Umiliki wa vilabu vingi; Je, tunajua nini kuhusu "tishio kubwa" la soka leo

Na, Sina Hatami, Ripota

Vilabu viwili vilivyo na mmiliki mmoja haviwezi kushiriki katika mashindano ya kimataifa.

Lakini UEFA na Shirikisho la Soka la Asia walipuuza sheria hii katika matukio mengine, hasa baada ya mabadiliko yaliyofanywa na wamiliki wa vilabu hivi.

Kulingana na watafiti wengi wa soka ulimwengu, mashindano ya soka yako kwenye "mtihani mkubwa" licha ya umiliki na mtandao wa wawekezaji katika vilabu.

Habari za kutatanisha za uhamisho wa mkopo wa Ruben Neves kutoka Al Hilal ya Saudi Arabia hadi Newcastle United mwezi Januari kwa mara nyingine tena ulileta mjadala wa changamoto za umiliki wa klabu nyingi katika soka.

Mreno Nous alikuwa mmoja wa nyota wachache wa Ulaya waliohamia Ligi ya Saudi msimu huu.

Klabu ya Al-Hilal ililipa euro milioni 55 kupata kiungo mkabaji kutoka klabu ya Wolverhampton. Lakini sasa katika timu ya Newcastle, kwa sababu ya kufungiwa kwa miezi 10 kwa Sandro Tonali, pengo lililopatikana katika nafasi ya kiungo mkabaji linaweza kujazwa na uhamisho wa mkopo wa Nous.

Tatizo ni kwamba Newcastle na Al Hilal zote zinamilikiwa na Mfuko wa Uwekezaji wa Umma wa serikali ya Saudi Arabia (PIF). Kwa maneno mengine, Hazina ya Uwekezaji ya Jimbo la Saudi inajikopesha yenyewe Nous kwa uhamisho huu.

Hii inaipa Newcastle faida kubwa ya ushindani dhidi ya vilabu vingine.

Kwa sababu vilabu vingi havina mtandao wa aina hiyo unaoweza kuziba pengo kwenye timu zao kupitia wachezaji wa vilabu vingine msimu huu kwa uamuzi wa mmiliki wao.

Kwa sababu hii, uhamisho huu ulizua utata na kusababisha maandamano ya vilabu vingine. Kiasi kwamba shirikisho la Ligi ya Premia lililazimika kupiga kura kati ya vilabu ili kubaini ikiwa uhamishaji wa mkopo kati ya vilabu vinavyoshiriki mmiliki mmoja unaruhusiwa au la.

Kura 14 zilihitajika ili marufuku ya kisheria ya aina hizi za uhamishaji kuidhinishwa. Lakini sheria hii haikuidhinishwa kwa sababu ilikuwa na kura moja pungufu.

Kwa mujibu wa vyombo vya habari vya Uingereza, klabu nane, Chelsea, Manchester City, Newcastle, Everton, Nottingham Forest, Sheffield United, Wolverhampton na Burnley, ni miongoni mwa klabu zilizopiga kura dhidi ya sheria hii kufungua njia kwa uhamisho wa mkopo wa Nous kutoka Al Hilal hadi Newcastle.

Mitandao ya klabu

Soko la soka lenye umiliki wengi limekuwa likiendelezwa sana katika mwaka mmoja au miwili iliyopita na limepata ukubwa upya.

Ikiwa hadi miaka michache iliyopita kulikuwa na kesi chache tu ulimwenguni za kuwekeza katika vilabu kadhaa, sasa idadi ya matukio haya ni kubwa sana kiasi kwamba ni vigumu kwa hadhira kwa ujumla kufuatilia.

Newcastle United ni moja tu ya vilabu kadhaa vya Ulaya ambavyo ni sehemu ya mitandao ya kimataifa yenye wamiliki sawa. Kwa mfano, muungano wa "Bloco" ambao una wawekezaji wanne na ulioanzishwa mwaka jana kwa lengo moja la kuinunua klabu ya soka ya Chelsea, pia ulinunua Racing Strasbourg ya Ufaransa mwezi Juni mwaka huu ili kuanzisha mtindo wa umiliki wa klabu nyingi.

Uwekezaji na uhamisho huo, sasa umekuwa wa kawaida katika soka la dunia.

Mfano mwingine, Bill Foley, mfanyabiashara na mwekezaji wa Marekani na mmiliki wa klabu ya AFC Bournemouth inayoshiriki Ligi Kuu ya Uingereza, kupitia kampuni yake ya huduma za kifedha ya Black Knight, pia alinunua sehemu kubwa ya hisa za klabu ya FC Lorient ya Ufaransa.

