ใครได้ ใครเสีย จากการศึกครั้งใหม่ระหว่างอิสราเอลและอิหร่าน

“ยกนี้เสมอ แต่อิหร่านได้แต้มต่อ” นี่คือสิ่งที่นักวิเคราะห์บางคนอธิบายถึงการโจมตีครั้งแรกของอิหร่านบนดินแดนอิสราเอล

ในคืนวันเสาร์ (13 เม.ย.) อิหร่านได้ยิงโดรนและขีปนาวุธมากกว่า 300 ลำ/ลูก ไปยังอิสราเอล ตามการเปิดเผยของกองทัพอิสราเอล

กองทัพอิหร่านประกาศว่า การโจมตีดังกล่าวเป็นไป “เพื่อตอบโต้เหตุโจมตีสถานกงสุลอิหร่านในกรุงดามัสกัส และบรรลุวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ได้ทั้งหมด”

ก่อนหน้านี้ อิหร่านออกมาขู่ว่าจะตอบโต้อย่างถึงที่สุดต่อเหตุโจมตีทางอากาศใส่สถานกงสุลอิหร่านในกรุงดามัสกัส เมืองหลวงของซีเรีย เมื่อวันที่ 1 เม.ย. ซึ่งสังหารสมาชิกกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิหร่านไป 7 ราย และพลเมืองซีเรีย 6 ราย

แม้รัฐบาลอิสราเอลไม่เคยออกมายอมรับว่าเป็นผู้โจมตีสถานกุงสุลดังกล่าว แต่เชื่อกันอย่างกว้างขวางว่าอิสราเอลอยู่เบื้องหลังเหตุการณ์ดังกล่าว

ต่อมา วันที่ 19 เม.ย. เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ 2 ราย ยืนยันกับสถานี CBS News ซึ่งเป็นสื่อพันธมิตรของบีบีซีว่า กองทัพอิสราเอลได้ยิงโจมตีอิหร่านแล้ว โดยมีรายงานการระเบิดในเมืองอิสฟาฮาน เมืองสำคัญทางตะวันตกเฉียงเหนือของอิหร่าน

สำนักข่าวฟาร์ส ซึ่งเป็นสื่อกึ่งของราชการอิหร่านรายงานว่า การระเบิดเกิดขึ้นที่สนามบินนานาชาติ แต่ไม่ลงรายละเอียดว่าเป็นผลจากขีปนาวุธอิสราเอลหรือไม่

อิสฟาฮาน ถือเป็นเมืองยุทธศาสตร์สำคัญของอิหร่านด้วย เพราะเป็นที่ตั้งฐานทัพอากาศขนาดใหญ่ รวมถึงฐานการผลิตขีปนาวุธขนาดใหญ่ และที่ตั้งสาธารณูปโภคด้านนิวเคลียร์อีกหลายแห่ง ต่อมาสถานีโทรทัศน์แห่งชาติอิหร่าน ยืนกรานว่า โรงงานนิวเคลียร์ต่าง ๆ ในอิสฟาฮาน ปลอดภัยดี

เบื้องต้น ทางการอิหร่านได้ระงับเที่ยวบินไปเมืองใหญ่ ทั้ง กรุงเตหะราน และอิสฟาฮาน แล้ว พร้อมเปิดระบบป้องกันอากาศยาน

ก่อนหน้าการโจมตีกลับของอิสราเอลไม่กี่ชั่วโมง รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านเตือนว่า หากอิสราเอลโจมตีอิหร่านอีก จะดำเนินการตอบโต้ขั้นสูงสุด ส่วนการโจมตีอิสราเอลของอิหร่านเมื่อ 13 เม.ย. นั้น ถือเป็น "สิทธิการป้องกันตัวเอง" เพราะอิสราเอลเริ่มก่อน ด้วยการโจมตีสถานทูตอิหร่านในซีเรีย

