Chiến sự Iran: Việt Nam đối phó cú sốc xăng dầu ra sao?

Chính phủ quyết định giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0% với một số mặt hàng đến hết tháng 4/2026 nhằm hạ nhiệt thị trường xăng dầu, vốn đang trong tình trạng nóng bỏng sau động thái tăng giá một cách mạnh mẽ vào ngày 7/3.

Tuy vậy, liên Bộ Công thương - Tài chính vẫn giữ nguyên giá xăng dầu theo quyết định đã ban hành trước đó.

Tại Việt Nam, giá xăng dầu không phải do các doanh nghiệp trên thị trường đưa ra mà do hai cơ quan là Bộ Tài chính và Bộ Công thương quản lý trong một cơ chế gọi là "điều hành giá".

Thông thường, hai bộ này sẽ công bố "kỳ điều hành giá xăng dầu" vào thứ Năm hàng tuần. Trong trường hợp có biến động mạnh, giá cơ sở tăng hơn 7% thì cơ quan quản lý có thể điều chỉnh ngay.

Đó là lý do mà ngày Thứ Bảy, 7/3, liên bộ đã ra một quyết định gây sốc thị trường: tăn: giá xăng RON95-III tăng 4.707 đồng/lít, và dầu hỏa tăng 8.490 đồng/lít.

Sau điều chỉnh, giá xăng RON95-III ở Việt Nam được bán ở mức 27.047 đồng/lít, và mỗi lít xăng E5 RON92 có giá 25.226 đồng.

Trong khi đó, giá dầu dầu hỏa ở mức hơn 35.000 đồng/lít và dầu diesel -nhiên liệu chủ yếu của xe khách và xe tải - vượt ngưỡng 30.000 đồng/lít.

Điều này khiến cho thị trường chứng khoán rúng động vì xăng dầu là mặt hàng đầu vào của rất nhiều doanh nghiệp.

Thị trường chứng khoán mở cửa hôm thứ Hai, 9/3 trong tình trạng hoảng loạn. Kết thúc với hơn 230 mã giảm sàn, VNI - chỉ số chính của thị trường - mất hơn 115 điểm.

Đó là cú lao dốc mạnh nhất trong 25 năm lịch sử chứng khoán Việt Nam.

Cuộc chiến ở Iran đang khiến cho Việt Nam có nguy cơ thiếu hụt nguồn nhiên liệu quan trọng này.

Sáng 10/3, Cục Hàng không Việt Nam cho biết việc thiếu hụt nhiên liệu bay có thể xảy ra trong tháng 4 vì Trung Quốc và Thái Lan, hai nguồn cung cấp chủ yếu xăng máy bay cho Việt Nam, đang có xu hướng trì hoãn giao hàng nhằm phục vụ nhu cầu nội địa.

Khoảng 70% nhiên liệu máy bay là từ nhập khẩu, và chi phí nhiên liệu chiếm 35–40% tổng chi phí vận hành của các hãng bay.

Chính vì thế, Cục Hàng không đề xuất áp dụng phụ thu nhiên liệu, có thể xem xét điều chỉnh giá trần vé máy bay nội địa, nếu không, những hãng hàng không như Vietjet Air sẽ phải tốn thêm khoảng 2.000 tỷ đồng/tháng.

Điều đó có nghĩa là giá máy bay sẽ tăng.

Cơ quan quản lý hàng không cũng kiến nghị miễn 100% thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay đến hết tháng 5/2026; giảm thuế VAT và điều chỉnh thuế xuất nhập khẩu ưu đãi; đề nghị các cảng hàng không giảm phí dịch vụ và giãn nợ cho các hãng bay.

Vào đầu tháng Ba, Công ty Kinh doanh sản phẩm khí (PVGas Trading - thuộc Tổng công ty Khí Việt Nam) thông báo tiến độ giao hàng bị chậm lại do tàu đối tác bị trúng tên lửa và chiến sự ở Vùng Vịnh.

