Kuelewa wiki ya mashambulizi ya makombora katika Mashariki ya Kati

Na Raffi Berg

Mhariri wa BBC News Online Mashariki ya Kati

Wiki iliyopita kumeshuhudiwa duru mpya za ghasia katika eneo la Mashariki ya Kati, zikizidisha hofu ya mzozo kuenea katika eneo ambalo tayari halijatulia.

Huu hapa ni mwongozo mfupi wa kile kilichotokea - na ni wapi wimbi hili la ghasia linaelekea wapi

IRAN-PAKISTAN

Siku ya Jumanne, Iran bila kutarajiwa ilifanya shambulio la kombora na ndege zisizo na rubani katika ardhi ya Pakistan . Iran ilisema inalenga kundi la wanamgambo wa Kiislamu wa Kisunni wa Iran, Jaish al-Adl, ambalo limefanya mashambulizi ndani ya Iran. Pakistan ilisema watoto wawili waliuawa na na kujibu kwa haraka, wakirusha makombora katika "maficho ya magaidi" wa Pakistani kwenye mpaka wa Iran. Iran ilisema wanawake watatu, wanaume wawili na watoto wanne waliuawa.

Mvutano huo umeongeza mgogoro katika eneo ambalo tayari linakabiliwa na migogoro mingi. Ingawa eneo la mashambulizi ya nipe nikupe liko mbali na kumbi kuu za mapigano katika Mashariki ya Kati, mpaka ni tete na matukio zaidi hapa yanaweza kuongezeka haraka, kwa mfano ikiwa Jaish al-Adl italipiza kisasi dhidi ya Iran.

YEMENI NA BAHARI YA SHAMU

Wiki hii ilishuhudia mashambulio mengi ya makombora ya Wanamaji wa Marekani dhidi ya vuguvugu la Houthi Zaidi Shia nchini Yemen, kufuatia mashambulio ya Houthi dhidi ya meli katika Bahari ya Shamu, njia ya majini muhimu kwa biashara ya ulimwengu. Wahouthi - wakiungwa mkono na Iran - walizidisha mashambulizi yao mwezi Novemba kufuatia kuzuka kwa vita huko Gaza. Waliapa kulenga boti "zinazohusishwa na Israel" mradi tu mashambulizi ya Israel yakiendelea, ili kuonyesha mshikamano na Wapalestina.

Kwa hiyo meli zote za wafanyabiashara katika bahari ya kimataifa zimewekwa chini ya tishio, jambo ambalo linachukuliwa kuwa lisilovumilika na mataifa ya Magharibi. Marekani na Uingereza, zikiungwa mkono na washirika, zilianzisha mashambulizi ya kwanza ya anga dhidi ya Houthis wiki iliyopita ili kujaribu kuwazuia - lakini kundi hilo limesalia kuwa na msimamo mkali.

Siku ya Jumatatu, Wahouthi waliigonga meli ya Marekani katika Ghuba ya Aden katika kile kilichoonekana kuwa shambulio lao la kwanza la mafanikio dhidi ya meli ya Marekani tangu kampeni yao kuanza. Sekunde moja ilipigwa katika Ghuba ya Aden siku ya Jumatano na Wahouthi wameapa kuendelea - na kuongeza matarajio ya mashambulizi zaidi ya Marekani na swali la kama Iran itahisi kulazimishwa kujibu.

ISRAEL-HEZBOLLAH-IRAN

Vita vya chini chini vilivyodumu kwa miaka mingi kati ya maadui wakuu Israel na Iran vilipamba moto siku ya Jumatatu wakati Iran iliporusha makombora kwa kile ilichokitaja kuwa makao makuu ya shirika la kijasusi la Israel la Mossad huko Irbil katika eneo la Kurdistan la Iraq, na kusababisha vifo vya watu wanne. Iraq - mshirika wa Iran na adui wa Israel - ilikanusha Mossad kuwa huko na kulaani shambulio hilo.

