Afghanistan: Jinsi Taliban wanavyotumia adhabu 'kutoa funzo' kwa wengine

Onyo: Baadhi ya wasomaji wanaweza kupata maelezo kuwa ya kuchosha na ya kukasirisha

"Wakati mamlaka ya Taliban ilipowasilisha mtu wa kwanza kwa kupigwa viboko kwenye uwanja wa mpira, moyo wangu ulianza kudunda kwa kasi hadi niliweza kuusikia. Sikuamini kuwa nilikuwa nikitazama haya yote katika maisha halisi, si katika sinema au ndoto. "

Haya ni maneno ya Jumma Khan, Afghanistan mwenye umri wa miaka 21 ambaye jina lake tumelibadilisha kwa usalama wake.

Tarehe 22 Disemba 2022, alishuhudia serikali ya Taliban ikiwaleta watu 22 kuchapwa viboko mbele ya umati wa maelfu ya watu kwenye uwanja wa mpira wa miguu katika jiji la Tarnkot, katikati mwa Afghanistan. 22, wawili ambao walikuwa wanawake,walishtakiwa kwa "uhalifu" mbalimbali.

Mamlaka ya Taliban ilikuwa imetangaza tukio hilo kote jijini siku moja kabla - misikitini na kwenye redio ikiwataka watu kuja kutazama tamasha "ili kujifunza somo".

Adhabu zinafanyika wapi?

Viwanja vikubwa vya michezo ndio mahali pa kawaida pa adhabu ya umma. Ni utamaduni ambao ulianza miaka ya 1990, wakati kundi la Taliban lilipochukua mamlaka kwa mara ya kwanza nchini Afghanistan.

Uwanja wa Tarnkot unachukua rasmi watazamaji 18,000, lakini Khan anasema watu wengi zaidi walikuwepo siku hiyo.

"Washtakiwa walikuwa wameketi kwenye nyasi katikati ya uwanja. Ilikuwa siku ya Alhamisi yenye jua kali. Watu walikuwa wakitubu na kumwomba Mungu awaokoe," Khan aliiambia BBC.

Mahakama kuu ya Taliban ilithibitisha kupitia Twitter kwamba adhabu hiyo imetokea, na idadi na jinsia ya wale walioadhibiwa.

Akizungumza na BBC, msemaji wa serikali Zabihullah Mujahid alisema:

“Chini ya sheria ya Sharia, kiongozi wetu ana wajibu wa kutekeleza adhabu hizo. Katika Quran, Mwenyezi Mungu alisema watu wanapaswa kushuhudia adhabu hizi hadharani, ili wajifunze kutoka kwao. Ni wajibu wetu kuzitekeleza kwa mujibu wa sharia.”

Khan anasema kuwa wanaume wote waliokuwa na umri wa kati ya miaka 18 hadi 37 walichapwa viboko kati ya 25 na 39.

"Baadhi yao walikuwa wakilia na kupiga kelele na wengine kuvumilia viboko kimya kimya. Mmoja wa ndugu zangu aliyechapwa viboko 39 kwa kosa la wizi aliniambia mwili wake ulikufa ganzi na hakusikia maumivu tena," Khan alisema. .

Lakini, anasema Taliban hawakuonekana kuwapiga wanawake hao wawili hadharani siku hiyo.

Khan alizaliwa miaka miwili baada ya 9/11, tukio ambalo lilipelekea Marekani na NATO kushambulia Afghanistan na kumaliza vikosi vya Taliban kipindi cha kwanza madarakani.

Alikuwa amesikia kutoka kwa wazee wake kuhusu jinsi wanajeshi wa Taliban walivyowapiga watu hadharani, kuwakata miguu na mikono au kuwaua katika miaka ya 90. Lakini hii ilikuwa mara yake ya kwanza kushuhudia vurugu hizo kwa macho yake.

Khan anasema hivi karibuni watu walijaribu kuondoka kwenye uwanja wa mpira.

"Wengi wao walikuwa vijana, kama mimi. Wanajeshi wa Taliban hawakuwa wakituruhusu kuondoka, lakini wengi walifanikiwa kupanda kuta na uzio."

Serikali ya Taliban inayotafuta kujenga sifa kama watawala halali, inaonekana kuwa na hofu ya athari mbaya kama adhabu inaweza kuvuta walio nje ya nchi, na kiongozi mkuu, Mullah Hibatullah Akhundzada, amekataza mtu yeyote kurekodi au kuchapisha matukio haya.

Lakini Khan alichukua kwa siri video ya tukio hili na kuituma kwa BBC na watu wengine walioshuhudia walichapisha matukio hayo kwenye mitandao ya kijamii, ambapo yalisambaa kwa haraka haraka.

Khan anasema alichokiona siku hiyo bado kinamtia hofu na anahofia kuwa huenda akakabiliwa na adhabu hiyo.

"Sasa niko makini sana kwa kila neno ninalosema. Nimefuga ndevu zangu," anasema.

