Vita vya Ukraine mwaka mmoja baadaye: Je Ulaya hatimaye imeamua kujiondoa katika utegemezi wa mafuta ya Urusi?

Ulaya bado inategemea mafuta ya Urusi.

Tangu siku ya kwanza ya uvamizi wa Ukraine, Umoja wa Ulaya umeilipa Kremlin zaidi ya euro bilioni 135 (dola bilioni 146) kwa mafuta na gesi yake, kulingana na Kituo cha Utafiti wa Nishati na Hewa Safi (CREA).

Sasa, karibu mwaka mmoja baada ya uvamizi wake Ukraine na baada ya raundi tisa za vikwazo vya Umoja wa Ulaya, je Ulaya hatimaye inaanza kujiondoa kikamilifu kutoka kwa nishati ya mafuta ya Kirusi?

'Ngome ya Urusi'

Rais Putin amekuwa akijiandaa kwa mzozo huu wa kiuchumi tangu alipowekewa vikwazo mwaka wa 2014, baada ya shambulio lake la kwanza dhidi ya Ukraine na kunyakua Crimea.

Timu yake ya uchumi iliyosifiwa sana hata ilijipatia jina lake la utani - 'Fortress Russia' - uchumi ulio tayari kukabiliana na dhoruba yoyote.

Kwa miaka minane iliyopita, Urusi imekuwa ikiunda akiba kubwa ya sarafu. Imekuwa ikiuza mafuta mengi zaidi kuliko hapo awali, huku ikitumia mapato hayo kujenga mabomba mengi zaidi.

Pia imewekeza katika teknolojia ya Magharibi, bidhaa, na miundombinu muhimu kama vile kuhifadhi gesi na kusafisha mafuta katika EU.

Wakati huo huo barani Ulaya, katika jitihada za kuondokana na makaa ya mawe, ambayo yanachafua mazingira , utegemezi wa EU kwa gesi ya Kirusi ya bei nafuu, safi na inayopatikana kwa urahisi umeongezeka tu.

Mnamo 2020, Urusi ilitoa wastani wa 25% ya mafuta na zaidi ya 40% ya gesi yote inayotumiwa na EU, kulingana na Eurostat, wakala wake wa takwimu.

Kufikia wakati Putin alivamia Ukraine mnamo 2022, haikuwezekana kwa EU kukata uhusiano wote wa kiuchumi na Urusi mara moja.

Kwa hivyo, vikwazo vimekuwa vya taratibu, kwani Magharibi imejaribu kutumia mbinu isiowezekana.

Kamwe vikwazo tata kama hivyo havijawahi kutumika dhidi ya mhusika mkuu kama Urusi - nguvu ya nyuklia na taifa lenye kiti katika Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa.

Ni mojawapo ya wazalishaji watatu wa juu wa mafuta na gesi duniani, pamoja na Saudi Arabia na Marekani.

Ili kupunguza kujigamba Rais Putin, nchi za Magharibi zilizuia euro bilioni 300 (dola bilioni 324) za akiba ya fedha za Benki Kuu ya Urusi.

Ili kuinyima Urusi ujuzi na bidhaa za Magharibi, ilizuia karibu uhamisho wote wa teknolojia, na mauzo ya bidhaa na huduma za juu.

Na mwishowe, kusimamisha mtiririko wa pesa za mafuta na gesi kwenda Kremlin, vikwazo vilivyowekwa na EU kupiga marufuku uagizaji wote wa makaa ya mawe kutoka Agosti 2022, mafuta yote ya baharini kutoka Desemba 2022, na dizeli yote au bidhaa zingine zozote za mafuta kutoka Februari 2023.

"Athari kamili ya vikwazo kwa mafuta ghafi ya Urusi bado inaonekana," linasema Wakala wa Kimataifa wa Nishati (IEA) katika ripoti yake ya hivi karibuni kutoka Desemba 2022.

Kisasi cha Urusi

Kwa kukosekana kwa zuio kamili, bei ilipopanda na mafuta yakiendelea kutiririka, Urusi imeendelea kutengeneza kutokana na uuzaji wa mafuta kwenda Ulaya.

Kremlin pia imetumia gesi kama silaha kwa kupunguza usafirishaji wake kwenda Uropa kwa 80%.

Lakini hata hivyo mbinu za malipo ya kifedha za Putin zinageuka kuwa za muda mfupi, wanauchumi wengi wanakubali, ni vigumu kuwa endelevu kama mkakati wa muda mrefu.

Konstantin Sonin, mwanauchumi katika Chuo Kikuu cha Chicago, anasema Rais Putin amenasa katika mtego sawa na magwiji wenzake kutoka uliokuwa Muungano wa Sovieti, Iraq, Iran na Venezuela.

Wote walitaka kuuza mafuta na kuvamia nchi nyingine lakini waliishia kuzusha mzozo na nchi za Magharibi na kisha kuorodheshwa.

