến với nhau mà không có người nào tại hiện trường.

"Chiến tranh robot đã bắt đầu rồi," ông Oleksandr Afanasiev thuộc lữ đoàn K2 của quân đội Ukraine nói.

Ông chỉ huy tiểu đoàn UGV của đơn vị – mà theo ông là tiểu đoàn dạng này đầu tiên trên thế giới.

Một trong những cách đơn vị này sử dụng robot là gắn súng máy Kalashnikov lên trên.

"Chúng có thể nổ súng ở những chiến trường mà bộ binh rất sợ phải tới. Nhưng UGV thì sẵn sàng chấp nhận rủi ro bị phá hủy," Thiếu tá Afanasiev nói.

Tiểu đoàn của ông cũng sử dụng UGV cảm tử chạy bằng pin và mang thuốc nổ để phá hủy các vị trí và nơi ẩn náu của đối phương.

Khác với drone trên không phát ra tiếng vo vo, các robot này hầu như không phát ra tiếng động, nên đối phương không hề được cảnh báo trước khi bị tấn công.

Phó chỉ huy tiểu đoàn xe tăng của Lữ đoàn Cơ giới độc lập số 33 – người sử dụng mật danh Afghan – cho biết một UGV Ukraine gắn súng máy đã phục kích một xe chở quân của Nga, trong khi một robot khác bảo vệ vị trí của Ukraine trong nhiều tuần.

Afghan thừa nhận rằng robot chiến đấu vẫn có giới hạn về mức độ tự chủ trên chiến trường và nhiều giới hạn trong số đó được đặt ra vì đạo đức và luật nhân đạo quốc tế.

"UGV hiện đại có mức tự động một phần. Chúng có thể tự di chuyển, quan sát và phát hiện kẻ địch. Nhưng quyết định nổ súng vẫn được người điều khiển đưa ra," ông nói.

"Robot có thể nhận nhầm mục tiêu hoặc tấn công dân thường. Vì vậy quyết định cuối cùng phải do con người đưa ra."

Điều này có nghĩa là trong hầu hết trường hợp, các UGV vũ trang trên chiến trường được người vận hành điều khiển từ xa qua internet ở khoảng cách an toàn.

Các UGV của Ukraine có thể được trang bị súng phóng lựu, súng máy và cũng có thể dùng để rải mìn hoặc giăng dây thép gai.

Tuy nhiên, phần lớn phương tiện không người lái của Ukraine vẫn được sử dụng cho mục đích ban đầu: vận chuyển tiếp tế và sơ tán thương binh.

Theo ông Valerii Zaluzhnyi, cựu tổng tư lệnh quân đội Ukraine và hiện là đại sứ tại Anh, vai trò của UGV vũ trang sẽ tăng nhanh theo cấp số nhân.

Phát biểu tại viện nghiên cứu Chatham House ở London về tương lai của chiến tranh, ông mô tả các UGV tấn công sẽ được sử dụng không chỉ riêng lẻ mà trong các bầy drone lớn được trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ như thế nào.

"Trong tương lai gần, chúng ta sẽ thấy hàng chục thậm chí hàng trăm drone thông minh và rẻ hơn tấn công từ nhiều hướng và tầm cao khác nhau – từ trên không, trên bộ và trên biển cùng lúc," ông nói.

Sự cấp thiết chính là yếu tố quan trọng thúc đẩy đổi mới trong lĩnh vực này. Drone trên không đã khiến việc con người có mặt trên chiến trường trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều, mở rộng cái gọi là "vùng tiêu diệt" của Ukraine ra tới 20–25 km tính từ tuyến giao tranh.

Bộ binh không thể bị thay thế, nhưng "cần được UGV hỗ trợ," Thiếu tá Afanasiev nói:

"Ukraine có thể chấp nhận mất robot, nhưng không thể để mất các binh sĩ sẵn sàng chiến đấu."

Quân đội Ukraine hiện đang đối mặt với tình trạng thiếu nhân lực nghiêm trọng và việc tuyển thêm binh sĩ thay thế cho những người đã ngã xuống ngày càng khó khăn.

Nga cũng đang phát triển các UGV chiến đấu, chẳng hạn như Kuryer. Theo truyền thông Nga, phương tiện này có thể được trang bị súng phun lửa, súng máy hạng nặng thường dùng trên xe tăng và có thể hoạt động tự động trong 5 giờ.

Quân đội Nga cũng sử dụng các phương tiện cảm tử Lyagushka ("Ếch") để phá hủy các cứ điểm của Ukraine.

Theo ông Yuriy Poritsky, các cuộc đụng độ giữa robot sát thủ của Nga và Ukraine trên chiến trường chỉ còn là vấn đề thời gian, khi số lượng và khả năng của chúng ngày càng tăng.

Ông là giám đốc điều hành của UGV Ukraine Devdroid – hãng đã xuất hàng trăm "robot tấn công" cho quân đội trong năm ngoái.

"Sớm hay muộn chúng tôi cũng sẽ rơi vào tình huống UGV tấn công của chúng tôi đối đầu với UGV tấn công của họ trên chiến trường. Chiến tranh robot nghe có vẻ như khoa học viễn tưởng, nhưng chiến trường thì không có gì viễn tưởng cả. Đó là thực tế của chúng tôi," ông nói.

Công ty của ông hiện đang phát triển một hệ thống cho phép drone mặt đất tự quay về nếu mất liên lạc với người điều khiển.

Xa hơn trong tương lai, họ muốn các robot có thể tự di chuyển đến một vị trí, thực hiện nhiệm vụ – chẳng hạn giám sát và tấn công binh sĩ đối phương nếu cần – rồi quay trở về căn cứ sau một khoảng thời gian nhất định.

Một nhà sản xuất UGV khác của Ukraine, Tencore, đã sản xuất hơn 2.000 UGV cho quân đội Ukraine trong năm 2025.

Giám đốc công ty, Maksym Vasylchenko, dự đoán nhu cầu sẽ tăng lên khoảng 40.000 chiếc vào năm 2026, trong đó ít nhất 10–15% sẽ được trang bị vũ khí.

"Các drone tấn công [UGV] sẽ trở thành không thể thiếu, điều đó là chắc chắn," ông nói.

Xa hơn nữa, ông Vasylchenko tin rằng robot chiến đấu sẽ mang hình dạng giống con người.

"Lúc đó, nó sẽ không còn là khoa học viễn tưởng nữa."