Trump dhidi ya BBC: Je, ni vikwazo gani vinavyokabili kesi ya rais huyo?

Rais Donald Trump ametishia kuishtaki BBC kwa fidia ya hadi $1bn (£759m), akidai kuwa shirika hilo liliandika "taarifa za uwongo, zenye kashfa, za kudhalilisha na za uchochezi" kumhusu katika makala.

Katika barua kwa BBC, timu ya wanasheria wa Trump imedai mambo matatu - kuindoa au "kuifuta kabisa makala hiyo, kuomba msamaha na kwamba BBC "imlipe fidia Rais Trump ipasavyo kwa madhara yaliyosababishwa".

Memo iliyovuja, iliyoandikwa na aliyekuwa mshauri huru wa nje wa kamati ya viwango vya uhariri wa shirika la utangazaji, ilipendekeza kwamba kipindi cha Panorama kilikuwa kimehariri sehemu za hotuba ya Trump kwa pamoja ili aonekane kuhimiza wazi ghasia za Capitol Hill za Januari 2021.

Kipindi cha saa moja kilitangazwa nchini Uingereza muda mfupi kabla ya uchaguzi wa urais wa 2024.

Kwa hivyo kesi ya Trump ina nguvu kiasi gani?

Mwenyekiti wa BBC, Samir Shah, alisema angependa kuomba radhi kwa filamu hiyo, akisema chombo hicho cha habari kilifanya "makosa ya uamuzi" kwa sababu marekebisho yalitoa hisia ya "wito wa moja kwa moja wa kuchukua hatua" wa Trump.

Mkurugenzi mkuu anayemaliza muda wake wa BBC, Tim Davie, ambaye alijiuzulu kutokana na ukosoaji huo, alisema: "Nadhani tulifanya makosa, na kulikuwa na ukiukaji wa uhariri."

Lakini wataalam wa sheria ya vyombo vya habari vya Marekani na sheria ya kashfa wanasema rais anakabiliwa na vikwazo vikubwa vya kushinda kesi hiyo kutokana na kesi dhidi ya BBC, kwasababu ya sheria kali za Marekani za uhuru wa vyombo vya habari.

Mzozo huo ulianza wiki iliyopita, baada ya gazeti la The Telegraph kuchapisha memo iliyovuja ambayo ilikosoa makala hiyo na jinsi ilivyohariri hotuba ya Trump.

Trump alisema kweli: "Tutaenda chini hadi Ikulu, na tutawashangilia maseneta wetu jasiri na wabunge na wanawake."

Hata hivyo, katika hariri ya Panorama, alionyeshwa akisema: "Tutaenda chini hadi Capitol... na nitakuwa pamoja nawe. Na tutapigana. Tutapigana kama kuzimu."

Hotuba yake ilitolewa wakati Bunge lilipopangwa kuthibitisha matokeo ya uchaguzi wa 2020 kwa mshindi, Joe Biden. Dakika chache baada ya kuhitimisha hotuba yake, umati mkubwa wa wafuasi wake ulivamia Bunge la Marekani.

Siku kadhaa baadaye, Baraza la Wawakilishi la Marekani lilipiga kura ya kumshtaki rais kwa shtaka la "uchochezi wa uasi" na Baraza la Seneti baadaye likamwachilia huru. Trump amesema hotuba yake ilikuwa "kamilifu".

Ikulu ya White House ilijibu habari hiyo ya Telegraph, katibu wake wa habari akiita 100% habari ya uwongo" ya BBC .

Baada ya Davie na Mkurugenzi Mtendaji wa kitengo cha habari cha BBC kujiondoa, tishio la kuchukuliwa hatua za kisheria lilifuata. Wakili wa Trump alisema katika barua yake kwa BBC kwamba katika filamu hiyo, shirika hilo "lilijaribu kwa makusudi kuwapotosha watazamaji wake" kwa kuunganisha sehemu tatu tofauti za hotuba hiyo.

Iliongeza kuwa BBC ilimsababishia rais "madhara makubwa ya kifedha na sifa".

Trump, katika mahojiano na Laura Ingraham kwenye Fox News, baadaye alisema alikuwa na "wajibu" wa kushtaki na kuelezea uhariri wa maandishi kama "udanganyifu mkubwa".

Marekebisho ya Kwanza ya Katiba ya Marekani yanatoa ulinzi mkubwa kwa uhuru wa kujieleza na uhuru wa vyombo vya habari.

Uamuzi wa kihistoria wa Mahakama ya Juu ya Marekani wa 1964 New York Times dhidi ya Sullivan ulithibitisha kwamba watu mashuhuri wanaoshitaki kwa kashfa lazima wathibitishe "uovu halisi" ikimaanisha "kauli hiyo ilitolewa kwa ufahamu wa uwongo wake au kwa kupuuza bila kujali kama ni kweli au uwongo".

Trump angehitaji kuthibitisha vipengele vitatu vikuu - kwamba maudhui yaliyochapishwa yalikuwa ya uwongo kwa njia ya kukashifu; kwamba alipata madhara kutokana na uwongo huo na kwamba shirika la BBC lilijua kuwa ni uwongo na lilitenda kwa "uovu halisi".

