Vì sao giá dầu quan trọng hơn bạn tưởng?

Ảnh hưởng của cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran đang bắt đầu tác động đến đời sống – dù bạn sống ở bất cứ đâu.

Khi xung đột làm tắc nghẽn hoạt động xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt và các mặt hàng khác từ Vùng Vịnh, đồng thời các nhà sản xuất bắt đầu cắt giảm sản lượng, cú sốc nguồn cung đã đẩy giá lên cao.

Điều này đã làm rung chuyển các thị trường tài chính. Tuy nhiên, tác động còn lan đến đời sống hằng ngày của người dân, khi mà giá xăng và dầu diesel tại các cây xăng đã tăng.

Ảnh hưởng có thể còn rộng hơn nữa, với khả năng mọi thứ từ giá thực phẩm đến chi phí du lịch đều trở nên đắt đỏ hơn.

Các nhà phân tích cũng cảnh báo khả năng kinh tế đi xuống, trong đó một số quốc gia chịu rủi ro cao hơn những nước khác.

"Đây thực sự là cú sốc nguồn cung lớn nhất, ít nhất là trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu hiện đại," ông Hunter Kornfeind, nhà phân tích năng lượng vĩ mô cấp cao của Rapidan Energy Group, nhận định.

Người lái xe trên khắp thế giới đang cảm nhận tác động này ngay tại các cây xăng.

Tại Mỹ, giá xăng trung bình đã tăng trên 3,50 USD mỗi gallon Mỹ (tương đương 3,79 lít), so với khoảng 2,92 USD một tháng trước, trong khi giá diesel đã tăng từ 3,66 USD lên 4,78 USD cùng kỳ, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ.

Tại Anh, dữ liệu mới nhất từ tổ chức RAC cho thấy kể từ khi chiến tranh bùng nổ, giá xăng trung bình tại Anh đã tăng 4,95 xu Anh, lên 137,78 xu/lít, còn giá diesel tăng 9,43 xu, lên 151,81 xu/lít.

Thường có một độ trễ nhất định, khi các biến động trên thị trường dầu mỏ mất khoảng hai tuần mới tác động lên giá nhiên liệu.

Trong khi đó, Vùng Vịnh là nơi châu Âu nhận khoảng một nửa lượng nhiên liệu máy bay của mình. Sự gián đoạn này đã khiến giá nhiên liệu máy bay chuẩn của châu Âu gần như tăng gấp đôi, đạt mức cao nhất kể từ sau khi Nga xâm lược Ukraine.

Nhiên liệu thường chiếm 20-40% chi phí hoạt động của các hãng hàng không, nghĩa là giá vé có thể tăng, trong khi bất kỳ sự thiếu hụt nhiên liệu nào cũng có thể dẫn đến việc hủy chuyến bay.

Tuy nhiên, tác động có thể không đồng đều.

Nhiều hãng hàng không châu Âu sử dụng hợp đồng để mua nhiên liệu với giá cố định hoặc áp trần giá trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm trước.

Ngược lại, một số hãng hàng không lớn của Mỹ không làm như vậy và có thể chịu rủi ro tăng giá ngắn hạn do biến động giá nhiên liệu.

Tổng Giám đốc Scott Kirby của hãng United Airlines gần đây đã cảnh báo rằng việc tăng giá vé do chi phí cao hơn sẽ "bắt đầu nhanh chóng".

Nhưng cơn đau kinh tế có thể lan nhanh.

Nếu xung đột không được giải quyết trước cuối tháng, các nhà phân tích cho rằng giá dầu toàn cầu có thể vượt mức đỉnh năm 2022, sau khi Nga xâm lược Ukraine. Trong một số kịch bản, giá dầu có thể chạm 150 USD mỗi thùng.

Ông Kornfeind nhận định rằng tác động lan tỏa đối với nền kinh tế sẽ "khá nghiêm trọng" vào thời điểm đó, khi chi phí cao buộc các hộ gia đình và doanh nghiệp phải cắt giảm các khoản chi khác, dẫn đến sự chững lại của nền kinh tế rộng lớn hơn.

Ví dụ, các nhà phân tích lo ngại rằng cuộc khủng hoảng năng lượng có thể làm giảm hoạt động sản xuất chip – một ngành có tác động tới mọi thứ, từ ô tô đến điện thoại thông minh, bởi Đài Loan, một trung tâm sản xuất, phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng.

Tại Mỹ, một số người cũng bày tỏ lo ngại rằng giá năng lượng tăng có thể ảnh hưởng đến các công ty công nghệ đang xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), điều này sẽ tác động tới một động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Các nhà phân tích cho rằng rủi ro kinh tế lớn nhất đang ở châu Á và châu Âu, những khu vực đều phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, trái ngược với Mỹ – một trong những nước sản xuất dầu và khí đốt hàng đầu.

Một số chính phủ ở châu Á, nơi là đích đến chính của phần lớn dầu và khí đốt từ Trung Đông, đã thông báo áp trần giá và các biện pháp phân phối nhiên liệu, còn các trường đại học ở Bangladesh thì đóng cửa sớm nhân dịp lễ Eid al-Fitr, theo truyền thông nhà nước.

Các rủi ro này đã phản ánh trên thị trường chứng khoán, khi các chỉ số châu Á và châu Âu chịu tác động đặc biệt nặng nề.

Chẳng hạn tại Nhật Bản và Hàn Quốc, các chỉ số chứng khoán chính đã giảm khoảng 10% và 15% kể từ khi chiến tranh bắt đầu, trong khi chỉ số Dax của Đức giảm hơn 7%.

Ngược lại, S&P 500 của Mỹ chỉ giảm 1,2%.

Tuy nhiên, năng lượng không phải là mặt hàng duy nhất bị ảnh hưởng.

Trung Đông cũng là nguồn cung lớn về nhôm và lưu huỳnh, được dùng trong quá trình luyện chế các kim loại như đồng, cùng với các nguyên liệu sản xuất phân bón, bao gồm urê.

Khi giá các mặt hàng này bắt đầu tăng, áp lực có thể lan sang chi phí thực phẩm và hàng hóa sản xuất.

Tại Mỹ, khoảng 25% lượng phân bón nhập khẩu đi vào nước này trong các tháng 3 và 4, đúng vào mùa gieo trồng, theo Liên đoàn Nông trang Mỹ.

"Chuyện này xảy ra vào thời điểm bất lợi nhất," nông dân Harry Ott, người trồng bông, bắp và đậu nành ở Nam Carolina, nói.

Tuần trước, ông đã gọi cho nhà cung cấp phân bón, định bắt đầu bón cho cánh đồng, nhưng được thông báo rằng doanh nghiệp sẽ tạm hoãn bán và giao hàng cho đến khi họ nắm rõ hơn tác động của cuộc chiến.

Doanh nghiệp này sau đó đã thông báo tăng giá, khiến ông lo rằng hóa đơn phân bón của ông sẽ tăng khoảng 100 USD mỗi mẫu Anh và làm tiêu tan khả năng kiếm lời từ vụ mùa năm nay.

"Đây là những thời điểm khó khăn và những gì chúng tôi đang trải qua với phân bón... là hoàn toàn không lường trước được," ông Ott nói trong một buổi họp báo do Liên đoàn Nông trang Mỹ tổ chức. "Không ai có dư địa trên bảng cân đối tài chính để điều chỉnh như vậy."

Công việc làm ăn của ông Ott là một nạn nhân bất ngờ nữa của cuộc xung đột vốn đang ảnh hưởng đến tất cả chúng ta.