Iran ilisema shambulio hilo lilikuwa jibu kwa madai ya mauaji ya Israel hivi karibuni ya kamanda mkuu wa Iran nchini Syria na wanamgambo wawili wakuu wanaoungwa mkono na Iran nchini Lebanon - mmoja kamanda wa vuguvugu la wanamgambo wa Shia Hezbollah na mwingine naibu kiongozi wa kundi la Palestina Hamas. .

Mpaka wa Israel na Lebanon, ambapo Israel na Hezbollah - zenye silaha nyingi na zinazofadhiliwa na Iran - mara nyingi zimekuwa zikishambuliana tangu shambulio la Hamas dhidi ya Israel na kuanza kwa vita vya Gaza tarehe 7 Oktoba, ni mojawapo ya maeneo hatari zaidi katika eneo hilo.

Siku ya Jumatano mkuu wa jeshi la Israel alisema "uwezekano wa [vita kaskazini] kutokea katika miezi ijayo ni mkubwa zaidi kuliko ilivyokuwa siku za nyuma."

KUNDI LA DOLA LA KIISLAMU- IRAN

Wakati huo huo ikishambulia Iraq, Iran ilirusha makombora katika mkoa unaodhibitiwa na waasi kaskazini-magharibi mwa Syria, ikisema kuwa ililenga ngome za kundi la Islamic State (IS) kulipiza kisasi kwa mashambulizi ya kujitoa mhanga ya IS kusini mwa Iran tarehe 3 Januari ambayo iliua watu 94. IS, kundi la wanajihadi wa Kisunni, linawachukulia Waislamu wa madhehebu ya Shia kuwa ni wazushi, na Iran ndiyo yenye nguvu kubwa ya Shia katika eneo hilo.

Ingawa Iran ni mshirika mkuu wa serikali ya Syria, wanamgambo wanaowashambulia moja kwa moja katika eneo hilo linalodhibitiwa na waasi ni hatua adimu na ni ishara kwa mahasimu wake kwamba Iran iko tayari kuchukua hatua..

ISRAEL-SYRIA-IRAN

Shambulio la anga katika mji mkuu wa Syria, Damascus, Jumamosi liliua watu 10 , kulingana na Shirika la Kuchunguza Haki za Kibinadamu la Syria. Watano kati yao walikuwa wanachama wakuu wa Jeshi la Walinzi wa Mapinduzi ya Kiislamu la Iran.

Syria na Iran ziliilaumu Israel, huku Iran ikiapa kulipiza kisasi.

Inafuata mashambulizi kama hayo karibu na Damascus mapema wiki iliyopita. Israel haijatoa maoni yoyote, lakini hapo awali imekiri kutekeleza mamia ya operesheni za anga nchini Syria zinazohusisha mashambulizi kwenye maeneo ambayo inasema yanahusishwa na Iran. Kuzuiliwa kwa ndege ya kivita na walinzi wa anga wa Syria - ambayo hadi sasa haijafanyika - au kulipiza kisasi kunaweza kuzua mgogoro mpya katika eneo lililokumbwa na vita.

ISRAEL-GAZA

Mapigano makali kati ya Israel na Hamas huko Gaza yameendelea, huku vita huko sasa vikiwa katika wiki ya 15. Takriban Wapalestina 891 wameuawa na mashambulizi ya Israel tangu Jumapili iliyopita, na hivyo kuongeza idadi ya waliouawa huko tangu Oktoba 7 hadi zaidi ya 25,000, kulingana na wizara ya afya inayosimamiwa na Hamas. Kwa upande wa Israel, wanajeshi tisa waliuawa katika kipindi hicho, na kufikisha jumla ya vifo vyao kufikia 189.

Israel ilizidisha mashambulizi yake kwenye mji wa kusini wa Khan Younis wiki hii, huku wanajeshi wakifika sehemu yao ya mbali zaidi kusini tangu kuanza kwa vita, jeshi la Israel lilisema. Wakati huo huo Waziri Mkuu wa Israel Benjamin Netanyahu alisema mzozo huo unaweza kuendelea hadi 2025, TV ya Israeli iliripoti wiki hii.

