Uchaguzi wa Kenya 2022: Washawishi wa mtandaoni wanaolipwa kusukuma 'hashtag'

Ushawishi katika mitandao ya kijamii unakuwa na ina nafasi ya kuwa biashara yenye kipato kikubwa kwa vijana nchini Kenya, huk uwanasiasa wakivutiwa na njia hii mpya ya kunadi sera zao.

"Wata watajua unaendesha hashtag, kila mtu kwenye Twitter anajua kwamba unalipwa kufanya hivyo kwa niaba ya mwanasiasa," anasema, mwandishi wa kujitegemea na anayetaka kuwa mshawishi kwenye mitandao ya kijamii kutoka Nairobi.

"Lakini wanasiasa hawatakubali hadharani kwamba wamelipa mshawishi kueneza ujumbe wa kampeni. Wanajaribu kufanya ionekane kama hawana uhusiano wowote nayo."

Huku uchaguzi wa urais uliokuwa na ushindani mkali wa tarehe 9 Agosti, wengi wanahofia mfumo wa ushawishi wa kulipia unaweza kusababisha udanganyifu na kuenea kwa simulizi hatari.

Nick, ambaye yuko katikati miaka yake -20, alianza kufanya matangazo ya bidhaa mitandaoni kupata pesa wakati alipo kuwa mwanafunzi au kutafuta kazi.

Alipokuwa akipata wafuasi, makampuni ya kamari, vituo vya televisheni, watu wanaotaka kuzindua bidhaa walimwendea ili kuwatangaza kwenye Twitter. Pia alipewa kazi ya kisiasa, ambapo anaweza kupata 1000ksh (kama £7) kwa kazi ya saa chache - mshahara bora wa kila siku kuliko kazi nyingi za kawaida.

Nick anasema kuwa anapendelea kunadi bidhaa anazopenda, badala ya wanasiasa lakini anaweza kutuma ujumbe kwenye Twitter kumuunga mkono mgombea ambaye hatampigia kura.

"Binafsi mradi hawaendelezi chochote kibaya au cha vurugu au kikabila, sijali. Nani atakataa pesa za ziada?"

Hata hivyo, kwa vyama na wagombea ni biashara kubwa.

"Ni shughuli kubwa. Wakati wa msimu wa kisiasa mabilioni yanabadilishana mikono," anasema Gordon Opiyo, mshauri wa muda mrefu wa kisiasa, ambaye anafanya kazi na wateja wanaomuunga mkono naibu rais na mgombeaji William Ruto.

Gordon anasema kwa watu walioajiriwa na wateja kupanga kampeni, kazi ya kwanza ni kuajiri kundi la wale wanaoitwa microinfluencers - mtu yeyote aliye na wafuasi kati ya 10,000 na 500,000. Kisha wanaunda gumzo la kikundi na kuelezea mkakati, ambapo maagizo ya lebo ya hashtag, picha na sehemu za mazungumzo zitakazotumiwa husambazwa.

Lengo ni kudhibiti masimulizi yanayomhusu mgombea au mada fulani, na kukwepa vyombo vya habari vya kawaida kwa kwenda moja kwa moja kwenye mitandao ya kijamii.

Watumiaji wanaofanya kazi katika vikundi vya hadi 200 mara nyingi hupata akaunti butu ili kukuza hashtag mahususi, ambayo huwa inatumika kuibua mada zinazogawanya zaidi.

Wataalamu wanasema kuwa karibu kila jaribio la kupata alama ya reli ya kisiasa huenda hulipwa.

"Ukiona yaliyomo kwenye hashtag, ujue mwisho wa mchezo ni kutengeneza mtindo wa wa hashtag," anasema Brian Obilo, ambaye ametafiti mitandao hii kwa niaba ya Wakfu wa Mozilla nchini Kenya.

"Wanaweza kudai kuwa vitambulisho vinatumika kuhamasisha wafuasi, lakini ukiangalia akaunti zinazoendesha lebo hizo, utaona akaunti zinahusika na kueneza taarifa potofu mtandaoni. Utajua kuna mtu anaifilisi."

Wanasiasa huwa wanajitenga kabisa na masuala hayo, Gordon anasema.

"Wafadhili wakuu kwa kawaida hutengwa. Huwezi kamwe kuwafanya kuwa na mkataba wowote rasmi... kwa sababu wanajua kwamba ni eneo ambalo halijarasimishwa."

Kulingana ya Code for Africa's iLAB, timu inayoendesha ugunduzi wa mapema wa matamshi ya chuki na kuratibu kampeni za upotoshaji, lebo ya #RutoMalizaUfungwe ilikuwa nambari moja. Mwenendo kwenye Twitter baada ya kukuzwa na msingi wa akaunti mpya zinazoonekana kuwa feki.

Wengi wao walirejelea ghasia za baada ya uchaguzi wa 2007, ambazo zilipelekea Bw Ruto kushtakiwa huko The Hague, na baadhi ya machapisho yalikuwa na matamshi ya chuki.