Việc thiếu hụt nguồn khí LPG khiến cho giá gas tăng thêm 100.000 đồng mỗi bình 12kg ở TP HCM, theo báo Thanh Niên ngày 10/3.

Con số này khác với số của Sở Công thương TP HCM đưa ra rằng tính đến ngày 8/3, giá gas tăng 30.000 đồng/bình 12kg, do chi phí vận tải tăng.

Hàng loạt nhà xe cũng đã tăng giá cước.

Chiến sự Trung Đông đang khiến người Việt Nam cảm nhận đời sống đang khó khăn hơn.

Một tài xế chia sẻ trong phóng sự trên báo Thanh Niên rằng trước đây anh đổ một bình dầu đầy hết 1,2 đến 1,3 triệu đồng, thì nay phải bù thêm 700.000 đến 800.000 đồng nữa mới đầy.

Trang Soha ước tính mỗi người đi xe máy có thể tốn thêm từ 50.000 đến 240.000 đồng mỗi tháng, mỗi người đi xe hơn tốn thêm khoảng 1 triệu đồng/tháng.

Báo chí trong nước cũng ghi nhận tại nhiều cây xăng ở thủ đô trong những ngày qua, người dùng xe máy bị giới hạn chỉ được mua 50.000 đồng/lượt, còn đối với ô tô là 300.000-500.000 đồng/lượt.

Theo thông tin từ Chi cục Quản lý thị trường thuộc Sở Công thương Hà Nội, hôm 9/3, trên địa bàn thành phố hiện có 14 điểm kinh doanh xăng dầu tạm dừng phục vụ và 7 cửa hàng khác đang duy trì việc bán hàng ở mức hạn chế.

Phản ứng của Việt Nam

Động thái giảm thuế nhập khẩu về 0% nhiều mặt hàng xăng dầu đến hết tháng 4 của Chính phủ Việt nam, theo tính toán của Bộ Tài chính, có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 1.024 tỷ đồng.

Cùng với đó, Chính phủ Việt Nam cũng tìm nhiều giải pháp ứng phó, trong đó khuyến khích các cơ quan, doanh nghiệp làm việc từ xa, và ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng, xe đạp, xe điện...

Thứ trưởng Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, ngày 10/3, cho biết nguồn cung trong nước vẫn đủ đáp ứng đến hết tháng Ba, và Việt Nam hiện vẫn chưa phải sử dụng đến nguồn xăng dầu dự trữ quốc gia.

Trước đó, ngày 9/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết đã huy động được khoảng 4 triệu thùng dầu từ các đối tác nhằm bảo đảm nguồn cung, và đang tìm các giải pháp để ứng phó.

Hiện tại, hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất được cho là đáp ứng khoảng 70% nhu cầu nội địa nhưng lại đối mặt với rủi ro thiếu hụt dầu thô nhập khẩu và khó thực hiện các hợp đồng giao hàng hiện hữu.

Liên Bộ Công thương - Tài chính, trong báo cáo đêm 9/3, cũng đề xuất sử dụng công cụ Quỹ bình ổn giá xăng dầu (BOG) – vốn chưa được kích hoạt trong suốt năm 2025 và đầu năm 2026.

Tính đến cuối tháng 9/2025, tổng số dư BOG tại 27 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu hiện còn hơn 5.617 tỷ đồng, theo số liệu của Bộ Công thương.

Châu Á ứng phó

Sau màn tăng sốc gần chạm đỉnh hồi năm 2022 khi có lúc ở mức gần 120 USD/thùng hôm 9/2, giá dầu thế giới đã hạ nhiệt và quay đầu vào sáng hôm sau.

Tính đến trưa ngày 10/3 theo giờ Việt Nam, giá dầu thế giới đã lùi sâu so với mức đỉnh hôm qua: dầu Brent hiện chỉ còn giao dịch quanh vùng 91–92 USD/thùng và dầu WTI rơi về mốc khoảng 88 USD/thùng.

Màn "quay xe" này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra một lời cảnh báo đối với Iran về việc phá hoại hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz.

