Mashambulio ya NATO ambayo yaliibua enzi mpya ya vita

Ilikuwa, wakati wa kufanyika kwa operesheni kubwa zaidi ya kijeshi katika ardhi ya Ulaya baada ya Vita Kuu ya II.

Pia ulikuwa uingiliaji wa kwanza wa kimataifa bila idhini ya awali kutoka kwa Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa, ukiweka historia ya uvamizi wa Marekani nchini Iraq miaka minne baadaye na uamuzi ambao mara nyingi hutumiwa na Rais wa Urusi Vladimir Putin kuhalalisha uvamizi wake wa Ukraine na Georgia. .

Mnamo Machi 24, 1999, ambayo sasa ni miaka 25 iliyopita, NATO ilianzisha kampeni ya anga ya siku 78 dhidi ya Yugoslavia ya wakati huo, baada ya majaribio mengi ya kisiasa ya kukomesha ukandamizaji mkali na mauaji ya Waalbania wa kikabila huko Kosovo kushindwa. .

Operesheni za NATO zilikuwa na malengo ya kijeshi huko Serbia, Kosovo na Montenegro, huku zikiathiri miundombinu muhimu ya kiraia.

Human Rights Watch na Amnesty International wanasema takriban raia 500 waliuawa katika mashambulizi hayo ya anga.

Zaidi ya Waalbania 300,000 walitoroka Kosovo wakati wa milipuko ya mabomu na kupata hifadhi katika nchi jirani za Macedonia Kaskazini na Albania.

Mashambulio ya mabomu yalimalizika Juni 1999, wakati kiongozi wa Serbia Slobodan Milosevic alikubali makubaliano ya amani ambayo yalitaka kuondolewa kwa vikosi vyake kutoka Kosovo na badala ya askari wa NATO wa kulinda amani.

Miaka 25 baadaye, NATO bado iko Kosovo, ikiwa na karibu wanajeshi 5,000 chini, mara nyingi wakipatikana katika mapigano ya hapa na pale kati ya vikosi vya usalama vya Kosovo na Waserbia walio wachache.

Ukosefu wa kibali cha Umoja wa Mataifa

Miaka ya kushindwa kidiplomasia kufikia suluhu la kisiasa kwa mgogoro wa Kosovo iliishia katika matokeo mengine yaliyoshindwa mwaka 1999 .

Jaribio la washirika wa Magharibi kujadili idadi kubwa ya watu wanaounga mkono hatua za kijeshi katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa na kuzuia kura ya turufu ya Urusi au China katika Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa hazikufaulu.

Jamie Shea, msemaji wa NATO wakati huo, alidai kwamba idadi kubwa ya wajumbe wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa na Baraza la Usalama kweli waliunga mkono uingiliaji kati wa NATO.

"Siyo kwamba hakukuwa na idhini ya Umoja wa Mataifa, hakukuwa na idhini ya Urusi," Shea aliiambia BBC Serbia.

"Kampeni hiyo ilikuwa uingiliaji kati wa kibinadamu," alisema.

"Iliundwa kukomesha ukiukwaji wa haki za binadamu na unyanyasaji dhidi ya raia, kuruhusu wakazi wa Kosovo Waalbania kubaki Kosovo."

Ijapokuwa ilizuia juhudi zote za Umoja wa Mataifa kuchukua msimamo wa pamoja, Urusi ilikubali haraka kile kinachojulikana kama "mfano wa Kosovo" kama uhalali wake wa kuingilia kijeshi.

"Mnamo Februari 2008, Urusi ilivamia Georgia, kwa kisingizio cha kuwalinda wazungumzaji wa Kirusi katika jimbo lililojitenga la Ossetia Kusini kutoka kwa jeshi la Georgia," alisema Kenneth Morrison, profesa wa historia katika Chuo Kikuu cha De Montfort huko Leicester.

Morrison aliongeza kuwa kisingizio hicho kilitumika wakati Urusi ilipoivamia Ukraine mnamo 2022, ingawa baadhi ya matukio mara tu baada ya kuvunjika kwa Umoja wa Usovieti USSR yalielekeza katika mwelekeo sawa.

"Uhalali wa Urusi kwa hatua za kijeshi mwaka 1992 na 1993 huko Moldova na Georgia pia ulikuwa ulinzi wa raia dhidi ya uhalifu wa kivita," alisema Aleksandar Djokic, mchambuzi wa kisiasa.

"Tunaweza kusema kwamba NATO pia ilijifunza baadhi ya masomo kutoka kwa Urusi, na si kinyume chake, ingawa Putin mara kwa mara hukumbusha kila mtu kuhusu "mfano wa Kosovo," alisema.

Katika ramani ya dunia, mashambulizi ya NATO dhidi ya Yugoslavia yamekuwa na madhara makubwa, mbali zaidi ya bara.

"Wasanifu wake, ikiwa ni pamoja na Waziri Mkuu wa Uingereza Tony Blair, waliona kampeni ya Kosovo kama mafanikio yasiyo na sifa na uthibitisho kwamba nguvu ya kijeshi inaweza kutumika 'kuwakomboa' watu kutoka kwa tawala za kimabavu au ghasia za serikali." "Kenneth Morrison alisema.

