Je, kuna mzozo uliojificha kati ya Uturuki na Israel huko Syria?

Tangu Ahmed Sharia achukue uongozi wa serikali ya mpito ya Syria, mabadiliko hayajafanyika ndani ya nchi.

Usimamizi na fikra za kisiasa za Sharia pamoja na uungwaji mkono wa wazi wa Uturuki, vimeunda ukweli mpya ambao unawalazimu wahusika wengine wa kikanda kufikiria upya misimamo na miungano yao kuhusu Syria.

Dalili za uhasama mpya kati ya mataifa mawili yenye ushawishi katika eneo hilo, Türkiye na Israel, zinajitokeza.

Mataifa hayo mawili bado hayajajihusisha na makabiliano ya moja kwa moja katika ardhi ya Syria au popote pengine, lakini maslahi yao yanayokinzana yameweza kuyaingiza kwenye ushindani mkali nyuma ya pazia ambao unabadilisha usawa wa madaraka, haswa ndani ya Syria.

Sharia ajipata kati ya matarajio ya Uturuki na wasiwasi wa Israeli

Ahmed Al-Sharaa, mwanasiasa ambaye amejitokeza katika siasa za Syria tangu kuanguka kwa utawala wa Baath, amekuwa kiungo muhimu katika baada ya Bashar Assad.

Kwa sababu yeye ni wa madhehebu ya Sunni mwenye asili ya Kiislamu katika itikadi na siasa, alikwa chaguo linalokubalika kwa Uturuki, ambayo imekuwa ikiunga mkono upinzani wa Syria tangu kuanza kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini humo mwaka 2011.

Na alipoingia madarakani huko Damascus, Ankara ilimuunga mkono kwa nguvu kwa sababu, kulingana na Francisco Belcastro, mkuu wa mpango wa uhusiano wa kimataifa katika Chuo Kikuu cha Derby nchini Uingereza, Uturuki "inamwona kama fursa ya kubadilisha ushawishi wake mdogo kaskazini-magharibi mwa Syria kuwa mafanikio ya kisiasa katika mji mkuu, kupitia njia rahisi kama vile miradi ya ujenzi, elimu na kadhalika."

Lakini Israel ina wasiwasi kuhusu kupanda kwa Sharia madarakani na inamchukulia kuwa tishio la usalama kutokana na historia yake ya uanajihadi na ushirikiano wa kikanda.

Profesa Kobi Michael, afisa mwandamizi katika Taasisi ya Mafunzo ya Usalama wa Kitaifa na Taasisi ya Mesgav nchini Israel, aliiambia BBC Kiarabu: "Israel inaona kupanda kwa Sharia huko Damascus kama changamoto ya kutilia shaka na ya kutia wasiwasi, lakini wakati huo huo kuna uwezekano wa kufikia mipangilio ya usalama ya busara, na labda hata ushirikiano zaidi katika nyanja ya usalama; bila shaka, kwa tahadhari kubwa, hasa baada ya historia ya kifo cha Oktoba 7 na historia ya Israeli.

Tatizo kubwa liko kwa Uturuki, kwa sababu ya matamanio yake ya kikanda kwa upande mmoja, na uungaji mkono wake kwa Wapalestina, haswa harakati ya Hamas, kwa upande mwingine.

Uturuki inatafuta nini Syria?

Kwa mujibu wa Reuters, Mei 15, katika mkutano na waandishi wa habari wakati wa mkutano usio rasmi wa mawaziri wa mambo ya nje wa NATO katika mkoa wa kusini mwa Uturuki wa Antalya, Waziri wa Mambo ya Nje wa Uturuki Hakan Fidan alitangaza kwamba Ankara inatarajia Vitengo vya Ulinzi wa Watu wa Kikurdi wa Syria (YPG), ambayo inazingatia kuwa ni tawi la Chama cha Wafanyakazi wa Kurdistan (PKK), kutia saini makubaliano ya PKK na serikali ya Syria kwamba ingesambaratika na kuweka chini silaha zake.

Francisco Belcastro aliiambia BBC: "Ni kweli kwamba Uturuki inawaomba washirika wake katika kanda na kwingineko kuboresha uhusiano wao na serikali ya sasa ya Syria - hasa zile nchi ambazo zinaweza kuchangia kifedha katika ujenzi mpya wa Syria - lakini hatupaswi kusahau kwamba mahitaji haya hatimaye ni kwa maslahi ya Ankara, kwani Uturuki inataka kudumisha ushawishi wake nchini Syria, kuwa na jukumu katika kuamua mustakabali wa nchi hiyo, hasa katika kuzuia hali mbaya na uhusiano wake na Wakurdi.

Neil Quilliam, mtaalam wa masuala ya kimataifa na mtafiti katika Mpango wa Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini katika jumba la wasomi la Chatham House mjini London, aliiambia BBC Kiarabu: "Sababu kuu ya Ankara kumuunga mkono Ahmed Sharia - mbali na kujaribu kuzuia uhuru wa Wakurdi wa Syria - ni kupanua uhusiano wa kibiashara na Jordan na nchi za Ghuba ya Uajemi, na kufafanua upya jukumu la kikanda la Uturuki."

