วิกฤตอิหร่าน : การรายงานของบีบีซีแผนกเปอร์เซียกับ "ราคา" ที่นักข่าวต้องจ่าย

ในอิหร่าน มีการประท้วงต่อต้านรัฐบาลตั้งแต่ปี 2022 ต่อเนื่องมาจนถึงปีนี้

การรายงานเหตุการณ์ที่เป็นข่าวใหญ่ของโลกข่าวหนึ่ง เป็นความท้าทายของผู้สื่อข่าวบีบีซีภาคภาษาเปอร์เซียซึ่งไม่ได้รับอนุญาตให้เข้ามาตุภูมิ พวกเขาถูกติดตามและก่อนกวนทางโซเชียลไม่เว้นแต่ละวัน และคนในครอบครัวยังถูกคุกคามด้วย

อิหร่านเผชิญกับความวุ่นวายตั้งแต่เดือน ก.ย. เมื่อ มาห์ซา อามีนี หญิงสาววัย 22 ปี เสียชีวิตระหว่างการถูกควบคุมตัว ทำให้คนจำนวนมากออกมาประท้วงต่อต้านการบังคับสวมฮิญาบและข้อจำกัดอื่น ๆ นำไปสู่การเรียกร้องให้มีการเปลี่ยนแปลงรัฐบาล

ผู้สื่อข่าวบีบีซีภาคภาษาเปอร์เซียต้องทำงานกันตลอดเวลา แต่การรายงานเหตุการณ์ในอิหร่านไม่ใช่แค่ความท้าทายจากการที่ไม่สามารถเข้าไปรายงานข่าวในประเทศได้เท่านั้น แต่ยังเผชิญกับผลกระทบรุนแรงที่ตามมาหลายอย่างที่เป็นเรื่องส่วนตัว การคุกคามจากรัฐบาลอิหร่านทำให้ชีวิตของผู้สื่อข่าวเหล่านี้เผชิญกับปัญหาหลายอย่าง

ในเดือน ต.ค. 2022 กระทรวงการต่างประเทศของอิหร่านออกแถลงการณ์ใส่ชื่อบีบีซีภาคภาษาเปอร์เซียไว้ในบัญชีบุคคลและองค์กรที่ถูกคว่ำบาตรจากสิ่งที่ทางกระทรวงต่างประเทศเรียกว่า การกระทำที่จงใจสนับสนุนการก่อการร้ายของพวกเขา และการยั่วยุให้เกิดความรุนแรง ข้อความที่ทำให้เกิดความเกลียดชังและการละเมิดสิทธิมนุษยชน

ผู้สื่อข่าวบีบีซีภาคภาษาเปอร์เซียหลายคน ได้รับคำขู่ฆ่าทางออนไลน์และคำขู่ว่าจะใช้ความรุนแรงที่น่ากลัว และยังมีการร่วมมือกันแสดงความเห็นด่าทออีกหลายพันข้อความ

สมาชิกครอบครัวในอิหร่านแจ้งว่า มีการคุกคามที่รุนแรงเพิ่มขึ้นด้วย รวมถึงการถูกเรียกตัวไปสอบปากคำและการถูกข่มขู่ เพราะสมาชิกในครอบครัวยังคงทำงานให้กับบีบีซีอยู่

บีบีซีภาคภาษาเปอร์เซีย

บรรดาผู้สื่อข่าวยังถูกคุกคามจากผู้ที่รู้สึกว่า นโยบายการรายงานการพูดถึงเหตุการณ์ต่าง ๆ ของรัฐบาลอิหร่านในการรายงานข่าว เป็นการให้พื้นที่แก่ผู้สนับสนุนรัฐบาลอิหร่าน

ในสารคดีชิ้นใหม่ของบีบีซีเรื่อง Reporting Iran: Inside BBC Persian (อาจแปลเป็นไทยได้ว่า การรายงานข่าวอิหร่านของบีบีซีภาคภาษาเปอร์เซีย) ชียาร์ โกล ผู้สื่อข่าวคนหนึ่ง ถูกถ่ายขณะที่ผู้ประท้วงต่อต้านรัฐบาลอิหร่านในกรุงเบอร์ลินของเยอรมนีกำลังรุมต่อว่าเขา โดยตะโกนคำว่า "อยาตอลเลาะห์ บีบีซี"