"Imani yake kwamba nguvu ya keshi inaweza kutumika kufikia malengo ya kibinadamu na kukabiliana na tawala za kimabavu, ilisababisha maafa nchini Iraq," alisema.

Urithi muhimu

Inakadiriwa kuwa karibu Waserbia 100,000 wamesalia Kosovo, wakiungwa mkono na Belgrade. Wamekataa kwa kiasi kikubwa uhuru wa nchi.

"Milipuko ya mabomu ya NATO iliacha historia muhimu, si haba kwa sababu ilikuwa sababu kuu katika kuanguka kwa Slobodan Milosevic mwezi Oktoba 2000," alisema Kenneth Morrison.

"Pia ilifungua njia ya uhuru wa Kosovo mwaka 2008 na migawanyiko ndani ya jumuiya ya kimataifa kuhusu kutambuliwa," alisema.

"Mvutano uliofuata kati ya Kosovo na Serbia, licha ya juhudi za EU na Marekani kujadili kuhalalisha uhusiano, umesalia kuwa mgumu."

Serbia inasema haitatambua uhuru wa Kosovo na kamwe haitairuhusu kuwa mwanachama wa Umoja wa Mataifa. Msimamo wake unaungwa mkono na Urusi na China, miongoni mwa wengine.

Wakati jamhuri mbili za zamani za Yugoslavia, Slovenia na Croatia, tayari zimejiunga na EU, Serbia na Kosovo ziko katika mchakato mrefu wa kujiunga ambao unategemea sana mafanikio yao katika kurejesha uhusiano wa kawaida.

Utambuzi wa pande zote sasa ni sharti la uanachama wa EU kwa Belgrade na Pristina.

Serbia pia ilidumisha sera ya kijeshi isiyoegemea upande wowote, ingawa ilishirikiana kwa karibu na NATO kupitia mradi wa Ushirikiano wa Amani.

Ni nini kilisababisha mashambulio ya NATO?

Yugoslavia ya zamani ya, ambayo hapo awali ilikuwa mfano wa kujivunia wa kuishi pamoja kwa jumuiya nyingi za kitaifa na kikabila, ilianguka katika mfululizo wa vita vya umwagaji damu katika miaka ya 1990.

Jamuhuri zake sita za zamani zikawa majimbo tofauti, lakini jimbo la Serbia la Kosovo lilianza kuchemka na mvutano chini ya serikali ya Milosevic, ambayo ilidhibiti kwa nguvu Waalbania wa kikabila wanaoshinikiza uhuru.

Waserbia wengi wanaona Kosovo kuwa chimbuko la taifa lao, lakini kati ya watu milioni 1.8 wanaoishi huko leo, 92% ni Waalbania.

Mnamo 1998, mapigano kati ya wapiganaji wa kikabila wa Kialbania wa Jeshi la Ukombozi la Kosovo na vikosi vya usalama vya Serbia yalichukua mkondo wa umwagaji damu na mzozo huo ulifikia viwango vya juu vya mashambulizi ya kila siku na mapigano ya moja kwa moja.

Jumuiya ya kimataifa ilifadhili mfululizo wa mazungumzo kati ya Belgrade na Pristina katika jaribio la kuepusha vita vingine vikali katika Balkan.

Hatua hiyo ilichochea mauaji ya Waalbania 44 mnamo Januari 1999.

Licha ya shinikizo kubwa la kimataifa, mazungumzo hayo yalishindikana na Belgrade ilikataa makubaliano ya amani yaliyopendekeza kuondolewa kwa vikosi vyake na kuanzishwa kwa uwepo wa kijeshi unaoongozwa na NATO huko Kosovo.

Malengo yenye utata

Mnamo Aprili 24, 1999, makombora ya NATO yalipiga jengo la kituo cha televisheni cha serikali cha RTS, na kuua watu 16 na kujeruhi wafanyakazi wake 18 katika shambulio hilo.

Muungano huo kisha ulidai kuwa shambulio hilo lilihalalishwa kwa sababu RTS ilikuwa sehemu ya "mashine ya propaganda" ya serikali ya Milosevic, huku Belgrade ikielezea kama "kitendo cha uhalifu."

Mnamo Mei 7, wakati Wizara ya Mambo ya Ndani na makao makuu ya jeshi la Serbia yalipolipuliwa kwa mabomu, makombora kadhaa yalipiga ubalozi wa Uchina huko Belgrade, na kuua waandishi wa habari watatu wa China na kujeruhi zaidi ya dazeni ya wafanyikazi wake.

Mlipuko huo ulimalizika Juni 10, 1999, baada ya kufikiwa makubaliano ya kuondoa vikosi vyote vya usalama chini ya Belgrade kutoka Kosovo na kuruhusu kuwasili kwa walinzi wa amani 36,000 wanaoongozwa na NATO.

Slobodan Milosevic alipinduliwa katika ghasia za mwaka 2000.

Miaka miwili baadaye, kesi yake ilianza katika Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu ya Yugoslavia ya zamani, ambako alikabiliwa na makosa 66 ya uhalifu dhidi ya ubinadamu, mauaji ya halaiki, na uhalifu wa kivita.

Alifariki akiwa kizuizini mwaka 2006, kabla ya hukumu hiyo kutolewa.