Anaongeza: "Uturuki imekuwa ikitumia nguvu zake laini na zana ngumu za nguvu kaskazini-magharibi mwa Syria tangu 2018.

Kama vile Tahrir al-Sham ilivyoifanya Idlib kuwa kielelezo cha utawala wake nchini Syria, Uturuki imefanya vivyo hivyo katika maeneo yaliyo chini ya udhibiti wake.

Kwa hiyo, ushawishi wa Uturuki unatarajiwa kuenea mbali zaidi mradi tu iwe na msimamo usiopingana na Sharia.

Lakini Bassam Suleiman, mtafiti wa kisiasa na mwandishi wa Syria, anakataa aina hii ya ushawishi, akisema: "Uturuki ni mshirika wa kimkakati na tunaingia ndani ya mfumo wa usawa unaohudumia maslahi ya pande zote.

Ni kweli kwamba Uturuki imeunga mkono makundi yenye uhusiano na jeshi la kitaifa kaskazini mwa Syria na imedumisha uwepo wake huko kwa muda mrefu, lakini nilisisitiza kwamba anti-202A ilianza Novemba 202A mwishoni mwa Novemba.

Badala yake Ankara ilikuwa na wasiwasi juu ya uwezekano wa kushindwa kwa operesheni hii, kwa sababu kushindwa vile kunaweza kuwa na athari mbaya kwa utulivu wa kanda."

"Baada ya ukombozi huo, uhusiano na Ankara uliendelea, lakini Uturuki ina ushawishi mdogo katika siasa za ndani za Syria. Uingiliaji kati wake ni mdogo na mara nyingi unafanywa ndani ya mfumo wa muungano chanya na ulio sawa," Suleiman anaongeza.

Anataja "maelewano ya wazi" kati ya Damascus na Ankara kuhusu Kikosi cha Kidemokrasia cha Syria (SDF), ambayo yalifikiwa kwa njia tofauti: "Damascus inapendelea chaguo la mazungumzo na suluhisho la amani, wakati Ankara ina mwelekeo wa kupata suluhisho la uamuzi zaidi bila Uturuki kuwa na ushawishi wa moja kwa moja wa kisiasa.

Uratibu wa usalama au ushindani wa ushawishi?

Matukio ya haraka katika nyanja ya kisiasa ya Syria, ikiwa ni pamoja na mkutano wa Rais wa Marekani, Donald Trump na Ahmed al-Sharaa mjini Riyadh, uliopatanishwa na Mwanamfalme wa Saudia Mohammed bin Salman, ulikuwa ni mabadiliko makubwa katika maendeleo katika nchi ambayo bado inakabiliwa na matokeo ya vita vya miaka kumi na nne.

Israel inajaribu kuhakikisha usalama wake wa kitaifa kwa kuweka mizani mpya, hata kama hii inakuja kwa gharama ya kukubali uongozi wa Ahmed Sharia, mradi sio tishio kwa maslahi ya Israeli.

Profesa Kobi Michael anaamini kwamba "Israel inajaribu kufikia maelewano ya kimsingi zaidi na Uturuki, zaidi ya yale ambayo yamefikiwa na Urusi, kwa lengo la kugawana majukumu ya usalama nchini Syria.

Israel ina wasiwasi kwamba uwepo wa kijeshi wa Uturuki, haswa katika anga, unaweza kuzuia uhuru wa Israel wa kuchukua hatua, haswa katika kukabiliana na ushawishi wa Iran."

Lakini mtafiti Mfaransa Francisco Belcastro anaamini kwamba "msimamo wa Israel kuelekea Uturuki unabadilika-badilika, wakati mwingine upatanisho na wakati mwingine uadui, jambo ambalo linaonyesha mkanganyiko katika kuelewa maeneo ya kufanana au mgongano wa maslahi kati ya pande hizo mbili."

Kobe Michael anasema: "Ankara haitafuti kuunda kielelezo cha kidemokrasia cha Kiislamu nchini Syria, bali ni mwanamitindo mwenye ladha ya Kituruki na aliye karibu na Muslim Brotherhood; mwanamitindo ambaye anaweza kuleta tishio la kimkakati kwa Israel."

Kinyume chake, Belcastro anachukua mtazamo tofauti, akisema: "Licha ya mvutano, kati ya Uturuki na Israel zimedumisha uhusiano wa kivitendo na wa kimaslahi, na kunaweza kuwa na nafasi ya ushirikiano wa kikanda kati yao katika siku zijazo, haswa ikiwa tishio la moja kwa moja kutoka kwa Iran nchini Syria litaondolewa na Uturuki ina jukumu la kuunga mkono utaratibu mpya."

