Ukame Somalia: Mapambano ya kijana kuokoa familia yake kutokana na njaa

Kaka wa Dahir alikufa kwa njaa. Sasa dada zake wawili wanapambana na magonjwa na utapiamlo. Mwandishi wa BBC Andrew Harding anarejea Baidoa kutembelea tena familia iliyolazimika kukimbia ukame mbaya zaidi nchini Somalia katika kipindi cha miaka 40, huku mamlaka ikiitaka jumuiya ya kimataifa kutambua mgogoro huo kama njaa.

Onyo: Makala haya yana picha ambazo baadhi ya wasomaji wanaweza kuhuzunishwa

Dahir mwenye umri wa miaka kumi na moja anasuka njia yake kati ya kundi la vibanda vya kujitengenezea nyumbani kwenye ukingo wa Baidoa, akielekea kwenye jengo la shule lililoezekwa kwa bati karibu na barabara kuu. Amevaa shati na suruali pekee alizonazo, na ameshika kitabu kipya cha shule.

Mwalimu pekee wa shule hiyo, Abdullah Ahmed, 29, anaandika siku za Kiingereza za wiki ubaoni, kama Dahir, na labda wanafunzi wenzake 50, wakikariri: "Jumamosi, Jumapili, Jumatatu...".

Kwa dakika chache, shauku inawapa watoto nguvu, lakini hivi karibuni miayo na kikohozi vinaanza tena - ishara za njaa na ugonjwa ambazo zinasikika, kama sauti mbaya, katika uwanda wa miamba karibu na Baidoa ambao umekuwa nyumbani katika miezi ya hivi karibuni kwa mamia ya maelfu ya raia, waliokimbia makazi yao kutokana na ukame mbaya zaidi kuwahi kuikumba Somalia kwa miaka 40.

"Nadhani takribani watoto 30 kati ya hawa hawajapata kifungua kinywa. Wakati mwingine huja kwangu kunieleza njaa yao," asema Bw Ahmed. "Wanajitahidi kuzingatia, au hata kuja darasani."

Wiki sita zilizopita, katika ziara yetu ya mwisho katika sehemu hii ya kusini mwa Somalia, Dahir aliketi, akilia, kando ya mama yake Fatuma, nje ya kibanda kibovu cha familia hiyo.

Siku chache mapema, mdogo wake wa kiume, Salat, alikufa kwa njaa katika safari ya kwenda Baidoa kutoka kwenye mashamba yenye ukame.

Salat alizikwa umbali wa mita chache. Sasa kaburi limezungukwa na vibanda vilivyojengwa na wageni wapya.

"Nina wasiwasi kuhusu dada zangu. Ninawaogea. Ninaosha nyuso zao pia," Dahir anasema, akimtazama Mariam mwenye umri wa miaka sita, ambaye alikohoa sana na kulalamika kwa maumivu ya kichwa, na kisha kwa miaka minne mzee Malyun, akiwa amekaa kwa uchovu na macho yaliyozama kwenye goti la mama yake.

"Ana joto. Nadhani ana surua. Wanaweza kuwa na surua wote," anasema Fatuma, akiweka mkono wake kwenye paji la uso la Malyun.

Surua na homa ya mapafu vimeingia Baidoa katika miezi ya hivi karibuni, na kuua watoto wengi wadogo ambao kinga zao zimedhoofika kutokana na utapiamlo.

Katika hospitali ya mkoa katikati mwa Baidoa, madaktari na wauguzi husogea kati ya vitanda katika wodi ya wagonjwa mahututi, wakiwaingizia maji kwenye mikono ya watoto waliodhoofika, na mirija ya oksijeni kwenye pua ndogo.

Miguu kadhaa ya watoto ni mieusi na yenye malengelenge - kana kwamba imeungua wakiwa na uchungu kwa njaa ya muda mrefu.