"Yote yanaleta matatizo kwa mlalamikaji, ningefikiri," George Freeman, Mkurugenzi Mtendaji wa Kituo cha Rasilimali za Vyombo vya Habari huko New York aliiambia BBC Radio 4.

Lakini si kila mtu anakubaliana na kauli ya Freeman.

Burt Neuborne, profesa aliyestaafu katika Shule ya Sheria ya Chuo Kikuu cha New York, alisema Trump alikuwa na kesi dhidi ya BBC kwa sababu marekebisho ya matamshi ya Trump yalikuwa ya kupotosha. Alisema kosa hilo halikuwa sawa na "kuunganisha kwa bahati mbaya matamshi yenye hatia"

"Uovu halisi hapa ni uenezaji unaojulikana wa kitu ambacho kilidaiwa kuwa neno moja kwa moja, lakini ambalo sivyo," alisema Bw Neuborne, mkurugenzi wa zamani wa sheria wa kitaifa wa Muungano wa Uhuru wa Kiraia wa Marekani. Iwapo jopo la majaji linaweza kumpa Trump fidia kubwa kwa kosa kama hilo kuna uwezekano mdogo, aliongeza.

Trump ameashiria nia ya kuleta kesi yoyote katika jimbo la Florida nchini Marekani, badala ya Uingereza.

Sheria ya vikwazo - au tarehe ya mwisho ya kuwasilisha kesi - juu ya kashfa nchini Uingereza ni mwaka mmoja, ambao tayari umepita kwa Trump kwa sababu filamu hiyo ilionyeshwa Oktoba 2024. Florida, kwa upande mwingine, ina kikomo cha miaka miwili.

Ingawa sheria ya Florida inampa muda zaidi, kuleta kesi ya kashfa nchini Marekani itamaanisha kuwa Trump anakabiliwa na kiwango kigumu zaidi cha kisheria.

Iwapo Trump angeshtaki Florida, angehitaji pia kucheza makala hayo ya BBC Panorama akiwa Marekani. Hakuna ushahidi hadi sasa kupendekeza kwamba imeonyeshwa Marekani.

Nafasi nzuri zaidi ya BBC ya kushinda kesi yoyote ya kisheria dhidi yake itakuwa ni kusema kuwa serikali sio mamlaka inayofaa kwa sababu hakukuwa na "ufichuzi wa kutosha wa habari hiyo huko Florida", Bw Neuborne alisema.

Barua ya Trump kwa BBC inahitimisha kwamba ikiwa BBC haitatii matakwa yao ifikapo tarehe 14 Novemba, "Rais Trump ataachwa bila njia nyingine isipokuwa kutekeleza haki zake za kisheria na za usawa, ambazo zote zimehifadhiwa wazi na hazijaondolewa, ikiwa ni pamoja na kuwasilisha hatua itakayomlipa sio chini ya $ 1,000,000,000 kwa uharibifu"

Lakini ili kutunukiwa dola bilioni katika kesi ya kashfa huko Florida, mlalamikaji kama rais atalazimika kudhibitisha kwamba alipata hasara kubwa kiasi hicho, alisema Profesa Lyrissa Lidskey wa Chuo Kikuu cha Florida Levin College.

"Ikizingatiwa kwamba alishinda urais baada ya hii na ameendelea kutengeneza pesa katika biashara zake, inaonekana kuwa haiwezekani kwamba ataweza kudhibitisha uharibifu wa thamani ya dola bilioni," alisema.

Trump ameshtaki mashirika kadhaa ya habari ya Marekani kwa kiasi kikubwa cha fedha, na katika matukio machache amelipwa fidia kubwa.

Mnamo 2025, Paramount, kampuni mama ya CBS News, ilikubali kumlipa Trump $16m, baada ya kushtaki kwa mahojiano ya Dakika 60 na mgombeaji wa urais wa wakati huo Kamala Harris.

Trump alidai kuwa video hiyo ilihaririwa ili kumuonyesha vizuri Harris - ambaye alikuwa akishindana naye wakati huo.

ABC News pia ilimlipa Trump $15m baada ya mmoja wa watangazaji wake, George Stephanopoulos, kudai katika mahojiano kuwa Trump alipatikana na hatia ya ubakaji. Rais alipatikana na hatia ya unyanyasaji wa kijinsia na kashfa ya mwandishi E Jean Carroll mnamo 2023.

Alifungua kesi dhidi ya New York Times kwa $15bn kutokana na maoni ambayo wanahabari walitoa dhidi yake wakati wa kampeni yake ya urais 2024. Jaji wa shirikisho alitupilia mbali kesi hiyo mwezi Septemba kwa sababu iliwasilishwa na fomu "isiyofaa na isiyoruhusiwa", lakini alimruhusu Trump kuwasilisha malalamiko mafupi zaidi.

Mashtaka mengi ya Trump dhidi ya mashirika ya vyombo vya habari yamemgharimu kidogo, wakati yanaweza kuonekana kuwa gharama ya juu kwa vyombo vya habari, alisema Seth Stern, mkurugenzi wa utetezi wa Wakfu wa Uhuru wa Vyombo vya Habari.

"Hajali kama atashinda au la. Jambo ni kuwatisha na kuwaadhibu wale anaowaona wakosoaji wake," Bw Stern alisema.