BBC yaelezwa kuhusu hofu iliyopo na njaa katika mji wa mauaji ya Sudan

Hakuna mtu anayeishi katika viunga vya mji wa magofu wa El-Geneina tena.

Lakini majengo yake matupu bado yanasimulia hadithi zake za kushtua, kwa sauti kubwa na kwa uwazi.

Nyumba zilizochomwa moto na maduka yamejaa mashimo ya risasi. Milango imevunjwa. Komeo za chuma zimevunjwa. Vifaru vya jeshi la Sudan vilivyo na kutu vimejaa barabarani. Bado unaweza kunusa moto ambao uliwaka hapa mwaka jana.

"Ilikuwa jambo la kustaajabisha sana kupita katika magofu na miji michafu," alionesha mkuu mpya wa Umoja wa Mataifa Tom Fletcher, ambaye ziara yake katika mji mkuu huu wa Darfur Magharibi ilikuwa mara ya kwanza kwa afisa mkuu wa Umoja wa Mataifa kuweza kutembelea eneo hili tangu vita vikali vya Sudan vilipozuka miezi 19 iliyopita.

"Darfur imeshuhudia hali mbaya zaidi," ndivyo Fletcher, Msaidizi wa Katibu Mkuu wa Masuala ya Kibinadamu na Mratibu wa Misaada ya Dharura, alielezea maafa hayo.

"Inakabiliwa na mzozo huu wa ulinzi, ikiwa ni pamoja na janga la unyanyasaji wa kijinsia, pamoja na janga la njaa."

Ziara yake fupi lakini muhimu iliwezekana baada ya mazungumzo ya kina na majeshi mawili hasimu ya Sudan, yale yanayoongozwa na Jenerali Abdel Fattah al-Burhan, mkuu wa Kikosi cha Wanajeshi wa Sudan (SAF), anayeongoza serikali inayotambuliwa na UN na jeshi.

Vikosi vya wanamgambo wa RSF vya Jenerali Mohamed Hamdan Dagalo, anayejulikana kama Hemedti, sasa wanasimamia sehemu kubwa ya Darfur.

Maafisa wa Umoja wa Mataifa wanaitaja RSF kama "wanaodhibiti eneo hilo".

Walikuwa wapiganaji wa RSF, pamoja na wanamgambo washirika wa Kiarabu, ambao walifanya ghasia huko el-Geneina mwaka jana, wakiwalenga zaidi wakazi kutoka jamii isiyo ya Waarabu ya Masalit katika kile ambacho mashirika ya haki za binadamu, pamoja na wataalamu wa UN, wameelezea kama utakaso wa kikabila na uhalifu wa kivita na uhalifu dhidi ya binadamu. Human Rights Watch ilihitimisha kuwa inawezekana kuwa mauaji ya kimbari.

Jeshi la Sudan pia limekosolewa vikali. Raia wa Kiarabu pia waliripotiwa kuangamia katika msukosuko huu, wengi kutokana na kushambuliwa kwa mizinga ya jeshi, au katika mashambulizi ya anga.

RSF na SAF zote zinakanusha shutuma za uhalifu wa kivita huku wakinyoosheana vidole.

Waandishi wa habari wachache wamefika el-Geneina kuona masaibu yake, ikiwa ni pamoja na matokeo ya yale yaliyokuwa matukio ya mauaji katika kipindi cha miezi kadhaa mwaka jana, ambayo Umoja wa Mataifa unasema yaliua hadi watu 15,000.

Vurugu, ubakaji na uporaji unachukuliwa kuwa moja ya ukatili mbaya zaidi Sudan, ambao umesababisha mzozo mbaya zaidi wa kibinadamu duniani.

Tulisafiri kutoka mji wa mpakani wa Chad wa Adre, pamoja na ujumbe wa Umoja wa Mataifa, kwa safari ya chini ya saa moja kwenye njia ya uchafu inayotiririka iliyofunikwa na vumbi, ambayo inapita katikati ya uwanda wa jangwa ulio na udongo uliojengwa nusu au uliotelekezwa, majengo ya matofali.