สิ่งที่ได้ กับ สิ่งที่เสียไป

ก่อนหน้านี้ อิหร่านประกาศว่าการโจมตีอิสราเอลครั้งนี้ประสบความสำเร็จ

แต่ข้อมูลจาก อาลี นูรี ซาเดห์ นักวิจัยชาวอิหร่านและผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาอาหรับ-อิหร่านศึกษาในกรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร ระบุว่า การโจมตีครั้งนี้ไม่ได้ทำให้อิหร่านได้เปรียบเลย เขายังระบุด้วยว่า มันเผยให้เห็นความอ่อนแอในระบอบการปกครองของอิหร่าน เนื่องจากการโจมตีครั้งนี้ไม่โดนเป้าหมายใดเลยในอิสราเอล

สิ่งนี้ก่อให้เกิดการเยาะหยันในหมู่ผู้คนบางส่วนในอิหร่าน

ซาเดห์ เชื่อว่า หากอิหร่านยังคงยึดมั่นสิ่งที่เขาเรียกว่า "สงครามจิตวิทยา" ต่อไป อิหร่านจะประสบความสำเร็จมากกว่านี้

ในทางกลับกัน ดร.เอริก รันด์สกี นักวิจัยตะวันออกกลางศึกษาที่ศูนย์โมเช ดายัน มหาวิทยาลัยเทลอาวีฟ กล่าวว่า อิสราเอลพ่ายแพ้ด้วยการประกาศภาวะตื่นตัวขั้นสูงสุด เขากล่าวว่า สิ่งนี้กระตุ้นให้เกิดความวิตกกังวลในหมู่ชาวอิสราเอล และหลายคนกลัวว่าจะเกิดการโจมตีเช่นนี้ซ้ำอีก

ซาเดห์ กล่าวว่า ขณะนี้นายกรัฐมนตรี เบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล รู้สึกมีอำนาจมากขึ้น การโจมตีดังกล่าวช่วยสร้างความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระหว่างอิสราเอลกับสหรัฐอเมริกาและประเทศตะวันตกอื่น ๆ อีกครั้ง หลังการวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักหน่วงก่อนวันเสาร์ที่ผ่านมา

นักวิจัยชาวอิสราเอลรายนี้กล่าวว่า อิสราเอลได้ประโยชน์บ้างจากการโจมตีครั้งนี้ แต่ก็ประสบความสูญเสียในด้านอื่น ๆ

เขาเชื่อว่า การโจมตีดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงความล้มเหลวของอิสราเอลในการรับรู้ถึงพลวัตของอำนาจในตะวันออกกลาง และการไม่สามารถป้องกันพรมแดนของตนจากการโจมตีของอิหร่านได้

กลับสู่ “อ้อมกอด” ของนานาประเทศ

ดร.เอริก รันด์สกี ยังเชื่อด้วยว่า การโจมตีของอิหร่านทำให้อิสราเอลได้รับประโยชน์ พร้อมระบุว่านี่อาจเป็นจุดเปลี่ยนทางการเมือง เนื่องจากขณะนี้อิสราเอลได้รับการสนับสนุนจากชาติตะวันตกเป็นครั้งแรกในรอบหลายเดือน

เขากล่าวว่า อิสราเอลสามารถกลับคืนสู่ "อ้อมกอด" ของประเทศเหล่านี้ได้ โดยเฉพาะสหรัฐฯ หลังเกิดความตึงเครียดในความสัมพันธ์ที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

ในทางกลับกัน อาลี นูรี ซาเดห์ เชื่อว่า เตหะรานพ่ายแพ้ทางการเมืองทั้งภายในและภายนอก เขากล่าวว่าอิหร่านสูญเสียการสนับสนุนจากประเทศเพื่อนบ้าน และไม่มีชาติใดให้การสนับสนุนเลย เขาตั้งข้อสังเกตว่ามีความพยายามที่จะลากอิหร่านเข้าสู่สงครามโดยตรงกับสหรัฐฯ จากบางพื้นที่

นักวิจัยทั้งสองยอมรับว่ามีแรงกดดันภายในของทั้งสองประเทศ

รันด์สกี ชี้ให้เห็นว่า มีความกังวลอย่างมากภายในอิสราเอล ความโกรธแค้นทวีความรุนแรงขึ้นเนื่องจากปัญหาการเมืองภายในที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาเดียวกับสงคราม จากการไร้ความคืบหน้าในการช่วยเหลือตัวประกันที่ถูกคุมขังในฉนวนกาซา

