Đảng của rapper 35 tuổi Balendra Shah thắng cử ở Nepal

Đảng Rastriya Swatantra (RSP) đã giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử ở Nepal - cuộc bầu cử đầu tiên được tổ chức kể từ các cuộc biểu tình do giới trẻ lãnh đạo năm ngoái lật đổ chính phủ hồi năm ngoái.

RSP giành được 182 ghế trong kết quả kiểm phiếu cuối cùng – chỉ thiếu hai ghế để đạt được đa số hai phần ba tại Hạ viện. Tuy nhiên, đây vẫn là chiến thắng lớn nhất của một chính đảng không liên minh tại Nepal trong nhiều thập niên.

Đảng Quốc hội Nepal đứng thứ hai với 38 ghế, trong khi Đảng Cộng sản Nepal UML (CPN-UML) đứng thứ ba với 25 ghế. Tỷ lệ cử tri đi bầu đạt khoảng 60% trong số gần 19 triệu cử tri đủ điều kiện.

Kết quả này đưa ông Balendra Shah, 35 tuổi - một rapper chuyển sang làm chính trị gia của Đảng RSP - lên con đường trở thành nhà lãnh đạo tiếp theo của đất nước.

Dự kiến sẽ mất ít nhất một tuần để chính phủ mới được thành lập.

Kết quả này là một bước ngoặt đáng kinh ngạc đối với Đảng RSP, vốn chỉ mới được thành lập vào năm 2022 và chỉ đứng thứ tư trong cuộc bầu cử cùng năm đó.

Ông Shah – cũng như đảng mà ông mới gia nhập gần đây – phần lớn vẫn chưa trải qua thử thách; kinh nghiệm chính trị duy nhất của ông cho đến nay là làm thị trưởng thủ đô Kathmandu.

Chiến thắng áp đảo này càng đáng chú ý hơn khi diễn ra trong bối cảnh hệ thống chính trị hỗn hợp của Nepal – kết hợp giữa cơ chế bầu cử đa số tương đối (first-past-the-post) và đại diện theo tỷ lệ – vốn được thiết kế về mặt toán học để hạn chế khả năng một đảng duy nhất chiếm ưu thế tuyệt đối.

Kết quả bầu cử phản ánh mong muốn thay đổi đã thể hiện rõ trong suốt chiến dịch tranh cử, khi các đảng tìm cách thu hút khối cử tri trẻ quan trọng của Nepal bằng những lời hứa giải quyết các vấn đề như thất nghiệp, kinh tế trì trệ và bất bình đẳng.

Đây cũng chính là những vấn đề đã dẫn đến các cuộc biểu tình do giới trẻ dẫn đầu nổ ra năm ngoái.

Ban đầu các cuộc biểu tình này nhằm phản đối lệnh cấm mạng xã hội, nhưng sau đó đã leo thang.

Những người biểu tình chỉ trích hệ thống chính trị của Nepal và biểu tượng của bất bình đẳng giai cấp, đặc biệt là hiện tượng "nepo babies" – con ông cháu cha - ở trong nước.

Tổng cộng 77 người đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình, và một cuộc điều tra của BBC đã phát hiện ra một tổng thanh tra cảnh sát tại Nepal đã ban hành lệnh cho phép sử dụng hỏa lực gây chết người nhắm vào hàng ngàn người biểu tình trẻ, không mang vũ khí

Các cuộc biểu tình cuối cùng đã dẫn đến việc lãnh đạo đất nước lúc bấy giờ, KP Sharma Oli, bị lật đổ - nhưng ông này lại ra tranh cử chức thủ tướng, bày tỏ sự tự tin rằng mình sẽ tái đắc cử.

Tuy nhiên, không những đảng của ông là CPN-UML chỉ đứng thứ ba trong cuộc bầu cử, chính ông KP Sharma Oli đã bị cựu rapper Balendra Shah đánh bại một cách áp đảo tại khu vực bầu cử Jhapa 5 – vốn từng là thành trì chính trị của nhà lãnh đạo 74 tuổi này.

Gagan Thapa, lãnh đạo mới của Đảng Quốc hội Nepal - đảng dân chủ lâu đời nhất của đất nước - cũng mất ghế vào tay một ứng cử viên của RSP.

Hy vọng và thử thách

Trong chuyến đi khắp Nepal, BBC gặp các cử tri RSP hân hoan nói rằng họ đã quá mỏi mệt trong hàng chục năm qua vì vấn nạn tham nhũng và tê liệt chính trị.

Nhưng giờ đây giới tinh hoa chính trị của đất nước đã bị gạt sang một bên, và các cấu trúc quyền lực thâm căn cố đế đã bị phá vỡ.

"Balen đại diện cho hy vọng về một nền văn hóa chính trị mới," cử tri Ispa Sapkota ở khu vực Jhapa-5 nói với BBC.

Nhưng thực tế, Nepal đang bước vào một giai đoạn chính trị chưa từng được biết đến.

Một đảng non trẻ chưa từng có kinh nghiệm điều hành chính phủ giờ đây sẽ lãnh đạo đất nước, mang trên vai kỳ vọng rất cao của người dân đang mong muốn thấy kết quả nhanh chóng.

Balen, 35 tuổi, chỉ có ba năm kinh nghiệm chính trị với vai trò thị trưởng thủ đô Kathmandu.

Tuy vậy, việc ông là người tương đối mới trong chính trị lại được nhiều cử tri xem là một điểm mạnh.

Họ cho rằng điều này báo hiệu sự đoạn tuyệt với những thất bại của thế hệ lãnh đạo cũ của Nepal – những người đã thống trị chính trường trong nhiều thập niên.

