Kwa nini marufuku ya mchele ya India inaweza kusababisha mzozo wa chakula duniani?

India inapiga marufuku usafirishaji wa chakula kikuu ambacho ni muhimu kwa lishe ya mabilioni ya watu kote duniani. Je hatua hii itakuwa na athari gani kwa usama wa chakula duniani?

Mnamo Julai 20, India ilipiga marufuku usafirishaji wa mchele mweupe usio wa aina ya basmati katika jaribio la kudhibiti bei ya bidhaa hiyo katika soko la nyumbani. Hii ilifuatwa na ripoti na video za ununuzi wa hofu wa mchele katika maduka ya vyakula ya Kihindi nchini Marekani na Canada, na hivyo kufanya bei yake kuongezeka.

Kuna maelfu ya aina za mchele ambao hulimwa na kuliwa, lakini ni aina nne kuu zinauzwa kimataifa. Mchele mwembamba wa nafaka ndefu wa Indica unajumuisha sehemu kubwa ya biashara ya kimataifa, wakati iliyobaki inajumuisha na mchele wa kunukia kama basmati; Japonica ya muda mfupi, inayotumiwa kwa sushi na risottos; na mchele wa kunata, unaotumiwa kutengeza pipi.

India ndiyo msafirishaji mkuu wa mchele duniani, ikichukua baadhi ya 40% ya biashara ya kimataifa ya nafaka. (Thailand, Vietnam, Pakistan na Marekani ni wauzaji wengine wa juu zaidi).

Miongoni mwa wanunuzi wakuu wa mchele ni China, Ufilipino na Nigeria. Kuna "wanunuzi wa ziada" kama Indonesia na Bangladesh ambao huongeza uagizaji wa bidhaa wakati wana uhaba wa usambazaji wa ndani. Ulaji wa mchele ni mkubwa na unakua barani Afrika. Katika nchi kama Cuba na Panama ndio chanzo kikuu cha nishati.

Mwaka jana, India ilisafirisha tani milioni 22 za mchele kwa nchi 140. Kati ya hizo, tani milioni sita zilikuwa mchele mweupe wa Indica wa bei nafuu. (Kadirio la biashara ya kimataifa ya mchele ilikuwa tani milioni 56.)

Mchele mweupe wa Indica unatawala karibu 70% ya biashara ya kimataifa, na India sasa imesitisha usafirishaji wake. Mwaka jana ya nchi hiyo ilipiga marufuku mauzo ya nje ya mchele uliovunjika na kuweka ushuru wa 20% kwa uuzaji nje wa mchele usio wa basmati.

Hata hivyo, marufuku ya mauzo ya nje ya Julai yamezua wasiwasi wa kupanda kwa bei ya mchele duniani. Mchumi mkuu wa IMF Pierre-Olivier Gourinchas anafikiri kwamba marufuku hiyo itaongeza bei na kuongeza kwamba bei ya nafaka duniani inaweza kupanda hadi 15% mwaka huu.

Pia, marufuku ya mauzo ya mchele wa India imewekwa wakati ambao sio mzuri sana, Shirley Mustafa, mchambuzi wa soko la mchele katika Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO) aliambia BBC.

Kwanza, bei ya mchele duniani imekuwa ikiongezeka kwa kasi tangu mwanzoni mwa 2022, na ongezeko la 14% tangu Juni mwaka jana.

Pili, ugavi una matatizo, ikizingatiwa kwamba kuwasili kwa zao jipya kwenye masoko bado kunakaribia miezi mitatu.

Hali mbaya ya hewa katika eneo la Asia Kusini - mvua za vuli zisizo sawa nchini India na mafuriko nchini Pakistan - zimeathiri usambazaji. Gharama za kukuza mpunga zimepanda kwa sababu ya kupanda kwa bei ya mbolea.

Kushuka kwa thamani ya sarafu kumesababisha kuongezeka kwa gharama za uagizaji bidhaa kwa baadhi ya nchi, huku mfumuko wa bei ukiongeza gharama za mikopo ya kibiashara.

"Tuna hali ambapo waagizaji kutoka nje wanabanwa. Tunasubiri kuona ikiwa wanunuzi hawa watamudu kukabiliana na ongezeko zaidi la bei," anasema Bi Mustafa.