ซาเดห์ ยังเชื่อด้วยว่า อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดของอิหร่าน กำลังเผชิญกับแรงกดดันอย่างรุนแรง ไม่ใช่แค่จากการประท้วงของผู้คนบนท้องถนนเท่านั้น แต่ยังรวมถึงจากบุคคลสำคัญในระบอบการปกครองของอิหร่านเองด้วย

“มีแรงกดดันจากกองกำลังพิทักษ์[การปฏิวัติอิหร่าน] หลังจากการสังหารผู้นำ 7 คนของกลุ่มอัลกุดส์โดยอิสราเอล เนื่องจากกองกำลังพิทักษ์กำลังเรียกร้องให้มีการแก้แค้น”

“สารแห่งไฟ”

ฮิชาม จาเบอร์ นายพลเกษียณราชการชาวเลบานอน ผู้เชี่ยวชาญด้านการทหารและยุทธศาสตร์ และผู้อำนวยการศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ตะวันออกกลางในกรงเบรุต กล่าวกับบีบีซีนิวส์ อารบิก ว่า “สิ่งที่น่าประหลาดใจเกี่ยวกับการโจมตีครั้งนี้ก็คือมันไม่น่าแปลกใจเลย”

เขากล่าวว่า ส่วนหนึ่งเป็นเพราะช่วงเวลา 2 สัปดาห์ของ "สงครามจิตวิทยา" ที่เกิดขึ้นก่อนการโจมตีทางอากาศ ในขณะที่อิสราเอลกำลังอยู่ใน "โหมดตื่นตระหนก"

เขากล่าวว่า สิ่งนี้ทำให้เกิดความเสียหายทั้งทางด้านจิตใจและทรัพย์สิน เนื่องจากการพังทลายลงของสิ่งอำนวยความสะดวกหลายแห่ง และชาวอิสราเอลจำนวนมากต้องหนีออกจากบ้าน

จาเบอร์ อธิบาย "ปฏิบัติการ" ของอิหร่านว่าเป็น "สารแห่งไฟ" เพื่อแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการเจาะลึกเข้าไปในอิสราเอล และทดสอบความพร้อมในการป้องกันภัยทางอากาศของอิสราเอล

เขายังเชื่อด้วยว่า การโจมตีครั้งนี้ทำให้อิหร่านฟื้นคืนศักดิ์ศรีทางการเมืองที่สูญเสียไปในช่วงไม่กี่ปีมานี้ ตามสิ่งที่อิหร่านเรียกว่า "นโยบายความอดทนเชิงกลยุทธ์" ในขณะเดียวกันก็ได้รับประโยชน์ทางการทหารและเชิงกลยุทธ์ด้วย

ผู้เชี่ยวชาญด้านการทหารชาวเลบานอนผู้นี้เชื่อว่า อิหร่านยิงโดรนจำนวนมหาศาลเพื่อสร้างความสับสนให้กับการป้องกันทางอากาศของอิสราเอล เขาชี้ให้เห็นว่าไอเอิร์นโดมของอิสราเอลเพียงลำพังไม่สามารถสกัดกั้นขีปนาวุธทั้งหมดได้ และต้องได้รับความช่วยเหลือจากกองกำลังสหรัฐฯ และสหราชอาณาจักรที่ประจำการอยู่ที่ฐานทัพในตะวันออกกลาง

“ถ้าอิสราเอลเลือกการตอบโต้ทางทหาร” จาเบอร์กล่าว “อิสราเอลสามารถโจมตีไปถึงแผ่นดินใหญ่ของอิหร่านได้ด้วยขีปนาวุธ แต่จะไม่สามารถเข้าไปลึกกว่านั้นได้เนื่องจากการตอบโต้ที่รุนแรงของอิหร่าน”

เขากล่าวเสริมว่า “เครื่องบินของอิสราเอลสามารถทิ้งระเบิดอิหร่านได้อย่างแม่นยำ แต่พวกเขาจะต้องบินข้ามกลุ่มประเทศอาหรับ ซึ่งอิหร่านได้ส่งสัญญาณเตือนไว้แล้ว อีกทางคือการปล่อยเครื่องบินจากฐานทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาค ซึ่งสหรัฐฯ อาจไม่อนุญาต”

