Wapalestina wana rais, serikali, lakini bila dola huru

Wakati Wapalestina wakitafuta kutambulika kimataifa na taasisi zenye ufanisi kweli, wingi wa mamlaka za urais umeibuka ndani ya chombo cha kisiasa cha Palestina tangu katikati ya miaka ya 1960.

Kwa kuzingatia wingi wa taasisi za kisiasa, nyadhifa za Rais wa Taifa la Palestina, Rais wa Mamlaka ya Ndani ya Palestina, na Mwenyekiti wa Kamati ya Utendaji ya Harakati ya Ukombozi wa Palestina (PLO) zimewekwa katikati ya mikono ya Mahmoud Abbas.

Nafasi ya Waziri Mkuu pia iliundwa karibu miongo miwili iliyopita, na Abbas alikuwa wa kwanza kuitumikia.

Kiongozi wa PLO

Chama cha Ukombozi wa Palestina (PLO) kilianzishwa mwaka 1964 na kina vikundi, vyama vya siasa, mashirika maarufu, watu huru na wawakilishi wa mashirika ya kiraia.

Jumuiya hiyo inajumuisha vikundi vya Wapalestina isipokuwa Hamas na Islamic Jihad.

Jumuiya ya Ukombozi wa Palestina ni "mwakilishi halali" wa Wapalestina popote wanapoishi, na imeidhinishwa kuhitimisha makubaliano ya kisiasa.

Kamati ya Utendaji ndani ya muundo wa PLO ni sawa na mamlaka ya utendaji katika nchi nyingine.

Sheria ya shirika inafafanua Kamati ya Utendaji kama "mamlaka ya juu zaidi ya shirika."

Tangu wakati huo, kamati hiyo imekuwa ikiongozwa na watu wanne: Ahmed Shukeiri, Yahya Hamouda, Yasser Arafat, na Mahmoud Abbas, na mwenyekiti wake anatazamwa kama kiongozi wa shirika.

Shirika lilitoa uamuzi wa kuanzisha Mamlaka mwaka 1993, kufuatia Makubaliano ya Oslo.

Mkuu wa Nchi

Mnamo Novemba 15, 1988, kiongozi wa PLO Arafat alitangaza "kuanzishwa kwa nchi ya Palestina" na "Yerusalemu kama mji mkuu wake" katika hotuba maarufu wakati wa mkutano wa Baraza la Kitaifa la Palestina uhamishoni nchini Algeria.

Dakika chache baadaye, Algeria ililitambua rasmi taifa huru la Palestina, na sasa linatambuliwa na zaidi ya nchi 145.

Mnamo 1989, Baraza Kuu la Palestina la PLO liliamua kumchagua Yasser Arafat kuwa rais wa Palestina.

Mnamo 2008, baraza hilohilo liliamua kumchagua Mahmoud Abbas kuwa rais wa Palestina.

Mnamo 2025, Baraza Kuu la Palestina liliidhinisha kuundwa kwa nafasi ya Makamu wa Rais wa Kamati ya Utendaji ya Jumuiya ya Ukombozi wa Palestina.

Kamati iliamua kumchagua kiongozi wa Fatah Hussein al-Sheikh kwa nafasi ya naibu.

Akizungumzia nafasi ya makamu wa rais, Jafal alisema: "Hakuna maandishi kuhusu mamlaka yake."

Mjumbe wa Kamati Tendaji ya PLO Ahmed Majdalani aliiambia BBC kwamba mamlaka ya nafasi hiyo ni "wazi na mahususi" na yameainishwa katika uamuzi wa kuanzisha nafasi hiyo.

Wanasema kuwa mwenyekiti wa kamati "ana haki ya kumpangia kazi, kumwondolea wadhifa wake, na kukubali kujiuzulu."

Ikiwa mwenyekiti wa kamati hayupo, makamu mwenyekiti atakuwa naibu wake katika kusimamia mikutano, kuongoza kamati, na kuwakilisha nchi ya Palestina, kulingana na Majdalani.

Majdalani alipoulizwa kuhusu uwezekano wa kurekebisha sheria ndogo za shirika na kubainisha mamlaka ya makamu wa rais, alijibu: "Sheria ndogo za shirika zitarekebishwa kwa mujibu wa mabadiliko yanayofanyika katika muundo na urekebishaji wa shirika baada ya uchaguzi (uchaguzi wa Baraza la Kitaifa la Palestina)."