"คุณรู้ไหมว่า มีคนในครอบครัวผมกี่คนที่อยู่ในเรือนจำตอนนี้" ชียาร์ ตอบ

นอกจากนี้ยังมีกรณีที่รานา ราฮีมพัวร์ พิธีกรหลัก ถูกดักฟังขณะที่เธอสนทนากับครอบครัวในอิหร่าน จากนั้นได้มีการนำเสียงสนทนานั้นมาตัดต่อเพื่อทำให้ดูเหมือนว่า เธอสนับสนุนรัฐบาล และนำไปเผยแพร่ บรรดาผู้ต่อต้านรัฐบาลจำนวนมากจึงได้นำเรื่องนี้มาเป็นหลักฐานว่า ความเป็นกลางของบีบีซีเท่ากับการร่วมมือกับรัฐบาลอิหร่าน

แรงกดดันต่อเธอจากรัฐบาลอิหร่านมากถึงขั้นที่เธอต้องเตือนโรงเรียนของลูกให้เพิ่มความระมัดระวังในเรื่องความปลอดภัยของลูก

ผู้สื่อข่าวบีบีซีไม่ได้รับอนุญาตให้ทำงานในอิหร่าน ดังนั้น พวกเขาจึงต้องใช้โซเชียลมีเดียในการหาข้อมูลและตรวจสอบเรื่องที่กำลังเกิดขึ้นในพื้นที่ การประท้วงเมื่อไม่นานนี้ กลายเป็นเครื่องมือที่สำคัญ ยกตัวอย่าง เมื่อนักข่าวได้ยินว่า ผู้ประท้วงคนหนึ่งถูกสังหาร ปกติสิ่งแรกที่พวกเขาทำคือ การตรวจสอบบัญชีโซเชียลมีเดียของคนคนนั้น เพื่อหาผู้ติดตามที่มีนามสกุลเดียวกัน เมื่อญาติของคนคนนั้นตอบกลับมา ก็จะสามารถนำข้อมูลนี้ไปตรวจสอบกับแหล่งอื่น ๆ ได้ อย่างใบมรณบัตรและรายงานของเจ้าหน้าที่ชันสูตรศพ

ในช่วงที่ต้องรายงานเรื่องใหญ่ ๆ อย่างเรื่องนี้ งานของบีบีซีไม่ใช่แค่การรายงานเหตุการณ์ แต่ต้องแยกข้อมูลที่ไม่ถูกต้องจากหลักฐานที่แท้จริงด้วย

มีการใช้เครื่องมือในการทำแผนที่ทางออนไลน์เพื่อหาตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ของคลิปที่ถูกส่งมาทีละเฟรม เพื่อตรวจสอบว่า เป็นคลิปที่มาจากเมืองนั้นจริง ๆ ตามที่ผู้สื่อข่าวได้รับแจ้งหรือไม่ พวกเขาจะต้องดูว่า มีร้านค้าที่เปลี่ยนไปในช่วงนั้นไหม หรือสภาพอากาศตรงกับพยากรณ์อากาศในวันนั้นหรือไม่

ผู้สื่อข่าวต้องใช้การตรวจสอบความถูกต้องด้วยวิธีการนี้กับรายงานข่าวของสถานีโทรทัศน์อิหร่านเช่นกัน รายงานหนึ่งในช่วงไม่กี่เดือนนี้พยายามที่จะพิสูจน์ว่า นีกา ชาการามี ผู้ประท้วงวัย 16 ปี ตกลงมาจากหลังคาของอาคารแห่งหนึ่ง เธอไม่ได้เสียชีวิตจากการถูกกองกำลังความมั่นคงสังหารตามที่ครอบครัวของเธอบอก

รายงานเผยให้เห็นผู้หญิงคนหนึ่งที่ปิดบังใบหน้าแต่เธอสวมชุดสีดำคล้ายกับชุดของนีกา กำลังเดินเข้าไปในอาคารที่เจ้าหน้าที่ทางการอ้างว่า นิกาตกลงมาจากหลังคา

ในกรณีนี้ มี 2 อย่างที่ผิดสังเกต คือผู้หญิงคนนี้เดินอย่างใจเย็นเข้าไปในอาคาร ขณะที่มีรายงานว่า นีกาบอกเพื่อนคนหนึ่งว่า เธอกำลังถูกเจ้าหน้าที่กองกำลังความมั่นคงไล่ตามอยู่ นอกจากนี้แมวตัวหนึ่งอยู่ในคลิปก็เดินอยู่อย่างใจเย็นเช่นกัน ถ้าคนคนนี้คือนีกา ที่เข้าร่วมการประท้วงที่เสียงดังมีการยิงแก๊สน้ำตา คุณก็คงคาดว่า แมวน่าจะวิ่งหนี