"Nếu Iran làm bất cứ điều gì cản trở dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz, họ sẽ bị Hoa Kỳ trừng phạt MẠNH GẤP 20 LẦN so với những lần trước," ông tuyên bố.

Khoảng 20% ​​lượng dầu mỏ của thế giới đi qua eo biển này và cuộc chiến đã làm giảm nghiêm trọng giao thông đường biển và đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt.

Ông Trump cũng khẳng định cuộc chiến này sẽ "sớm kết thúc".

Giá dầu thế giới hiện nay vẫn cao hơn khoảng 20% so với thời điểm trước khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran hôm 28/2.

Giáo sư về quan hệ quốc tế Park Kee-hyun nhận định với BBC News rằng giá sẽ tiếp tục biến động đáng kể vì các công ty vận tải sẽ thu thêm phí phụ thu rủi ro để dự phòng trường hợp tình hình xấu đi.

Ông Park nói thêm rằng những bình luận của ông Trump có thể bóng gió chiến tranh sớm qua đi, nhưng câu hỏi lớn hơn là liệu những lời nói đó có đi kèm với những thay đổi cụ thể tại vùng chiến sự hay không.

Tehran đã tuyên bố sẽ không cho phép xuất khẩu "một lít dầu" nào từ khu vực này nếu các cuộc tấn công của Mỹ và Israel tiếp tục diễn ra.

Kuwait, một quốc gia Trung Đông, hiện là nhà cung cấp dầu thô lớn nhất cho Việt Nam, chiếm khoảng 80% tổng sản lượng nhập khẩu.

Tại châu Á, một số nước như Hàn Quốc và Thái Lan cho biết chính phủ sẽ áp mức giá trần trong 15 ngày, nghĩa là các cửa hàng xăng dầu không được phép bán cao hơn mức đó.

Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul hôm 9/3 đã kêu gọi người dân không tích trữ xăng dầu.

Lãnh đạo Hàn Quốc cũng cảnh báo các công ty dầu mỏ rằng bất kỳ doanh nghiệp nào tìm cách trục lợi từ cuộc khủng hoảng sẽ bị xử lý.

Một số nước khác đã đóng cửa các tòa nhà để tiết kiệm năng lượng, chẳng hạn như các trường đại học ở Bangladesh đã đóng cửa từ thứ Hai.

Tại Philippines, các cơ quan chính phủ đã bắt đầu áp dụng chính sách tuần làm việc bốn ngày, ngoại trừ các dịch vụ thiết yếu như cứu hỏa và bệnh viện. Nhiệt độ điều hòa cũng được quy định ở mức 24°C.

Giá dầu đã giảm khoảng 10% trong phiên giao dịch sáng 10/3 tại châu Á, nhưng vẫn cao hơn nhiều so với trước khi chiến sự bắt đầu.

Mức giá này đặc biệt ảnh hưởng mạnh tới các nước châu Á, vì nhiều quốc gia – trong đó có Hàn Quốc và Nhật Bản – là những nước nhập khẩu lớn dầu từ khu vực Vùng Vịnh.

Vào hôm 9/3, nhóm các nước G7 tuyên bố sẵn sàng thực hiện các "biện pháp cần thiết" để giải quyết nguồn cung năng lượng toàn cầu trong bối cảnh giá dầu tăng vọt.

Một cuộc họp giữa các nhà lãnh đạo G7 và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã kết thúc mà không có quyết định cuối cùng về việc các quốc gia có giải phóng dầu từ kho dự trữ hay không, mặc dù vấn đề này đã được thảo luận.

Bộ trưởng Tài chính Anh Rachel Reeves cho biết nước này đã sử dụng cuộc họp để kêu gọi "hạ nhiệt căng thẳng ngay lập tức" tại Trung Đông và đảm bảo an ninh cho các tàu bè trong khu vực.

"Tôi sẵn sàng hỗ trợ việc phối hợp giải phóng các kho dự trữ dầu tập thể của IEA," bà Reeves tuyên bố.