Namna Marekani ilivyopata Uhuru kwa kikombe cha Chai

Na Dinah Gahamanyi

BBC News Swahili

Mei 21 kila mwaka dunia huadhimisha Siku ya Chai, kinywaji kinachopendwa na mamilioni ya watu kila siku.

Hunywewa kwa amani majumbani, maofisini, mitaani na hata bungeni. Lakini historia ya chai haijawa na utulivu kila wakati. Kuna wakati, kikombe cha chai kilikuwa silaha ya mapambano.

Na kinywaji hiki kiliwasha moto wa vita ambavyo vilibadilisha mtazamo wa dunia ikiwemo kuzaliwa kwa taifa kubwa duniani, Taifa la Marekani.

Moto wa Mapinduzi ya Boston Tea Party (1773)

Karne ya 18, Uingereza ilikuwa ikitawala Marekani kama koloni. Serikali ya kifalme ilianza kutoza kodi bidhaa mbalimbali, lakini ile ya chai ndiyo iliyoleta hasira kali zaidi. Wamarekani waliona kwamba hawakustahili kulipa kodi kwa serikali ambayo hawakuwakilishwa bungeni ("No taxation without representation").

Novemba 1773, meli tatu zilifika Boston zikiwa na shehena ya chai ya Kampuni ya East India kutoka Uingereza. Usiku wa tarehe 16 Desemba, kikundi cha waandamanaji waliovaa kama Wenyeji wa Kiasia (Native Americans) walipanda kwenye meli na kutupa zaidi ya sanduku 340 za chai baharini. Tukio hilo likajulikana kama Tafrija ya Boston au "Boston Tea Party."

Kwanini sherehe Chai ilifanyika Boston?

Katika miaka ya 1760, Uingereza ilikuwa na deni kubwa, kwa hiyo Bunge la Uingereza liliweka mfululizo wa kodi kwa wakoloni wa Marekani kusaidia kulipa madeni hayo.

Sheria ya Stempu ya 1765 ilitoza ushuru kwa wakoloni kwa kila kipande cha karatasi walichotumia, kuanzia kucheza kadi na leseni za biashara hadi magazeti na hati za kisheria. Matendo yaliyojulikana kama Townshend ya 1767 yalienda mbali zaidi, yakitoza ushuru muhimu kama vile rangi, karatasi, glasi, risasu na chai.

Serikali ya Uingereza iliona kodi hizo zilikuwa za haki kwa vile deni lake kubwa lilipatikana kwa kupigana vita kwa niaba ya wakoloni. Wakoloni, hata hivyo, hawakukubali. Walikasirishwa na kutozwa ushuru bila ya kuwa na uwakilishi wowote katika Bunge, na waliona ni makosa kwa Uingereza kuwatoza kodi ili kupata mapato.

Ukweli kuhusu mauaji ya Chai ya Boston

Mnamo Machi 5, 1770, ugomvi wa barabarani ulitokea Boston kati ya wakoloni wa Kimarekani na wanajeshi wa Uingereza.

Baadaye yalijulikana kama Mauaji ya Boston , mapigano hayo yalianza baada ya kundi la wakoloni wasiotii waliochanganyikiwa na uwepo wa wanajeshi wa Uingereza katika mitaa yao, kurusha mipira ya theluji , barafu na makombora kwa askari wa Uingereza waliokuwa wakilinda Jumba la Forodha la Boston.

Wanajeshi walifika na kuwafyatulia risasi watu hao, na kuwaua wakoloni watano na kuwajeruhi sita. Mauaji ya Boston na kuanguka kwake kulichochea zaidi hasira ya wakoloni kuelekea Uingereza.

Mambo yalivyokuwa ni kwamba Usiku huo, kundi kubwa la wanaume, wengi wanaoripotiwa kuwa washiriki wa wapigania uhuru, walijibadilisha wakiwa wamevalia mavazi ya wenyeji wa Amerika, wakapanda meli zilizotia nanga na kutupa masanduku 342 ya chai ndani ya maji.

Alisema mshiriki George Hewes, "Basi tuliamriwa na kamanda wetu kutupa baharini, na mara moja tukaendelea kutekeleza maagizo yake."

Hewes pia alibainisha kwamba "Tulizungukwa na meli zenye silaha za Waingereza, lakini hakuna jaribio lililofanywa la kutupinga."

Wapigania uhuru walikuwa kikundi cha wafanyabiashara na wafanyabiashara wa kikoloni kilichoanzishwa kupinga Sheria ya Stempu na aina zingine za ushuru. Kundi la wanamapinduzi lilijumuisha wazalendo mashuhuri kama vile Benedict Arnold , Patrick Henry na Paul Revere , pamoja na Adams na Hancock.

Chai Ilileta matokeo gani?

Kilichotokea katika "Boston Tea Party", kilileta matokeo. Serikali ya Uingereza ilijibu kwa ghadhabu, ikapitisha sheria kali zilizojulikana kama "Intolerable Acts," ambazo ziliwafunga zaidi wakoloni.

ilifuta kodi zote ilizokuwa inawatoza kwa wakoloni isipokuwa ushuru wa chai. Haikuwa karibu kuacha mapato ya ushuru kwa karibu pauni milioni 1.2 za chai ambayo wakoloni walikunywa kila mwaka.

Katika kupinga, wakoloni waligomea chai iliyouzwa na Kampuni ya British East India na kusafirisha chai ya Uholanzi kwa njia ya magendo, na kuiacha Kampuni ya British East India ikiwa na mamilioni ya pauni za chai ya ziada na kukabiliwa na kufilisika.

Mnamo Mei 1773, Bunge la Uingereza lilipitisha Sheria ya Chai ambayo iliruhusu Kampuni ya British East India kuuza chai kwa makoloni bila ushuru na kwa bei nafuu zaidi kuliko makampuni mengine ya chai-lakini bado hutoza chai hiyo ilipofika bandari za kikoloni.

Usafirishaji wa chai baina ya makoloni uliongezeka, ingawa gharama ya chai iliyosafirishwa hivi karibuni ilipita ile ya chai kutoka Kampuni ya British East India pamoja na kodi ya chai iliyoongezwa.

Bado, kwa usaidizi wa wasafirishaji chai mashuhuri kama vile John Hancock na Samuel Adams ambao walipinga kutozwa ushuru bila uwakilishi lakini pia walitaka kulinda shughuli zao za magendo ya chai wakoloni waliendelea kupinga ushuru wa chai na udhibiti wa Uingereza juu ya maslahi yao.

Hasira zikafika kilele. Ndipo mapambano ya kijeshi yakaanza yaliyojulikana kama Vita vya Uhuru wa Marekani (American Revolutionary War) mwaka 1775. Hatimaye, Marekani ikazaliwa kama taifa huru mwaka 1776.

Kwa hivyo, tukinywa chai leo kuadhimisha siku yake, tunapaswa pia kukumbuka kwamba kinywaji hiki kina historia ya upinzani, uhuru na nguvu za wananchi dhidi ya ukandamizaji.

Imehaririwa na Yusuf Mazimu