ครั้งหนึ่ง หนึ่งในแหล่งข่าวส่งข้อมูลมาให้ผมว่า กองกำลังความมั่นคงจับตัวเธอแล้วจากนั้นก็ปล่อยตัว ตอนที่เธอติดต่อผมกลับมาผ่านทางแอปพลิเคชันส่งข้อความแอปพลิเคชันหนึ่ง ผมจะไว้ใจได้อย่างไรว่า เป็นเธอที่พิมพ์คุยกับผม ไม่ใช่เจ้าหน้าที่ทางการที่สวมรวยเป็นเธอและพิมพ์ข้อความมา ผมจึงขอให้เธอส่งข้อความเสียงมา เพื่อทำให้ผมมั่นใจ

เพราะแหล่งข่าวเหล่านี้รู้สึกหวาดกลัวจากประสบการณ์ที่เผชิญ พวกเขาจึงตอบนักข่าวทั้งตอนกลางวันและกลางคืน และต้องพร้อมที่จะตอบเสมอ

ขณะเดียวกัน ผู้สื่อข่าวก็ยังต้องรับมือกับความสัมพันธ์ที่แตกร้าวภายในครอบครัวของตัวเอง

ในสารคดีของบีบีซีเกี่ยวกับการรายงานข่าวของบีบีซีภาคภาษาเปอร์เซีย ฟาร์นาซ กาซีซาเดห์ ผู้สื่อข่าวได้พูดถึงการเสียชีวิตจากการเจ็บป่วยกะทันหันของพ่อเธอในอิหร่านเมื่อไม่นานนี้ และความโศกเศร้าจากความรู้สึกผิดที่เธอไม่ได้ใช้เวลากับพ่อมากนักในช่วง 18 ปีที่ผ่านมา

"สิ่งที่ยากที่สุดไม่ใช่การจัดการกับอนาคต แต่เป็นการจัดการกับอดีต ตอนที่พ่อยังมีชีวิตอยู่" เธอกล่าว

"ตอนที่ฉันตัดสินใจมาทำงานกับบีบีซี ฉันไม่รู้ว่า ฉันไม่ได้ตัดสินใจเพียงเพื่อตัวเอง แต่เพื่อคนจำนวนมากด้วย และตอนนี้ฉันก็คอยถามตัวเองว่า 'ฉันตัดสินในถูกหรือเปล่า มันคุ้มกันไหม'"

เธอไม่สามารถเดินทางไปเยี่ยมน้องชายที่เสียชีวิตเมื่อปีที่แล้วได้ ในเวลาเดียวกัน เธอก็ต้องอดทนกับการถูกก่อกวนของผู้ต่อต้านรัฐบาล หลังจากที่เธอถูกพบว่า เป็นผู้เขียนบทความหนึ่งที่เธอถูกมอบหมายให้เขียนเกี่ยวกับอยาตอลเลาะห์ รูฮอลเลาะห์ โคไมนี ให้กับหนังสือพิมพ์อิหร่านเมื่อ 22 ปีก่อน ตอนที่เธอยังอยู่ในอิหร่าน

"น้องชายอายุ 45 ปีของฉันอยู่บนเตียงรอความตาย และฉันไม่สามารถไปเยี่ยมเขาและพ่อแม่ได้ ฉันถูกเรียกทางออนไลน์ว่า เป็นพวกแก้ต่างแทนรัฐบาล" ฟาร์นาซ กล่าว

ชีวิตของหลายคนได้เปลี่ยนแปลงไปตลอดกาล ซึ่งเป็นผลจากการเกี่ยวข้องกับคนที่ทำงานให้กับบีบีซีภาคภาษาเปอร์เซีย

ในกรณีของผม พี่ชายของผมถูกบีบให้ออกจากงานที่ยอดเยี่ยมมากในกระทรวงน้ำมันของอิหร่าน ส่วนชียาร์ กอล เพื่อนร่วมงานของผม ไม่มีโอกาสพาลูกสาวตัวน้อยไปพบหน้าญาติ ๆ

เมื่อปีที่แล้ว ผู้เชี่ยวชาญอิสระของสหประชาชาติ 4 คนได้ "แสดงความกังวลอย่างมาก" ต่อ "การคุกคามและการข่มขู่" ของรัฐบาลอิหร่านต่อผู้ที่ทำงานให้กับบีบีซีภาคภาษาเปอร์เซีย