Sawa na miaka iliyopita kumekuwa na juhudi za kuhoji uadilifu wa Tume ya Uchaguzi.

Isaac anataka kujiunga na taaluma ya siasa. Amekuwa akipigia debe kampeni ya Bw Ruto na anasema amekuwa akilipwa kutuma jumbe 30 za Twitter 30 kwa siku.

Mwezi uliopita alisukuma hashtag akidai mkuu wa Tume ya Kitaifa la Uchaguzi hawezi kuaminiwa.

Mnamo Juni, Twitter ilifungia akaunti 41 zilizohusika katikaukuzaji wa hashtag hiyo na hiyo ikipendekeza Bw Wafula Chebukati, mkuu wa Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC), alikuwa akimuunga mkono Bw Ruto, kwa kukiuka sera yake ya udukuzi na taarifa za upotoshaji.

Twitter iliiambia BBC kuwa inakataza "majaribio ya kutumia huduma zetu kuendesha au kuvuruga michakato ya kiraia, ikiwa ni pamoja na usambazaji wa taarifa za uongo au za kupotosha kuhusu taratibu au mazingira yanayohusu ushiriki katika mchakato wa kiraia".

Hii ni sehemu ya kampeni pana ya kukashifu taasisi, ambayo imekuwa ikiongezeka, na imesababisha ghasia za uchaguzi siku za nyuma, anasema Mwanasiasa wa Code for Africa Allan Cheboi. Shirika hilo limeona juhudi za kukashifu IEBC kwenye TikTok na katika makala ambayo hayakujulikana ambayo yameenea kwenye WhatsApp.

Kuunganishwa kwa uchumi wenye ushawishi na siasa kunaonekana kukua nchini Kenya. Wakala wa uuzaji wa ushawishi wa Twitter, ambaye anaonekana kutumia jukwaa lake kufanya kazi na kampeni za kisiasa, hakutaka kutoa maoni kuhusu kwa nini haijaorodhesha huduma hii kwenye tovuti yake.

Kufurika kwa mitandao ya kijamii yenye alama za reli ni moja tu ya mikakati inayotumiwa.

Abraham Mutai, mtaalamu wa mikakati wa kidijitali ambaye amewashauri wanasiasa kuhusu kushawishi miradi, anaamini kuwa mbinu mwafaka zaidi inahusisha kuwalipa washawishi wakuu wa kisiasa kuzungumza kuhusu mada fulani kwa muda wa wiki moja. Badala ya hashtag inayoshirikiwa kwa haraka na vidokezo vya kuzungumza vilivyoandikwa mapema, inaonekana halisi.

"Kwa wanasiasa, wanaona kuwa mazungumzo ya kikaboni yana nguvu kwa sababu yanaonekana kutolipwa…lakini kwa hakika yanalipwa. Yote ni kuhusu mtazamo," anasema Abraham, ambaye yuko kwenye kampeni na kambi ya Raila Odinga.

Pesa nyingi hufadhili shughuli hizi za mitandao ya kijamii. Kutoka kwa kazi tatu za kawaida kila mwezi, mshawishi mkuu (wafuasi wanaokaribia alama milioni moja) au mtaalamu wa mikakati anaweza kupokea ksh milioni tano (£ 35,000), ambayo pia inashirikiwa kati ya washawishi wadogo.

Lakini ingawa kuna pesa za kujipatia, baadhi ya washawishi hawafurahii waajiri wao.

"Tunaweza kusambaza taarifa za uongo kuhusu mwanasiasa fulani, na siku nyingine kuwasifu wapinzani wao. Inategemea nani analipa kazi hiyo," anasema Alex, si jina lake halisi, kupitia WhatsApp. Baada ya akaunti yake kuu kusimamishwa kwenye Twitter anahisi kuchanganyikiwa kwa kukosa kufanya kazi.

"Ni kama mti. Sisi ni majani tu. Kwa nini nasema hivi? Kwa sababu washawishi wanaweza kubadilishwa wakati wowote."

Kama Alex, Nick hana shauku juu ya safu hii ya kazi. Anasema kazi za kisiasa ni mbaya sana kwa sababu moja muhimu.

"Kuna nafasi kubwa kwamba hutalipwa. Sio sawa na kazi nyingine ya uuzaji," anasema. "Kwanza huamini kabisa unachofanya, unafanya kwa ajili ya pesa tu na pesa hizo zinaweza zisije. Binafsi mimi si shabiki wake."

Unaweza pia kusoma

MATAYARISHO:Uchaguzi Kenya 2022: Je Kenya iko tayari kwa uchaguzi mkuu?

YA MSINGI:Uchaguzi Kenya 2022: Kwa nini uchaguzi wa Kenya mwaka huu ni muhimu?

MIUNGANO:Uchaguzi Kenya 2022: Musalia Mudavadi kujiunga na naibu rais William Ruto itabadilisha siasa za Kenya?

UNAYOFAA KUJUA:Uchaguzi Kenya 2022: Je Naibu wa rais wa Kenya William Ruto anakabiliwa na changamoto gani katika kumteua naibu wake wa rais?