Idadi ndogo ya malori ya kubebea mizigo yaliyopakiwa kwa usaidizi wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Mpango wa Chakula Duniani, pamoja na mikokoteni ya Sudan inayoendeshwa na farasi au punda, kwenda na kurudi kuvuka mpaka uliowekwa alama.

Lakini kwa upande mwingine wa mpaka, kuvuka ardhi ya mtu katika bonde kavu lenye mteremko na kando ya njia yetu ya giza, wapiganaji wa RSF wenye bunduki wakiwa wamevalia sare za kujificha wanashika doria katika sehemu hii ya Sudan. Wengine ni wavulana.

Lakini, kabla hatujaondoka Adre, tukijua jinsi inaweza kuwa vigumu kukusanya ushuhuda, tulitumia muda katika kambi isiyo rasmi inayoendeshwa na Umoja wa Mataifa na mamlaka ya Chad karibu na mpaka.

Kila mtu tuliyezungumza naye alitoka el-Geneina. Na wote walikuwa na hadithi zao pamoja nao walipoepuka njaa kali na mambo ya kutisha yaliyotembelewa na nyumba zao.

"Tulipokimbia, ndugu zetu wadogo waliuawa," msichana wa Sudan mwenye umri wa miaka 14 aliyejiamini akiwa amevalia hijabu ya waridi, ambaye alizungumza kwa utulivu kuhusu nyakati za kutisha.

“Baadhi yao walikuwa bado wananyonyesha, wadogo sana kuweza kutembea. Wazee wetu waliotoroka nasi waliuawa pia.”

Nilimuuliza jinsi alivyoweza kuishi.

“Ilitubidi kujificha mchana na kuendelea na safari yetu katikati ya usiku. Ukihama mchana watakuua. Lakini hata kuhama usiku bado ni hatari sana.”

Familia yake hatimaye ilifanya uamuzi mgumu kuondoka katika nchi yao. Mama yake alikuwa pamoja naye lakini hakujua baba yake alikuwa wapi.

“Watoto walitenganishwa na baba na waume zao,” akafoka mwanamke mmoja mzee ambaye macho yake yaliwaka kwa hasira.

"Waliua kila mtu bila kubagua, wanawake, wavulana, watoto wachanga, kila mtu."

"Tulikuwa tukipata chakula kutoka kwenye mashamba yetu," alikariri mwanamke mwingine huku hadithi zao zikipishana.

“Lakini vita vilipoanza, hatukuweza kulima na wanyama walikula mazao yetu, kwa hiyo hatukubaki na chochote. "

Huko el-Geneina, kituo chetu cha kwanza ni kituo cha afya cha wastani katika kambi ya watu waliohamishwa ya al-Riyadh, ambapo wanawake wa Sudan waliovalia vifuniko vya rangi nyangavu huketi kwenye viti kando ya ukuta, au kujibanza kwenye mikeka ya mianzi sakafuni.

Ujumbe wa wanaume wazee, baadhi wakiwa na magongo, huketi karibu na mbele chini ya kivuli cha paa la mabati na miti mipana ambayo ina ukuta wazi.

"Tumeteseka sana," anasisitiza mzee wa jamii, mwalimu mwenye kilemba cheupe ambaye ndiye wa kwanza kuhutubia timu ya Umoja wa Mataifa inayowatembelea akiwa ametia sahihi fulana zao za bluu. Anazungumza kwa usahihi na kwa uangalifu.

"Ni kweli kwamba vita vilipoanza baadhi ya watu waliunga mkono SAF, na wengine waliunga mkono RSF. Lakini kama watu waliohamishwa hatuegemei upande wowote na tunahitaji kila aina ya usaidizi.”

Kambi hii ilianzishwa kwa mara ya kwanza mwaka wa 2003, ikikumbusha kwamba uchungu wa Darfur ulizuka miongo miwili iliyopita wakati wanamgambo wa Kiarabu waliojulikana kama Janjaweed walipopanda ugaidi miongoni mwa jamii zisizo za Kiarabu na pia walituhumiwa kwa uhalifu wa kivita.