India ina akiba ya tani milioni 41 za mchele - zaidi ya mara tatu ya mahitaji yake - katika maghala ya umma kwa hifadhi yake ya kimkakati na Mfumo wa Usambazaji wa Umma (PDS), ambao unawapa watu masikini zaidi ya milioni 700 kupata nafuu ya chakula.

Katika mwaka uliopita, India imekuwa ikikabiliwa na mfumuko wa bei ya vyakula - bei ya mchele katika soko la ndani imepanda kwa zaidi ya 30% tangu Oktoba mwaka jana - na kusababisha shinikizo la kisiasa kuongezeka kwa serikali kabla ya uchaguzi mkuu mwaka ujao. Pia, kutokana na uchaguzi mkuu wa ngazi ya serikali katika miezi ijayo, kupanda kwa gharama ya maisha kunaleta changamoto kwa serikali.

"Nashuku kuwa hatua ya kupiga marufuku usafirishaji wa mchele usio wa basmati kwa kiasi kikubwa ni ya tahadhari na ninatumai itakuwa ya muda," Joseph Glauber wa Taasisi ya Kimataifa ya Utafiti wa Sera ya Chakula (Ifpri) aliambia BBC.

Devinder Sharma, mtaalam wa sera ya kilimo nchini India, anasema kuwa serikali inajaribu kukabiliana na upungufu unaotarajiwa wa uzalishaji, huku maeneo yanayolima mpunga kusini mwa nchi yakiwa katika hatari ya mvua za masika na hali ya hewa ya El Nino ikitarajiwa baadaye mwaka huu.

Wengi wanaamini kwamba India inapaswa kuepuka marufuku ya mauzo ya nje ya mchele kwani ni hatari kwa usalama wa chakula duniani.

Zaidi ya nusu ya uagizaji wa mchele katika nchi zipatazo 42 unatoka India, na katika mataifa mengi ya Afrika, sehemu ya soko la India katika uagizaji wa mchele inazidi 80%, kulingana na Ifpri.

Katika nchi zinazotumia zaidi bidhaa hiyo katika eneo la Asia - Bangladesh, Bhutan, Kambodia, Indonesia, Thailand na Sri Lanka, kwa mfano - sehemu ya matumizi ya mchele katika ulaji wa jumla kwa siku ni kati ya 40% hadi 67%.

"Marufuku haya yanaumiza zaidi watu wasiojiweza kwa sababu wanatupia sehemu kubwa ya mapato yao kununua chakula," anasema Bi Mustafa.

"Kupanda kwa bei kunaweza kuwalazimisha kupunguza kiwango cha chakula wanachotumia au kubadili vyakula vingine ambavyo si vya lishe bora au kupunguza gharama katika mahitaji mengine ya msingi kama vile nyumba na chakula." (Kwa hakika, marufuku ya India inaruhusu usafirishaji wa serikali kwenda nchi kwa msingi wa usalama wa chakula.)

Marufuku ya usafirishaji wa chakula sio jambo geni.

Tangu Urusi ilipovamia Ukraine mwaka jana, idadi ya nchi zilizoweka vikwazo vya uuzaji wa chakula nje imeongezeka kutoka tatu hadi 16, kulingana na Ifpri.

Indonesia ilipiga marufuku uuzaji wa mafuta ya mawese nje ya nchi; Argentina ilipiga marufuku uuzaji wa nyama nje ya nchi; na Uturuki na Kyrgyzstan zilipiga marufuku bidhaa mbalimbali za nafaka

Wakati wa wiki nne za kwanza za janga la Covid, karibu nchi 21 zilitekeleza marufuku ya uuzaji nje bidhaa tofauti.

Lakini wataalam wanasema marufuku ya mauzo ya nje ya India inaleta hatari kubwa zaidi. "Hakika itasababisha kupanda kwa bei ya mchele mweupe duniani" na "kuathiri vibaya usalama wa chakula wa mataifa mengi ya Afrika", wanaonya Ashok Gulati na Raya Das wa Baraza la Utafiti la Uhusiano wa Kiuchumi wa Kimataifa la India (Icrier), lenye makao yake mjini Delhi.

Kulingana na wao, ili India iwe "kiongozi anayewajibika wa muungano wa G-20" katika Ulimwengu wa Kusini, inapaswa kujitahidi kuzuia marufuku kama haya ya ghafla.

"Lakini athari kubwa zaidi," wanasema ni kwamba "India itaonekana kuwa msambazaji asiyetegemewa sana wa mchele."