"Tumepokea [misaada] zaidi ya vifaa. Lakini bado haitoshi," anasema Abdullahi Yusuf, daktari mkuu wa hospitali hiyo.

"Dunia inatilia maanani ukame wa Somalia sasa. Tunaona wageni kutoka kwa wafadhili wa kimataifa. Lakini hiyo haimaanishi kwamba tunapata usaidizi wa kutosha. Natumai utakuja hivi karibuni. Ni hali ya kukata tamaa."

Wiki sita zilizopita, alielezea hali hiyo kama "ya kuogofya." Leo anakiri kupungua kidogo kwa idadi ya wanaofika hospitalini lakini anaeleza kuwa huenda hilo lilichangiwa na mvua ya siku chache ambayo iliharibu baadhi ya barabara za udongo na kusababisha baadhi ya familia kujikita katika kujaribu kupanda mazao badala ya kuwapeleka watoto wagonjwa hospitalini.

Hali 'inakuwa mbaya'

Kurudi kambini, Fatuma anabeba mkebe wa plastiki wa maji nyumbani kutoka kwenye bomba la jumuiya. Dahir anatoka kwenye kibanda kumsaidia kusafisha bakuli la chuma huku mabinti zake wagonjwa wakiwa wamelala, wakiwa wamechoka ndani ya kibanda.

"Kijana wangu ni msaada mkubwa. Anafanya mengi kusaidia wasichana," anasema Fatuma.

Wakati anachemsha maji, simu yake inaita. Mumewe, Adan Nur mwenye umri wa miaka 60, anapiga simu kutoka nyumbani kwao katika kijiji cha umbali wa mwendo wa siku tatu, katika eneo linalodhibitiwa na wanamgambo wa Kiislamu wa al-Shabab.

"Anasema amepanda mtama yuko sawa atarudi muda si mrefu, lakini mifugo yetu yote tumeshapoteza, hakuna namna tunaweza kujikimu kwa mazao tu, kwa hiyo nibaki hapa, maisha hayo yameisha. " anasema Fatuma baada ya simu kukatika.

Uamuzi wake unaungwa mkono na maoni ya wataalamu wengi, ambao wanaonya kwamba msimu huu wa mvua unaonekana kutofaulu, kama vile misimu minne iliyopita.

"Bado hali inazidi kuwa mbaya. Watu wengi bado wanakuja hapa kutafuta chakula, usalama, na maji. Na watoto wengi wanakufa kwa utapiamlo. Tunaitaka [serikali na jumuiya ya kimataifa] kuzingatia hali hiyo ... kama njaa," Anasema Meya wa Baidoa Abdullah Watiin, alipotoka kwa muda mfupi nje ya mkutano wa jumuiya katika boma lenye ulinzi mkali.

Ndani ya ukumbi, jenerali wa jeshi anaonya watu wa eneo hilo kuhusu tishio linaloongezeka kutoka kwa al-Shabab, akiwaambia wawe macho na vifaa vya vilipuzi na kuvizia.

Wanajeshi wa serikali ya Somalia na wanamgambo wanatarajiwa kuongeza mashambulizi ambayo yanaonekana kufanikiwa kwa kiasi fulani kaskazini, lakini hatari hiyo inafanya kuwa vigumu zaidi kufikia baadhi ya jamii za vijijini zilizoathirika zaidi na ukame.

Baadaye mchana, Fatuma anawaweka watoto wake wawili wagonjwa zaidi, Mariam na Malyun mwenye umri wa miaka minne kwenye blanketi kwenye sakafu chafu ya kibanda chao.

Ombi la kuwapeleka watoto hospitali lilikataliwa kwa kupendelea kozi ya tiba asilia za asili. Kisha Fatuma naye akiwa amechoka anajilaza kando ya wasichana hao.

"Nataka tu wawe na afya njema," anasema Dahir, akitazama kutoka kwenye blanketi lake dogo, kisha akarudia kwa dhati maneno hayo mara mbili zaidi.