Mwalimu aliorodhesha orodha ya mahitaji ya msingi, kuanzia chakula kwa wanawake na watoto wenye utapiamlo, shule na maji safi. Pia alieleza kuwa wanawake wengi sasa wanasimamia familia zao.

Baadhi ya wanawake wachanga, macho yao pekee yakionekana, wanarekodi mkutano huo kwenye simu zao, labda wakitaka rekodi fulani ya mkutano huu adimu.

Fletcher aliwahutubia moja kwa moja.

Kituo kijacho cha Umoja wa Mataifa, nyuma ya milango iliyofungwa, ni ya wazi zaidi wakati Fletcher na wenzake wanaketi mbele ya mkusanyiko wa mashirika yasiyo ya kiserikali ya Sudan na kimataifa yenye makao yake makuu huko Darfur ambao wanajitahidi kukabiliana na janga hili kubwa.

Tofauti na UN, hawajangoja ruhusa kutoka kwa serikali ya Jenerali Burhan kufanya kazi hapa; idhini ya wafanyakazi wa kimataifa wa Umoja wa Mataifa kuwa hapa ilibatilishwa hivi karibuni.

Mashirika 20 yasiyo ya kiserikali, yanayofanya kazi bila mtandao wa kutegemewa au umeme au hata simu, na kuhangaika kupata visa zaidi vya Sudan kwa wafanyakazi, yanasema yanajaribu kusaidia 99.9% ya watu wanaohitaji. Ujumbe wao ulikuwa wazi, mfumo wa Umoja wa Mataifa ulikuwa ukishindwa.

"Mengi zaidi yanahitajika kufanywa," Tariq Riebl, ambaye anaongoza shughuli za Sudan katika Baraza la Wakimbizi la Norway, anatuambia baada ya mkutano huo. Lakini anasema hofu yake mbaya zaidi "ni kwamba hakuna anayejali, kwamba wanazingatia tu majanga mengine kama Ukraine na Gaza."

"Hii ni moja ya migogoro mibaya zaidi ambayo tumeona katika kumbukumbu za hivi karibuni, katika suala la ghasia ambazo zimefanyika, na watu kukimbia," anasisitiza.

Mpaka sasa, Kamati ya Kimataifa ya Mapitio ya Njaa (FRC) imeitangaza katika sehemu moja ya kambi ya wakimbizi ya Zamzam inayohifadhi takribani watu nusu milioni huko Darfur Kaskazini.

"Umoja wa Mataifa hauwezi tu kuvuka mpaka popote tunapotaka," anasisitiza Fletcher.

"Lakini wiki hii tuna safari nyingi za ndege zinazokuja kwenye viwanja vya ndege vya kanda, vituo vingi vinafunguliwa ndani ya Sudan, na tunapata watu wengi zaidi ardhini pia."

Wakati wa ziara yake ya wiki moja nchini Sudan na majirani zake, alikutana na wawakilishi wa SAF na RSF ili kushinikiza upatikanaji zaidi katika mistari na kuvuka mipaka.

"Itakuwa ni upuuzi kusema naweza kukomesha hali ya kutokujali peke yangu," anasema kidiplomasia kuhusu mzozo ambapo mataifa hasimu ya kikanda yamekuwa yakivipa silaha na kusaidia pande zinazopigana.

Umoja wa Falme za Kiarabu unashutumiwa kuunga mkono RSF, ingawa inakanusha hili. Wakati nchi zikiwemo Misri, Iran, na Urusi zinajulikana kuwa zinaunga mkono SAF. Wengine pia wanatia uzito, ikiwa ni pamoja na Saudi Arabia na mashirika ya kikanda ikiwa ni pamoja na Umoja wa Kiarabu, na pande zote zikisema wanafanya kazi kwa amani, sio vita.

Linapokuja suala la kutojali, baada ya ziara ya kwanza ya Fletcher Wasudan wengi zaidi na wafanyakazi wa misaada watakuwa wakifuatilia kwa karibu, wakitumai anaweza kuleta mabadiliko katika "mgogoro huu mgumu zaidi duniani".

Imetafsiriwa na Lizzy Masinga na kuhaririwa na Ambia Hirsi