Rais wa Mamlaka ya Palestina

Mnamo 1993, Baraza Kuu liliamua kuwa Mwenyekiti wa Kamati ya Utendaji ya Jumuiya ya Ukombozi wa Palestina (PLO), Yasser Arafat, atakuwa Mwenyekiti wa Baraza la Mamlaka ya Kitaifa ya Palestina.

Mnamo Januari 20, 1996, ulifanyika uchaguzi mkuu wa kuchagua Rais wa Mamlaka na wajumbe wa Baraza la Kutunga Sheria (bunge la Mamlaka), na Arafat alishinda urais wa Mamlaka.

Kufuatia kifo cha Arafat mnamo Novemba 11, 2004, Rawhi Fattouh, ambaye wakati huo alikuwa Spika wa Baraza la Kutunga Sheria, alichukua urais wa Mamlaka ya Palestina kwa muda wa siku 60.

Mnamo Januari 9, 2005, mgombea Mahmoud Abbas alishinda uchaguzi wa rais, na kuwa Rais wa Mamlaka ya Palestina.

Mamlaka ina "wajibu wa kusimamia maisha ya kila siku" ya Wapalestina katika Ukingo wa Magharibi na Ukanda wa Gaza.

PLO inahusika na hali ya kisiasa, na hadi ya wakimbizi wa Palestina iko chini ya mamlaka na mamlaka ya PLO.

Waziri Mkuu wa Palestina

Serikali ya Palestina iko chini ya Mamlaka ya Palestina.

Ni chombo cha utendaji kinachowajibika kuweka programu iliyoidhinishwa na mamlaka ya kutunga sheria, na mamlaka yake ni yale ambayo hayako ndani ya mamlaka ya mkuu wa mamlaka iliyotajwa katika Sheria ya Msingi (katiba ya mamlaka).

Rais wa Mamlaka ndiye anayemteua Waziri Mkuu, mradi tu serikali ipate imani ya Baraza la Kutunga Sheria (Bunge la Mamlaka), na ana uwezo wa kumfukuza Waziri Mkuu.

Nafasi hiyo iliundwa mwaka 2003, na Mahmoud Abbas alikuwa wa kwanza kushika wadhifa wa Waziri Mkuu wa Palestina.

"Tunahitaji usimamizi mdogo"

Hani al-Masri, mkurugenzi wa Kituo cha Kipalestina cha Utafiti wa Sera na Mafunzo ya Kimkakati (Masarat), aliiambia BBC kwamba Kamati ya Utendaji ina mamlaka makubwa zaidi.

Wakati huo huo, serikali ya Misri inaelekea kwenye nafasi ya rais wa mamlaka inayofurahia ushawishi mkubwa zaidi kwa sasa, kwani anadhibiti bajeti ya fedha pamoja na wizara za usalama na huduma.

Jaffal anasema kuwa rasilimali fedha ziko mikononi mwa Mamlaka, sio shirika linalopokea fedha kutoka Wizara ya Fedha ya Mamlaka.

Majdalani aliiambia BBC kwamba PA ilikuwa na mamlaka katika maeneo ya Palestina, yaliyoagizwa na Shirika la Ukombozi wa Palestina, kufuatia Makubaliano ya Oslo.

Majdalani, ambaye ameshikilia nyadhifa kadhaa za mawaziri katika Mamlaka ya Palestina, haoni mzozo wowote katika mamlaka ya nafasi za urais, kwani rais pia ni mwenyekiti wa Kamati ya Utendaji ya Harakati ya Ukombozi wa Palestina.

Ingawa mamlaka ya serikali ya Palestina ni sehemu ya Sheria ya Msingi ya Mamlaka ya Ndani ya Palestina, kutofautiana kati ya Waziri Mkuu na Rais wa Mamlaka hiyo hutokea, kwa mujibu wa Jafal, ambaye alielezea ukosefu wa mgawanyiko wa kweli wa mamlaka ndani ya sheria.

Jafal haoni haja ya kweli ya wingi wa nyadhifa kama hizo, akisema, "Tunahitaji kujisimamia kwa uchache bila matatizo makubwa."

Jafal anaamini kwamba nyadhifa hizi mbalimbali hazikuwa na uwezo wa kusimamia maisha ya watu kwa maana ya kweli, na kwamba "kuwaza upya ndio jambo linalotakiwa."