Tuy nhiên, hồ sơ của ông Balen cũng không hoàn toàn "sạch".

Khi còn là thị trưởng, ông bị các tổ chức nhân quyền chỉ trích vì điều động cảnh sát để xử lý người bán hàng rong theo cách cứng rắn, khi nỗ lực nhằm giữ cho đường phố thủ đô thông thoáng và trấn áp các hoạt động kinh doanh không giấy phép.

Đội ngũ của ông Shah đã không phản hồi yêu cầu bình luận từ BBC về chiến dịch này.

Trong khi đó, Tổ chức theo dõi nhân quyền Human Rights Watch đã nêu ra những lo ngại và nói với BBC rằng đây là kiểu hành vi họ thường thấy ở các nhà lãnh đạo mới muốn nhanh chóng thể hiện kết quả.

"Chúng tôi hy vọng với tư cách là thủ tướng, sẽ có sự tập trung vào một trật tự dựa trên luật lệ hơn", bà Meenakshi GangulGanguly, giám đốc khu vực Nam Á của Human Rights Watch cho biết.

Về phía Đảng RSP, một trong những lời hứa chính của họ là chống tham nhũng.

Chính đảng non trẻ này cam kết điều tra tài sản của những người đã nắm quyền từ những năm 1990 và quốc hữu hóa bất kỳ tài sản nào có được bằng cách bất hợp pháp.

Họ cũng cam kết cải cách hệ thống tư pháp của Nepal, chấm dứt việc bổ nhiệm thẩm phán theo chính trị và xem xét việc phát trực tiếp các phiên tòa để tăng tính minh bạch.

Chuyên gia hiến pháp Bipin Adhikari hy vọng các thể chế của Nepal sẽ hỗ trợ Đảng RSP trong các cải cách của họ.

"Bộ máy hành chính nhà nước đã bị chính trị hóa bởi các chính phủ kế nhiệm, đã có áp lực. Giờ đây họ sẽ có sự độc lập, và sự thất vọng đã tồn tại trong bộ máy hành chính nhà nước trong nhiều năm, họ đã sẵn sàng cho sự thay đổi này," ông nói.

Một trong những lãnh đạo cấp cao của RSP và là nghị sĩ mới đắc cử, Shishir Khanal, cho biết đảng này đã có kế hoạch khuyến khích "bộ máy quan liêu" đứng về phía mình.

"Chúng tôi sẽ lập tức đưa ra một dự luật. Bạn sẽ sớm thấy rằng điều này sẽ tổ chức lại cách trả lương và thăng chức cho công chức, đồng thời tạo ra các cơ chế khuyến khích tích cực," chính trị gia này cho biết.

Bên cạnh đó, kinh tế là một lĩnh vực khác mà Đảng RSP đã hứa sẽ cải thiện.

Giới trẻ Nepal đang thất vọng vì thiếu cơ hội và đặt niềm tin vào RSP để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên vào khoảng 20% ​​và ba triệu người Nepal đang làm việc ở nước ngoài.

Nhưng một số người cho rằng các mục tiêu mà đảng này đặt ra là không thực tế.

Tuyên ngôn tranh cử hứa hẹn mức tăng trưởng kinh tế 7% mỗi năm để quy mô kinh tế của Nepal đạt mức 100 tỷ đô la trong vòng 5 - 7 năm tới.

Tuy nhiên, dữ liệu mới nhất của Ngân hàng Thế giới cho thấy tăng trưởng kinh tế Nepal đạt 4,6% vào năm 2025 và dự kiến ​​sẽ tăng chậm lại.

Báo cáo quốc gia mới nhất cho biết tình trạng bất ổn chính trị kéo dài, sự suy giảm liên tục của ngành du lịch và các thảm họa thiên nhiên thường xuyên là những vấn đề mà Nepal đang phải vật lộn để vượt qua.

Một thách thức kinh tế cấp bách khác là chiến tranh ở Trung Đông. Nhiều người Nepal làm việc tại khu vực này, và số kiều hối hàng năm người lao động gửi về tương đương 1/4 GDP.

Cuối cùng là câu hỏi về việc ông Balen và Đảng RSP sẽ cân bằng ảnh hưởng cạnh tranh của các nước láng giềng trong khu vực như thế nào.

Nepal là một quốc gia đa số theo đạo Hindu, nằm giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Hàng ngàn người theo đạo Hindu từ Ấn Độ hành hương đến Nepal mỗi năm, thông qua biên giới mở, và Delhi đã có ảnh hưởng rất lớn đến bối cảnh chính trị của Nepal trong nhiều thập niên.

Hôm 10/3, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cho biết ông đã có "những cuộc điện đàm thân mật" với ông Balen và Chủ tịch Đảng RSP, Rabi Lamichhane, chúc mừng "thành công vang dội" của đảng.

Thách thức của Nepal là phải duy trì quan hệ cân bằng trước áp lực từ hai nước láng giềng khổng lồ là đối thủ của nhau, và trên hết còn có Mỹ luôn theo dõi chặt chẽ ảnh hưởng của Trung Quốc.

Có thể thấy Đảng RSP, với nhiều gương mặt mới, đang phải đối mặt với rất nhiều vấn đề cấp bách.

Trong khi đó, những người Nepal mà BBC phỏng vấn đều khao khát sự thay đổi và đặt kỳ vọng rất cao. Đặc biệt, giới trẻ hiện nhận thức rõ hơn về quyền lực của mình trong việc buộc những người cầm quyền phải chịu trách nhiệm.

Ông Balen và Đảng RSP chắc chắn cũng ý thức được điều đó khi họ mở ra một kỷ nguyên mới và tạo dựng một con đường chưa từng có cho Nepal.