Hatimaye, Israeli inajikuta inakabiliwa na eneo lililobadilishwa kabisa huko Syria; eneo ambalo mipango ya Israeli na Uturuki, ndani ya mfumo wa uundaji upya wa ramani ya ushawishi katika Mashariki ya Kati, imekutana kati ya hitaji la uratibu na wasiwasi wa pande zote.

Ushindani wa "Moja kwa moja"

Neil Quilliam anaamini kwamba ushindani kati ya Uturuki na Israel sasa umekuwa ushindani wa moja kwa moja, ingawa hakuna upande unaouelezea hivyo.

"Ushindani huu unaonekana wazi katika nafasi zao za kidiplomasia. Tumeona jinsi Uturuki inavyotumia uhusiano wake na Saudi Arabia, Qatar na sasa Marekani kuiondoa Israel katika juhudi za kidiplomasia za kikanda," anaiambia BBC.

Neil Quilliam anafafanua zaidi: "Ni wazi kabisa kwamba Israel inataka kutumia vibaya uhusiano wake mzuri na Wakurdi, hasa baada ya kuongezeka kwa mivutano kati ya serikali na vikosi vya jeshi la Kidemokrasia la Syria. Israeli pia imechukua fursa ya jamii ya Druze kusini mwa Syria."

Kobi-Michael anaamini kwamba Israel imejitolea kudumisha usalama wa makabila mawili ya Druze na Kurdi: "Kwa sababu kuna uhusiano wa kihistoria kati ya makundi haya mawili na Israel, pamoja na ukweli kwamba sehemu ya jamii ya Druze pia inaishi Israel yenyewe. Aidha, makundi yote mawili yanapigana dhidi ya Uislamu wenye itikadi kali, ambao ni tishio kwa usalama wa Israel. Kwa kudumisha uhusiano mzuri na makundi haya mawili ya kigaidi kutakuwa na uwezo wa kukabiliana na makundi hayo mawili ya kigaidi nchini Syria. serikali, ikiwa mahusiano nayo yatakuwa ya chuki

Je, ni sura gani inayotakiwa ya Syria kwa mtazamo wa Türkiye na Israel?

Mtazamo wa Uturuki kuhusu Syria baada ya utawala wa Assad ni tofauti na wa Israel.

Kwa mujibu wa Kobi-Michael, Israel inataka kuifanya Syria iwiane na makubaliano ya Abraham na kurekebisha mahusiano nayo kwa njia ambayo inalingana na usalama na maslahi ya kisiasa ya Israel.

Kinyume chake, Neil Quilliam anaamini kwamba Uturuki "inataka serikali moja, yenye mamlaka kamili, asili ya Kiislamu, na muungano wa kiitikadi na Ankara.

Bila shaka, matarajio kama hayo yatasababisha kutoridhika kwa Israeli, kwa kuwa haitaki dola ya Kiislamu inayofungamana na Ankara kwenye mipaka yake.

Kwa hivyo, itafanya kila iwezalo kudhoofisha mradi huu wa Uturuki nchini Syria, pamoja na kuimarisha utawala wake wa kisiasa nchini Syria, kwa lengo la kuunga mkono walio wachache, sio tu kupata haki zao kwa kuimarisha muundo wa madaraka, lakini hata kufikia aina ya uhuru.

Changamoto

Syria inashikiliwa kati ya mataifa haya mawili yenye nguvu za kikanda. Je, serikali mpya ya Syria itasimamia vipi uhusiano wake nao katika eneo tata?

Mwandishi wa masuala ya kisiasa wa Syria, Bassam Suleiman anasema: "Syria ina maono yaliyo wazi, nayo ni kujiweka mbali na mvutano wowote na nchi jirani na kuzingatia kikamilifu ujenzi na ujenzi wa Syria mpya."

Kuhusu uungaji mkono wa Uturuki kwa makundi ya Kiislamu kama Hamas nchini Syria, anasema: "Hili ni suala la ndani kwa Uturuki.

Iwapo kutakuwa na uhusiano kati ya Uturuki na makundi haya ya kisiasa nchini Syria, bila shaka serikali ya Syria itajaribu kuyamaliza katika siku zijazo."

Quilliam anasema: "Kikao cha Erdogan na Trump, Mohammed bin Salman na Ahmed Al-Sharaa ni ishara tosha ya jinsi Uturuki inavyounda misimamo ya Marekani na mataifa ya Ghuba.

Trump alihusisha kuondolewa kwa vikwazo dhidi ya Syria na ushauri wa Erdogan na bin Salman, uamuzi ambao haukuendana na matakwa ya Israeli katika suala la uongozi wa sasa.

Lakini hata Ankara inakabiliwa na hali hiyo. Hatahivyo, baada ya muda, kutakuwa na mashindano kati ya Uturuki na Saudi Arabia na UAE, kwani nchi hizi kila moja ina maono tofauti ya mustakabali wa Syria mpya.

Imetafsiriwa na Seif Abdalla