Kampuni ya uwekezaji ya Uingereza "Sport Republic", ambayo inamiliki klabu ya Southampton, pia ilinunua 80% ya hisa za klabu ya Uturuki ya Goztepe mwaka jana, na kuwa mwekezaji wa kwanza wa kigeni katika soka ya Uturuki kununua klabu ya soka katika nchi hii.

Mfano mwingine ni, muungano wa "VSport", ambao ulianzishwa miaka mitano iliyopita kununua klabu ya Aston Villa, pia umepata 29% ya hisa za klabu ya Vitória Guimarães ya Ureno.

Kundi la Uwekezaji la Friedkin, linalomilikiwa na Dan Friedkin, mwekezaji wa Marekani na bilionea anayemiliki klabu ya AS Roma ya Italia, lilinunua hisa kubwa za klabu ya daraja la tatu ya Ufaransa ya AS Can mwezi Juni mwaka huu kabla ya kuanza kwa msimu mpya.

Wamarekani wamewekeza fedha nyingi katika soka la Ulaya katika miaka ya hivi karibuni. "777 Partners" ni kampuni nyingine ya Kimarekani ambayo, pamoja na kumiliki Red Star Paris, F. Genova, Standard Liège na F. Sevilla, pia ni mbia wa Hertha Berlin.

Pengine mtandao maarufu na mpana wa vilabu ni kundi la uwekezaji la "City Football Group", ambalo ni la Mfuko wa Uwekezaji na Maendeleo wa Abu Dhabi. Manchester City ndio klabu kubwa zaidi kwenye mkusanyiko huu.

Kwa jumla, City Football Group lina vilabu 13 katika mabara manne tofauti ikijumuisha asilimia 47 ya hisa za Girona, ambayo kwa sasa ipo kileleni mwa jedwali la La Liga. City Football Group barani Ulaya pia ni mbia wa Lommel ya Ubelgiji, Troyes ya Ufaransa na Palermo ya Italia.

Mfano mwingine maarufu na wa zamani wa umiliki wa vilabu vingi unahusiana na kampuni ya Austria Red Bull, ambayo ina vilabu vitano huko Ujerumani, Austria, Brazil na Marekani, na hata imeweka jina lake kwenye vilabu hivi.

Utafiti wa mwandishi wa habari wa Uingereza Steve Manari, ambaye amekuwa akitafiti suala hili kwa miaka mingi, umeonyesha kuwa takriban vilabu 256 ulimwenguni vina wanahisa wa kawaida.

Kigezo cha kanuni

Nyingi ya vilabu hivi ambavyo vina wamiliki wa kawaida hushiriki sio tu wachezaji na rasilimali watu, lakini pia mbinu zao za kufundisha na kukuza talanta, na kuongeza ufanisi wao. Lakini mtindo huu wa umiliki wa klabu unakabiliwa na hatari kubwa za kisheria na mara kwa mara unapinga kanuni katika mechi za soka. Kesi ya Ruben Neves ilikuwa mfano mdogo tu wa changamoto hizi.

Mfano mwingine, Kifungu cha 5 cha sheria za mashindano ya UEFA kinasema, vilabu viwili vinavyodhibitiwa na mmiliki mmoja haviwezi kucheza katika mashindano ya Ulaya, ambayo ni Ligi ya Mabingwa, Ligi ya Europa na League Conference kwa wakati mmoja. Sheria hizi ziliidhinishwa na UEFA miaka 25 iliyopita kuhusu umiliki wa vilabu vingi ili kutohatarisha mashindano yake.

Lakini sheria hii haijawahi kupingwa kama ilivyo sasa na upanuzi wa mtindo huu wa umiliki wa klabu. Msimu huu, idadi ya kesi hizi ilikuwa kubwa sana kwamba bodi ya udhibiti wa kifedha ya UEFA ililazimika kufanya mkutano mnamo Julai 7 kuamua kesi tatu na vilabu sita. Lakini katika visa vyote vitatu, UEFA iliruhusu vilabu sita kushiriki mashindano hayo.

AC Milan kutoka Italia, ambao wakati huo waliingia hatua ya makundi ya Ligi ya Mabingwa, na FC Toulouse, ambao walikuwa wamefuzu kwa Ligi ya Europa kama mabingwa wa Kombe la Ufaransa. Mwanahisa mkuu wa kampuni zote mbili za uwekezaji za Marekani ni Redbird Capital. Kwa mujibu wa sheria, timu iliyo kwenye daraja la chini kabisa, yaani Toulouse, ilipaswa kufungiwa kushiriki michuano ya Ligi ya Europa.