Israel pia ilikumbwa na shambulizi la kutumia gari na visu siku ya Jumatatu, ambapo polisi waliwakamata washukiwa wawili wa Kipalestina kutoka Ukingo wa Magharibi unaokaliwa kwa mabavu. Shambulio hilo ambalo lilipongezwa na Hamas, lilimuua mwanamke mmoja na kuwajeruhi watu wengine 17. Ilikuwa ni moja ya mashambulizi ya kwanza kama hayo ndani ya Israeli tangu kuanza kwa vita vya Gaza, na kuongeza wasiwasi kati ya Waisraeli kutokana na mashambulizi ya Oktoba 7.

Ghasia pia zimeongezeka katika Ukingo wa Magharibi sambamba na vita. Mashambulizi ya anga ya Israel huko siku ya Jumatano yaliwaua Wapalestina tisa, madaktari walisema. Israel ilisema takriban watu watano kati ya waliofariki walikuwa wakipanga mashambulizi ya karibu.

MAJESHI YA MUUNGANO NCHINI IRAQ

Makombora yalirushwa katika kambi ya anga inayotumiwa na vikosi vya muungano vinavyoongozwa na Marekani magharibi mwa Iraq siku ya Jumamosi, na kuwajeruhi wanajeshi kadhaa wa Marekani, Kamandi Kuu ya Marekani ilisema. Wanamgambo wanaoungwa mkono na Iran wanashukiwa kuhusika na shambulio hilo.

Kambi za wanajeshi wa Marekani na muungano nchini Iraq na kaskazini-mashariki mwa Syria zimeshambuliwa mara kadhaa na wanamgambo wanaoungwa mkono na Iran katika miezi ya hivi karibuni, na hivyo kuibua kisasi cha Marekani. Mashambulizi hayo yanaonekana kama sehemu ya mzozo usio wa moja kwa moja wa Iran na Marekani, ambapo inaweza kushambulia mali ya Marekani kwa urefu wa silaha.

Takriban wafanyakazi 3,400 wa muungano huo wako nchini Iraq na Syria kama sehemu ya juhudi za kuzuia kuibuka tena kwa kundi la Islamic State, ambalo bado linafanya kazi katika eneo hilo.

VIWANJA VINGINEVYO

Mashambulizi ya nchi moja kwenda nyingine pia yamekuwa yakitokea katika maeneo mengine Mashariki ya Kati wiki hii.

Uturuki ilifanya mashambulizi ya anga dhidi ya wanamgambo wa Kikurdi kaskazini mwa Iraq na muungano wa wanamgambo wanaoungwa mkono na Marekani wanaoongozwa na Wakurdi kaskazini mwa Syria siku ya Jumatatu, wizara yake ya ulinzi ilisema. Mashambulizi ya hivi punde ni sehemu ya mzozo wa miongo kadhaa na wa umwagaji damu kati ya Uturuki na makundi yenye silaha ya Wakurdi ambayo Uturuki, ambayo ina Wakurdi walio wachache, inayachukulia kama mashirika ya kigaidi. Moja ya mashambulizi hayo yanaripotiwa kulikumba gereza moja linalowashikilia zaidi ya wafungwa 3,000 wa IS.

Pia kulikuwa na mashambulio ya nadra ya anga ya Jordan katika mpaka wake na Syria . Watu kumi wakiwemo watoto wanaripotiwa kuuawa. Inadhaniwa kuwa inalenga walanguzi wa dawa za kulevya. Wanamgambo wanaoungwa mkono na Iran nchini Syria wameshutumiwa na Jordan kwa kusafirisha dawa ya amfetamini katika ufalme huo na hadi katika mataifa ya Ghuba ya Kiarabu.

Imetafsiriwa na Yusuf Jumah