Vita vya Ukraine: Majasusi wa nchi za Magharibi wataka kuingia 'ndani ya kichwa cha Putin'

Kiongozi wa Urusi Vladimir Putin amenaswa katika ulimwengu uliofungiwa wa kujitengenezea mwenyewe, majasusi wa nchi za Magharibi wanaamini. Na hilo linawatia wasiwasi.

Kwa miaka mingi wamekuwa wakitafuta kuingia akilini mwa Putin, ili kuelewa vyema nia yake.

Huku wanajeshi wa Urusi wakionekana kulemewa nchini Ukraine hitaji la kufanya hivyo limekuwa la lazima zaidi wanapojaribu kutafakari jinsi atakavyofanya chini ya shinikizo.

Kuelewa hali yake ya akili itakuwa muhimu ili kuzuia kueneza mgogoro katika eneo hatari zaidi.

Kumekuwa na uvumi kwamba kiongozi huyo wa Urusi alikuwa mgonjwa, lakini wachambuzi wengi wanaamini kuwa kweli ametengwa na kufungiwa maoni yoyote mbadala.

TUNATAKA KUSIMULIA HADITHI YAKO: Je, wewe au jamaa zako muko nchini Ukraine sasa?

Kutengwa kwake kumedhihirika katika picha za mikutano yake, kama vile alipokutana na Rais Emmanuel Macron. Wawili hao waliketi ncha za mbali za meza ndefu. Ilionekana pia katika mkutano wa Bw Putin na timu yake ya usalama wa taifa katika mkesha wa vita.

Mpango wa awali wa kijeshi wa Bw Putin ulionekana kama kitu kilichobuniwa na afisa wa KGB, afisa mmoja wa upelelezi wa nchi za magharibi anaeleza.

Ilikuwa imeundwa, wanasema, na "kundi la njama" yenye msisitizo juu ya usiri. Lakini matokeo yalikuwa machafuko. Makamanda wa jeshi la Urusi hawakuwa tayari na askari wengine walivuka mpaka bila kujua wanachofanya.

Yeye pekee ndiye mtoa maamuzi

Majasusi wa Magharibi, kupitia vyanzo ambavyo hawatavijadili, walijua zaidi juu ya mipango hiyo kuliko wengi ndani ya uongozi wa Urusi. Lakini sasa wanakabiliwa na changamoto mpya - kuelewa kile kiongozi wa Urusi atafanya baadaye. Na hilo si rahisi.

"Changamoto ya kuelewa hatua za Kremlin ni kwamba Putin ndiye mtoa maamuzi mmoja huko Moscow," anaelezea John Sipher, ambaye hapo awali aliendesha shughuli za CIA nchini Urusi. Na ingawa maoni yake mara nyingi huwekwa wazi kupitia taarifa za umma kujua jinsi atakavyoyafanyia kazi ni changamoto ngumu ya kijasusi.

"Ni ngumu sana katika mfumo unaolindwa kama vile Urusi kuwa na akili nzuri juu ya kile kinachotokea ndani ya mkuu wa kiongozi haswa wakati watu wake wengi hawajui kinachoendelea," Sir John Sawers, mkuu wa zamani wa MI6 ya Uingereza, aliiambia BBC.

Bw Putin, maafisa wa kijasusi wanasema, ametengwa katika 'kiputo' alichotengeneza mwenyewe, ambacho habari chache sana za nje hupenya, haswa zozote ambazo zinaweza kupinga kile anachofikiria.

"Yeye ni mwathirika wa propaganda zake mwenyewe kwa maana kwamba anasikiliza tu idadi fulani ya watu na kuzuia kila kitu kingine. Hii inampa mtazamo wa ajabu wa ulimwengu," anasema Adrian Furnham, profesa wa saikolojia na ushirikiano mwandishi wa kitabu kijacho cha Saikolojia ya Majasusi na Upelelezi. Hatari ni kile kinachoitwa "fikra ya kikundi" ambayo kila mtu anasisitiza maoni yake. "Ikiwa yeye ni mwathirika wa fikra za kikundi tunahitaji kujua kikundi ni nani," anasema Prof Furnham.

Kundi hilo la Bw Putin halijawahi kuwa kubwa lakini ilipofikia uamuzi wa kuivamia Ukraine, lilikuwa limepungua hadi kufikia watu wachache tu, maafisa wa kijasusi wa nchi za Magharibi wanaamini, wote hao "waumini wa kweli" wanaoshiriki mawazo ya Bw Putin na yote anayoyapenda .

Ufahamu kuhusu jinsi kundi la watu wake wa karibu limekuwa ndogo ilisisitizwa alipomkaripia hadharani mkuu wa Idara yake ya ujasusi wa Kigeni kwenye mkutano wa usalama wa taifa kabla ya uvamizi huo - hatua ambayo ilionekana kumfedhehesha afisa huyo. Hotuba yake saa chache baadaye pia ilifichua mwanamume aliyekuwa na hasira na kuhangaikia matukio huko Ukraine na nchi za Magharibi.

Wale waliomchunguza wanasema kiongozi huyo wa Urusi anasukumwa na nia ya kushinda hali ya udhalilishaji inayodhaniwa kuwa ya Urusi katika miaka ya 1990 pamoja na imani kwamba nchi za Magharibi zimedhamiria kuiweka Urusi chini na kumwondoa madarakani. Mtu mmoja ambaye alikutana na Bw Putin anakumbuka kupendezwa kwake na kutazama video za Kanali Gaddafi akiuawa baada ya kufukuzwa mamlakani mwaka 2011.

