Uchaguzi Afrika Kusini: Mtihani mkubwa kwa ANC miaka 25 baada ya utawala wa ubaguzi

Hasira kuhusu rushwa, kutetereka kwa uchumi na mageuzi kuhusu sera za umiliki wa ardhi ni masuala muhimu wakati raia Afrika kusini wanapiga kura katika uchaguzi wa sita mkuu kuwahi kufanyika tangu kumalizika kwa utawala wa ubaguzi wa rangi miaka 25 iliyopita.

Vijana waliounga mistari kupiga kura wamekuwa wakizungumzia matatizo ya kupata ajira, huku takwimu zikionyesha kwamba ukosefu wa ajira umefika 27%.

Chama tawala cha African National Congress (ANC), kilichoongoza vita hivyo dhidi ya ubaguzi wa rangi, kimekiongoza nchi tangu 1994.

Lakini ufuasi wake umefifia kutokana na kuendelea kuwepo ukosefu wa usawa.

Chama kikuu cha upinzani chenye msimamo wa kati Democratic Alliance (DA) na cha mrengo wa shoto Economic Freedom Fighters (EFF) ndio wapinzani wakuu.

"Mimi ni mfuasi wa chama cha ANC lakini sikuwapigia kura mara hii," mjenzi Thabo Makhene ameliambia shirika la habari la Reuters. "Wanastahili kuzinduka. Namna wanavyoliendesha taifa, kutumia vibaya fedha za umma, wamepotea maadili yao."

Esau Zwane, 90, anayesubiri kupiga kura Soweto, Johannesburg, aliishi katika utawala wa ubaguzi wa rangi. Alikuwa anasherehekea "kwamba nchi yetu sasa intawaliwa na mtu mweusi," ameiambia BBC.

Kukabiliana na ukosefu wa usawa

Utawala wa ubaguzi wa rangi, uliokuwepo tangu 1948 hadi 1994, ulihalalisha ubaguzi wa rangi na kuwapendelea watu weupe au wazungu na suala la ardhi limesalia kuwa tete.

Idadi ndogo ya wazungu wanaendelea kumiliki ardhi zaidi kuliko idadi kubwa ya raia weusi nchini. Chama cha EFF kimeongoza katika kujaribu kulibadili hili.

Mwandishi wa BBC Andrew Harding mjini Johannesburg anasema msimamo wa chama umelazimu ANC kufikiria kuchukua hatua kali kukabidhi ardhi zaidi kwa haraka mikononi mwa raia weusi, jambo lililochangia chama hicho kutoa ahadi ya kuichukua ardhi kutoka kwa watu weupe pasi kuwapa fidia.

Viongozi wa chama:

Wakati huo huo chama kikuu cha upinzani, DA, kinasema hakiamini kwamba mageuzi katika suala la ardhi linahitaji "kutekelezwa katika namna ya kumpokonya mmoja ili kumpa mwingine", na badala yake ni kuahidi kutilia uzito mageuzi ya ardhi katika bajeti na kuitoa ardhi ambayo haijatumika ya serikali.

Masula mengine katika uchaguzi huu ni pamoja na kutoridhishwa na huduma muhimu zilizo duni kama maji, nyumba na umeme na hasira kutokana na kuongezeka kwa uhalifu wa mabavu.

Masuala muhimu:

Masuala matatu makuu wakati ANC kiking'ang'ania kubakia madarakani ni:

Zaidi ya watu milioni 26 wamejisajili kupiga kura - lakini utafiti wa kutafuta maoni unaashiria kwamba vijana milioni 6 hawako kwenye daftari ya wapiga kura.

Kura hiyo ya kutafuta maoni pia inaashiria kwamba ANC kitapata zaidi kidogo ya 50% ya kura huku DA kikitabiriwa kupata 20%, linaripoti shirika la habari la AFP.

Iwapo hayo yatakuwa ya kweli ina maana kwamba ugavi wa kura ya ANC umepungua. Kilijizolea 62% katika uchaguzi wa mnamo 2014.

Takwimu katika uchaguzi mkuu Afrika kusini:

Kando na kuendelea kutokuwepo usawa, inadhaniwa kwamba kushindwa kukabiliana na rushwa kumeathiri sifa ya ANC.

Rais Cyril Ramaphosa aliingia madakarakani mwaka jana akiahidi kukabiliana na suala hilo. Lakini kwa baadhi kukipigia kura ANC huku Ramaphosa akiwa kiongozi wa chama hicho ni kushinikiza enzi ya ufisadi katika chama hicho.

Vituo vya kupiga kura vitafungwa mwendo wa saa tatu usiku saa za huko sawa na 19:00 GMT lakini kwa watakaokuwa ndani ya vituo kabla ya muda wa kufungwa, wataruhusiwa kupiga kura yao.

Wapiga kura watawachagua wabunge kutoka orodha ya chama alafu wabunge wateuliwa watamchangua rais punde bunge litakapoanza vikao.