Ni watu wangapi wameadhibiwa?

BBC imegundua kuwa tangu Novemba 2022, wakati serikali ya Taliban ilitangaza rasmi adhabu za umma zitafanyika na Mahakama ya Juu kuanza kutoa taarifa juu yao, takribani matukio 50 sawa na hayo yaliyohusisha watu 346 yametokea.

Mahakama kuu haifichui ikiwa watu waliohusika walikuwa wanaume au wanawake, lakini takribani kesi 51 zimetambuliwa kama wanawake na 233 kama wanaume (kesi 60 bado hazijajulikana).

Wote walichapwa viboko na wengine walihukumiwa kifungo.

Watu wawili, wote wanaume, waliuawa, mmoja huko Farah kusini-magharibi mwa Afghanistan na mwingine katika mkoa wa mashariki wa Laghman.

Idadi ya adhabu ya umma iliongezeka baada ya Novemba 13, wakati kiongozi mkuu wa Taliban alipoamuru vyombo vyake vya mahakama "kufuatilia kwa uangalifu" kesi za watuhumiwa wa uhalifu mbalimbali na "kutekeleza sheria" dhidi yao.

Ni 'makosa' gani yanaadhibiwa?

Serikali ya Taliban inasema wanatekeleza adhabu kama hizo kulingana na mfumo wa haki ya Kiislamu wa Afghanistan, tafsiri kali ya Sharia.

Kuna kategoria kumi na tisa za makosa yanayoweza kuadhibiwa ikiwa ni pamoja na wizi, mauaji, uzinzi, mahusiano ya kingono kati ya wanaume, "mahusiano ya kingono kinyume cha sheria", rushwa, kukimbia nyumba, mauaji, na uasherati.

Sio wazi kila wakati jinsi hizi hufafanuliwa, hata hivyo, na nyingine zinaonekana kuwa wazi kwa tafsiri pana.

Watu wengi wanaadhibiwa kwa wizi, kwa kawaida na viboko 39. Wengine pia wamehukumiwa kifungo cha kati ya miezi mitatu na mwaka mmoja jela.

Uhalifu wa ngono, ambao serikali ya Taliban inauainisha kama "Zina" (uzinzi), "uhusiano usio halali wa kingono" au "uhusiano usio na maadili", pia huoneshwa sana.

Kinachowatia wasiwasi watetezi wa haki za binadamu na waangalizi wa kimataifa ni matukio saba ya kutoroka nyumbani, adhabu ambazo huenda zikawalenga wanawake walio katika mazingira magumu ambao tayari wamefanyiwa ukatili wa nyumbani au ndoa za kulazimishwa.

Pia kuna matukio sita ya "Liwatat" yaliyotajwa katika taarifa za mahakama kuu, kosa chini ya Sharia ya Afghanistan ambayo inalenga kujamiiana kati ya wanaume.

Ni majimbo gani yana adhabu nyingi zaidi?

BBC imegundua kuwa majimbo 21 kati ya 34 ya Afghanistan yameandaa adhabu za umma, lakini baadhi ya majimbo yameshuhudia adhabu nyingi zaidi kuliko nyingine.

Jimbo la Laghman mashariki mwa Afghanistan ndio umeshikilia nafasi nyingi zaidi, ukiwa na matukio saba, ukifuatiwa na Paktia, Ghor, Parwan na Kandahar.

Kwa upande wa idadi ya watu walioadhibiwa, Helmand imeadhibu watu 48, lakini watu 32 waliadhibiwa huko Badakhshan, 31 huko Parwan, 24 huko Ghor na Jawzjan, 22 huko Kandahar na Rozgan na 21 katika mji mkuu, Kabul.

Nambari hizi ni pamoja na zile tu ambazo Mahakama ya Juu ya Taliban imethibitisha katika taarifa rasmi na kunaweza kuwa na matukio mengine ambayo hayajarekodiwa hapa.

Ijapokuwa Umoja wa Mataifa, mashirika ya haki za binadamu na nchi duniani kote wametoa wito kwa Taliban kusitisha matukio haya, hakuna dalili ya mabadiliko ya sera ya Taliban.

Katika taarifa rasmi, wanaendelea kusema kuwaadhibu watu hadharani ni "somo" kwa wengine na wanasema kuwa adhabu hizo huzuia uhalifu.

Wakati huo huo, walioshuhudia tukio kama Jumma Khan wanasema wamejeruhiwa kiakili kwa kushuhudia matukio hayo ya kutisha. Wale walioadhibiwa, anasema Khan, wanaachwa wakiwa wamefedheheshwa na wanahisi hawawezi kuondoka katika nyumba zao.

Kujibu, msemaji wa Taliban Zabihullah Mujahid aliiambia BBC:

“Mwenyezi Mungu atasimamia ustawi wa kiakili wa watu. Hatuwezi kwenda kinyume na Sharia.”