Anaongeza: "Mfano wa USSR unaonyesha kwamba chochote (tunachofikiri) kuhusu ukuaji - hata vilio vya muda mrefu vinaweza kuwa haiwezekani - kwa kujitenga."

Vita vya nishati vya Kremlin vinaweza kuharibu tasnia yake muhimu zaidi.

Gazprom, kampuni kubwa ya nishati ya Urusi inayomilikiwa na serikali, iliripoti kupungua kwa 20% kwa uzalishaji na pia kushuka kwa 45% kwa mauzo ya nje mnamo 2022.

Pato la mafuta linashikilia kwa 2% tu chini ya kiwango chake cha kabla ya vita lakini Wakala wa Kimataifa wa Nishati (IEA) unatabiri anguko kubwa zaidi la 13% wakati marufuku ya EU itakapoanza kutekelezwa kikamilifu katika miezi ya msimu wa baridi.

Kwa sababu ya bei ya juu barani Ulaya, kudorora kwa mauzo ya gesi hakujapunguza mapato ya Kremlin. Lakini kadiri vita vya nishati vinavyoendelea, Urusi inapoteza sehemu yake ya soko.

Ikiwa bei hatimaye itapungua kwa sababu ya kupungua kwa mahitaji, mkakati wa Putin utakuwa sawa na kuuza figo ili kuomba jirani yako.

Kulingana na IMF, uchumi wa Urusi unatabiriwa kupungua kwa 3-5% katika 2022 na 2023 badala ya utabiri wa kabla ya vita wa ukuaji wa 2-3%.

Nguvu kazi inapungua huku watu wakikimbia Urusi au kufa katika vita. Uwekezaji umekwama, uagizaji na matumizi yanapungua.

Kujaribu kufufua ukuaji kwa kujitenga na mafuta na gesi ni vigumu zaidi chini ya vikwazo kwani Urusi imekuwa ikitegemea ujuzi, uwekezaji na biashara ya Magharibi tangu kuanguka kwa Muungano wa Sovieti.

Rais Putin alijaribu wakati wa miaka yake ya kwanza madarakani mwanzoni mwa miaka ya 2000, lakini baadaye aliweka dau kubwa katika kuifanya Urusi kuwa nguvu kuu ya nishati ya mafuta.

China, India, na Uturuki kuwaokoa?

Tangu uvamizi huo uanze, wakati mauzo kwa EU yameshuka, China na India zimekuwa zikinyakua mafuta yasiyosafishwa ya Urusi yaliyopunguzwa sana.

Uturuki pia imekuwa haraka kutumia mpasuko wa Urusi na nchi za Magharibi, kwa kuwa kitovu cha usafirishaji wa gesi ya Urusi.

Kulingana na Mtandao wa Ulaya wa Waendeshaji wa Mfumo wa Usambazaji wa Gesi, zaidi ya nusu ya gesi inayoingizwa katika EU husafiri kutoka Urusi hadi Uturuki, na kisha kwenda EU.

Washirika wa Putin wanafuraha kutumia hamu yake ya kutangaza "mapambano ya kiuchumi ya Magharibi dhidi ya Urusi" kushindwa. Lakini ingawa wanaweza kupata punguzo kubwa la mafuta, vita vya Ukraine vinawasababishia maumivu vile vile.

Inaumiza washirika wao wakuu wa biashara huko Magharibi. Na katika biashara, ukubwa ni muhimu.

Nchi za Magharibi zilizoendelea zinachukua theluthi mbili ya uchumi wa dunia. Urusi ni chini ya 2%.

Magharibi ndio chanzo cha teknolojia, pesa, ustadi, elimu, na watumiaji matajiri. Urusi ina mafuta na gesi pekee na hakuna miundombinu inayotumika kuelekeza usambazaji mashariki na mbali na EU.

Uropa ilikuwa ikichukua zaidi ya 60% ya mafuta ya Urusi na usafirishaji wake mwingi wa gesi, ambayo ilichangia zaidi ya nusu ya mapato ya Urusi.

Huku pesa za mafuta zikipungua na gharama za vita zikiongezeka, Urusi inakabiliwa na safari ya upweke ya kurudi nyuma huku ulimwengu wote uukipiga hatua mbele.

Moja ya matokeo yasiyotarajiwa ya utengano huu wa kulazimishwa na wa gharama kubwa, kwa kushangaza, yanaleta shida kwa maono ya Rais Putin kwa Urusi.

EU imekuwa ikijiandaa kwa muda mrefu kumaliza utegemezi wake wa mafuta ya Urusi. Sasa Putin ameipa Ulaya kipigo ilichohitaji ili kuharakisha mpito kwa nishati ya kijani.

Hili likitokea, mafuta na gesi ya Urusi haitakaribishwa barani Ulaya kwa wingi, iwapo kutakuwa na vita au la .