เปลี่ยนเส้นทาง และฟื้นฟูความเชื่อมั่น

ฟาวาซ เกอร์เกส ศาสตราจารย์ด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ แห่งวิทยาลัยเศรษฐศาสตร์และรัฐศาสตร์ลอนดอน แย้งว่า อิสราเอลได้รับผลประโยชน์จากการโจมตีครั้งนี้มากกว่าอิหร่าน

เขาอธิบายว่า การโจมตีของอิหร่านไม่ได้สร้างความเสียหายหรือการบาดเจ็บล้มตายอย่างมีนัยสำคัญในอิสราเอล และตอนนี้ชาติตะวันตกทั้งหมดก็สนับสนุนอิสราเอล โดยสหรัฐฯ กำลังพยายามระดมการสนับสนุนจากชาติตะวันตกสำหรับอิสราเอลเพื่อสนับสนุนทางอาวุธ ความร่วมมือด้านข่าวกรอง และการสนับสนุนทางการเงิน

เกอร์เกส กล่าวว่า ประธานาธิบดีโจ ไบเดน ของสหรัฐฯ วาดภาพประเทศนี้เป็นเหยื่อ โดยเรียกร้องให้มีการประชุมสุดยอดผู้นำกลุ่มจี 7 (G7) อย่างเร่งด่วนเพื่อระดมการสนับสนุนอิสราเอล "เนทันยาฮูจะได้รับผลประโยชน์ทางการเมือง หลังจากผู้นำทั่วโลกหันเหความสนใจออกจากความหายนะและเลวร้ายที่เกิดขึ้นในฉนวนกาซา แม้จะเพียงชั่วขณะก็ตาม” เกอร์เกส กล่าวเสริม

เขาชี้ให้เห็นว่า เนทันยาฮูจะได้รับประโยชน์จากการฟื้นความสัมพันธ์กับชาติตะวันตก โดยเฉพาะกับประธานาธิบดีไบเดน หลังจากชาติตะวันตกวิพากษ์วิจารณ์อิสราเอลอย่างหนักโดยเรียกว่า "ความโหดร้าย" ในฉนวนกาซา

“การสูญเสียทางยุทธศาสตร์สำหรับอิสราเอล”

แต่ เกอร์เกส ยังมองเห็นผลเสียที่เกิดขึ้นกับอิสราเอลด้วย โดยกล่าวว่ามันเป็นการสูญเสียเชิงกลยุทธ์ โดยเน้นย้ำถึงความเปราะบางของประเทศ

นอกจากนี้เขายังกล่าวอีกว่า อิหร่านได้รับผลประโยชน์ทางการเมืองโดยการนำเสนอโดยตรงต่อประชาชน พันธมิตร และศัตรู ถึงความเต็มใจที่จะเผชิญหน้ากับอิสราเอล

เกอร์เกส เชื่อว่า อิหร่านได้พิสูจน์แล้วว่าอิสราเอลไม่สามารถปกป้องตัวเองได้เพียงลำพัง ยกเว้นจะได้รับการช่วยเหลือโดยพันธมิตรตะวันตก เนื่องจากสหรัฐฯ สหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส และจอร์แดน ได้ช่วยยิงสกัดขีปนาวุธจำนวนมากของอิหร่านเอาไว้

เขาบอกว่า เป้าหมายหลักของอิสราเอลในการโจมตีอิหร่านซ้ำแล้วซ้ำเล่าเมื่อเร็ว ๆ นี้ คือการแสดงให้เห็นว่าอิหร่านอ่อนแอและไม่กล้าเผชิญหน้า อย่างไรก็ตาม การโจมตีครั้งล่าสุดของอิหร่านได้ทำลายทัศนะนี้ลง

“ขณะนี้ ภูมิภาคนี้เหมือนอยู่ตรงใจกลางของพายุ” เกอร์เกส กล่าว โดยทั้ง 2 ประเทศให้คำมั่นว่าจะเร่งเร้าให้สถานการณ์ทวีความรุนแรงขึ้น

เขาเตือนว่า ภูมิภาคนี้ใกล้จะอยู่ในจุดที่เกิดวิกฤตทางการเมือง การทหาร และเศรษฐกิจ