Mkurugenzi wa CIA, William Burns, alipoulizwa kutathmini hali ya akili ya Bw Putin, alisema "amekuwa akisisitiza kwa miaka mingi malalamiko na matamanio" na akaelezea maoni yake kama "magumu" na kwamba yeye alikuwa ametengwa na kuwa "mbali zaidi na kutangamana na maoni mengine,tofauti na yake'

Rais wa Urusi ana kichaa? Hilo ni swali ambalo wengi katika nchi za Magharibi wameuliza. Lakini wataalam wachache wanaona kuwa inasaidia. Mwanasaikolojia mmoja aliye na ujuzi katika eneo hilo alisema kosa lilikuwa kudhani kwa sababu hatuwezi kuelewa uamuzi kama vile kuvamia Ukraine tunamtaja mtu ambaye alifanya hivyo kama "wazimu".

CIA ina timu ambayo hufanya "uchambuzi wa uongozi" kwa watoa maamuzi wa kigeni, kwa kuzingatia utamaduni wa kujaribu kumwelewa Hitler. Wanasoma historia, uhusiano na afya, wakitumia habari za ujasusi za siri .

Chanzo kingine ni masomo kutoka kwa wale ambao wamewasiliana moja kwa moja, kama vile viongozi wengine. Mnamo 2014, Angela Merkel aliripotiwa kumwambia Rais Obama kwamba Bw Putin alikuwa akiishi "katika ulimwengu mwingine". Wakati huohuo Rais Macron alipoketi na Bw Putin hivi majuzi, aliripotiwa kumpata kiongozi huyo wa Urusi "mgumu zaidi, aliyetengwa zaidi" ikilinganishwa na matukio ya hapo awali.

Je, kuna kitu kilibadilika? Baadhi wanakisia, bila ushahidi mwingi, kuhusu uwezekano wa afya mbaya au athari za dawa. Wengine wanataja sababu za kisaikolojia kama vile hisia ya wakati wake kuisha ili kutimiza kile anachoona kuwa hatima yake katika kuilinda Urusi au kurudisha ukuu wake. Kiongozi wa Urusi amejitenga na wengine wakati wa janga la Covid na hii pia inaweza kuwa na athari za kisaikolojia.

"Putin ana uwezekano si mgonjwa wa akili, wala hajabadilika, ingawa ana haraka zaidi, na ana uwezekano mkubwa wa kutengwa zaidi katika miaka ya hivi karibuni," anasema Ken Dekleva, daktari wa zamani wa serikali ya Marekani na mwanadiplomasia, na kwa sasa ni mfanyakazi mwandamizi katika chuo kikuu. George HW Bush Foundation ya Mahusiano ya Marekani na China

Lakini wasiwasi sasa ni kwamba taarifa za kuaminika bado hazipatikani katika mkondo wa Bw Putin. Huduma zake za kijasusi huenda zilisitasita kabla ya uvamizi huo kumwambia chochote ambacho hakutaka kusikia, zikitoa makadirio mazuri ya jinsi uvamizi ungefanyika na jinsi wanajeshi wa Urusi wangepokelewa kabla ya vita. Na wiki hii afisa mmoja wa nchi za Magharibi alisema Bw Putin bado anaweza kuwa hana ufahamu wa jinsi mambo yanavyowaendea vibaya wanajeshi wake vitani kama wanavyofahamu maafisa wa ujasusi wa nchi za magharibi . Hilo husababisha wasiwasi kuhusu jinsi anavyoweza kuitikia anapokabiliwa na hali mbaya zaidi kwa Urusi.

Nadharia ya mtu wazimu

Bw Putin mwenyewe anasimulia kisa cha kukimbiza panya alipokuwa mvulana. Alipoiingiza kwenye kona, panya huyo alijibu kwa kumshambulia, na kumlazimisha kijana Vladimir kuwa ndiye aliyekimbia. Swali ambalo watunga sera wa nchi za Magharibi wanauliza ni je, ikiwa Bw Putin anahisi kusukumwa kwenye kona sasa?

"Swali kwa kweli ni ikiwa anaongezeka maradufu kwa ukatili mkubwa na kuzua uwezekano kwa kutumia mifumo hatari ya silaha ambayo yuko tayari kutumia," afisa mmoja wa magharibi alisema. Kumekuwa na wasiwasi anaweza kutumia silaha za kemikali au hata silaha ya kinyuklia .

"Wasiwasi ni kwamba anafanya jambo lisilowezekana kwa kubonyeza kitufe," anasema Adrian Furnham.

Bw Putin mwenyewe anaweza kucheza na hisia kwamba yeye ni hatari au hata hana akili - hii ni mbinu inayojulikana (mara nyingi huitwa nadharia ya "mwendawazimu") ambapo mtu mwenye uwezo wa kupata silaha za nyuklia anajaribu kumfanya adui yake arudi nyuma kwa kushawishi kwamba anaweza kuwa na kichaa cha kutosha kuzitumia licha ya uwezekano wa kila mtu kuangamia.

Kwa wapelelezi wa Magharibi na watunga sera kuelewa nia na mawazo ya Bw Putin leo ni jambo muhimu zaidi. Kutabiri majibu yake ni muhimu katika kufahamu jinsi wanavyoweza kumsukuma bila kusababisha athari hatari.

"Dhana ya kibinafsi ya Putin hairuhusu kushindwa au udhaifu. Anadharau mambo kama hayo," anasema Ken Dekleva. "Putin aliye katika kona, au dhaifu ni Putin hatari zaidi. Wakati mwingine ni bora kumuacha dubu akimbie nje ya ngome na kurudi msituni."

Mengi zaidi