Kuna ukweli kiasi gani wa madai kuwa Ufaransa inazinyonya nchi za Kiafrika?

Video ya Giorgia Meloni, mwanasiasa wa mrengo wa kulia ambaye amekuwa waziri mkuu mpya wa Italia, akiishutumu Ufaransa kwa kutumia "fedha ya kikoloni" "kunyonya rasilimali" za nchi za Afrika imesambazwa sana kwenye mitandao ya kijamii.

Hivi karibuni kumekuwa na mvutano kati ya nchi hizo mbili kuhusu jinsi ya kukabiliana na wahamiaji wa Kiafrika. Italia ilikataa kuruhusu meli ya uokoaji ya wahamiaji kutia nanga, Ufaransa ilishutumu Waitaliano kwa "tabia isiyokubalika".

Kipande cha video kinamuonesha Bi Meloni akidai kwamba "asilimia 50 ya kila kitu ambacho Burkina Faso inauza huishia kwenye... hazina ya Ufaransa".

Mnamo tarehe 19 Novemba, mchambuzi wa Uholanzi Eva Vlaardingerbroek alituma video hiyo kwenye ukurasa wa twitter, akisema "Bila shaka Emmanuel Macron sasa anajuta kupigana na Giorgia Meloni". Hii ilipata makumi ya maelfu ya retweets.

Mnamo tarehe 20 Novemba, gazeti la Daily Mail liliandika kuhusu kipande cha video chenye kichwa cha habari: "Mkuu mpya wa Italia asema uhamiaji kutoka Afrika utakoma ikiwa nchi kama Ufaransa zitasitisha unyonyaji wa rasilimali muhimu za bara hilo".

Lakini kipande cha video na Bi Meloni ni cha 2019 - muda mrefu kabla ya kuwa waziri mkuu - na maoni yake wakati huo hayakuwa sahihi.

Madai ya Giorgia Meloni

Video hiyo ni ya mahojiano yaliyotolewa tarehe 19 Januari mwaka 2019 kwenye chaneli binafsi ya TV ya Italia La 7, wakati Bi Meloni alipokuwa mbunge na kiongozi wa chama cha mrengo wa kulia, Brothers of Italy.

Bi Meloni anashikilia noti ya benki ya CFA franc, akiielezea kama "fedha ya kikoloni" ambayo Ufaransa huchapisha kwa nchi 14 za Afrika ambayo, anadai, inatumia "kunyonya rasilimali za mataifa haya".

Kisha anashikilia picha ya mtoto anayefanya kazi katika mgodi wa dhahabu huko Burkina Faso na kudai kwamba "50% ya kila kitu ambacho Burkina Faso inauza nje huishia kwenye... hazina ya Ufaransa". "Dhahabu ambayo mtoto huyu huenda chini ya mtaro kuchimba, mara nyingi huishia kwenye hazina ya Ufaransa."

Kipande hicho cha video kinamalizia kwa kusema "suluhisho sio kuwachukua Waafrika na kuwaleta Ulaya, suluhisho ni kuikomboa Afrika kutoka kwa Wazungu fulani wanaoinyonya".

Tulichunguza dai kama hilo mwaka wa 2019 wakati mwanasiasa mwingine wa Italia alipoilaumu Ufaransa kwa kusababisha umaskini Afrika na kuhimiza uhamiaji wa Ulaya.

Ushahidi wa haya ni upi?

Ufaransa inachapisha sarafu - CFA faranga - kwa nchi 14 za Afrika, ikiwa ni pamoja na Burkina Faso. Kuwa na sarafu hii ni kwa hiyari.

Sarafu hiyo iliundwa na Ufaransa mwishoni mwa miaka ya 1940 ili kutumika kama zabuni halali katika makoloni yake ya Kiafrika.

Wakati huo Bi Meloni alidai mnamo 2019, Ufaransa ilizitaka nchi za Kiafrika zilizotumia faranga ya CFA kuweka 50% ya akiba yao ya fedha za kigeni (sio mauzo yao) kwa hazina ya Ufaransa, ili kurudisha kiwango cha ubadilishaji cha uhakika na Euro.

Nchi hizi zilikuwa huru kupata hifadhi hizi wakati wowote zikitaka na Ufaransa ilizilipa riba huku ikiwa imezishikilia (kwa 0.75%). Ufaransa "haikudai 50% ya kila kitu kinachouzwa na Burkina Faso" pia. Kulingana na data ya Benki ya Dunia, Ufaransa haiko hata miongoni mwa nchi tano za juu kwa mauzo ya nje ya Burkina Faso kwa jumla ya thamani, inayoongoza kuuza nje ikiwa ni dhahabu.

Mnamo 2020, ilisafirisha karibu 90% ya dhahabu yake kwa Uswizi. Tuliuliza ofisi ya Bi Meloni ikiwa bado ana maoni yale yale lakini hatujapata jibu. Serikali ya Ufaransa haijajibu ombi letu la kuzungumzia suala hilo pia.

Mnamo Desemba 2019, mageuzi katika eneo la CFA yalitangazwa, na hivyo kuacha hitaji la kwamba nchi zilizo katika eneo hilo ziweke nusu ya akiba zao nchini Ufaransa.

Ufaransa ilianza mchakato wa kuhamisha akiba mwaka jana, kwa mujibu wa ripoti za habari.

IMF ilisema Machi mwaka huu kwamba akaunti ambayo hifadhi hizo zilihifadhiwa nchini Ufaransa imefungwa, na kwamba Benki Kuu ya Mataifa ya Afrika Magharibi (ambayo inadhibiti sera ya fedha kwa nchi nane ikiwemo Burkina Faso) sasa inasimamia hifadhi hizo. Ni bure kuweka hizi mahali inapochagua.

Kwa nini eneo la sarafu ya Ufaransa lina utata?

Wakosoaji wa mpangilio wa sarafu ya CFA wameuita masalio ya ukoloni, wakisema umezuia maendeleo ya kiuchumi kwa nchi 14 za Afrika ambazo ni sehemu yake.

Pia wanahoji kuwa hawana usemi katika kuamua sera za fedha zilizokubaliwa na mataifa ya Ulaya katika ukanda wa Euro.

Nakala ya Taasisi ya Brookings yenye makao yake makuu nchini Marekani mwaka jana ilisema kwamba wakati nchi zinazotumia faranga ya CFA kwa ujumla zimeona mfumuko wa bei, mpangilio wa faranga za CFA unaweka kikomo chaguzi zao za sera, haswa katika kushughulikia athari za janga la virusi vya corona.

Wanauchumi wengine wameeleza kuwa wastani wa ukuaji wa Pato la Taifa - ongezeko la thamani ya bidhaa na huduma zote zinazozalishwa - ya nchi za CFA na uchumi mwingine wa Afrika umekuwa ukilinganishwa kwa wakati.

Ufaransa inatetea mfumo wa sarafu kuwa inahakikisha "mfumo thabiti wa uchumi" kwa uchumi ambao ni sehemu yake, na wakati sarafu hiyo inahusishwa na Euro inasema inatoa ulinzi bora dhidi ya majanga ya kiuchumi na kusaidia kudhibiti mfumuko wa bei. Na nchi ziko huru kuondoka katika eneo hilo, inaongeza.