Lakini Toulouse, pamoja na mabadiliko ya bodi yake ya utendaji, iliweza kuwashawishi Uefa kwamba Red Bird hawana tena uwezo wa kufanya maamuzi katika klabu zote mbili na kwamba mipango ya kifedha ilitosha kuwahakikishia uhuru wao kutoka kwa AC Milan, wanaocheza Ligi ya Mabingwa. Red Bird ilifanya mabadiliko hayo wiki chache tu kabla ya uamuzi wa UEFA, na wajumbe kadhaa wa bodi ya Toulouse walijiuzulu.

Klabu ya Uingereza Brighton, ambayo ilikuwa katika hatua ya makundi ya Ligi ya Europa, na klabu ya Ubelgiji Royal Union St. Gilles, ambayo wakati huo ilikuwa katika hatua ya awali ya Ligi ya Europa, zote zilikuwa za mchezaji wa zamani wa Uingereza Tony Bloom.

Baada ya Royal Union kufuzu kwa hatua ya makundi, Tony Bloom alipunguza kiasi cha hisa zake ili asiwe tena mbia mkuu. Na ikawa, kwenye nyaraka, vilabu viwili vina mifumo miwili tofauti ya umiliki na ni kwa mujibu wa sheria za UEFA.

Aston Villa na Vittorio Guimarães, ambao wote walifuzu kwa Conference League ya Ulaya, wanamilikiwa na VSports. Ingawa kikundi hiki cha uwekezaji kinamiliki 100% ya hisa za Aston Villa, kinamiliki 29% ya hisa za Gamerash. Kwa hivyo, katika kesi hii pia, kwa kuwa "V Sports" sio mbia mkuu Vittorio Guimarães, sheria za UEFA zimezingatiwa.

Ufafanuzi wa UEFA ulikuwa kwamba vilabu vyote hivi na wawekezaji wao wamefanya "mabadiliko makubwa" kwenye miundo yao ili kufuata masharti ya UEFA.

UEFA iliandika katika taarifa wakati huo kwamba hakuna aliyekuwa na "udhibiti au ushawishi wa maamuzi juu ya klabu zaidi ya moja". Hakuna aliyepo katika muundo wa usimamizi wa klabu zaidi ya moja.

Hata hivyo, moja ya maamuzi ya UEFA ni kwamba vilabu hivi haviruhusiwi kubadilishana wachezaji hadi Septemba 2024.

Ukosoaji wa mashabiki

Ingawa wamiliki wa vilabu wameweza kukidhi wasiwasi wa UEFA kwa kutumia mabadiliko ya umiliki na usimamizi, wasiwasi huu umeongezeka miongoni mwa makundi ya mashabiki.

Kabla ya uamuzi wa UEFA, Ronan Owen kutoka muungano wa "Football Supporters Europe" uliita umiliki wa vilabu vingi "tishio kubwa zaidi kwa kandanda leo" katika mazungumzo na kituo cha televisheni cha Ujerumani: "Sheria katika soka lazima ziimarishwe. "Mashirikisho yanapaswa kutuma ishara kwa kuweka sheria kali."

Makundi ya mashabiki yana wasiwasi kwamba vilabu vitajifunza kukwepa sheria za sasa.

Kwa sababu hii, baadhi yao wamepinga uamuzi wa UEFA katika viwanja katika wiki na miezi iliyopita. Mfano ulikuwa ni mashabiki wa Racing Strasbourg mwishoni mwa Agosti, ambao walipinga uwekezaji wa "Blocko", mmiliki wa Chelsea, katika klabu yao katika mechi dhidi ya Toulouse, na kuinua mabango yaliyosema"Strasbourg sio Chelsea" na "Hapana kwa umiliki wa vilabu vingi" kwenye uwanja.

Hatari za umiliki wa vilabu vingi

Baadhi ya matokeo muhimu zaidi na hatari nyingi zinazoletwa na umiliki wa vilabu vingi zinaweza kuorodheshwa kama ifuatavyo:

Uhamisho ndani ya mitandao hii unaweza kufanyika kwa bei zisizo halisi na kwa malengo yasiyo ya kimichezo ya wawekezaji. Kwa mfano, ili kupunguza gharama na kuongeza mapato katika klabu ili kukidhi kanuni za nidhamu ya fedha. Faida nyingine ya uhamisho huu kwa mwekezaji ni kwamba mchezaji huyo yuko kwenye orodha ya mishahara ya klabu katika nchi yenye kanuni rahisi za kodi.

Baadhi ya vilabu ndani ya mitandao hii vinaweza kuwa timu ambazo ni chanzo cha kukuza vipaji vya vilabu vikubwa ndani ya muungano na badala ya kutafuta ukuaji na maendeleo yao, vinaweza kuwa eneo la kulea vipaji kwa ajili ya vilabu vikubwa.

Inaweza kudhaniwa kuwa uwepo wa vilabu hivi kwenye mashindano na hata kukabiliana kwao kutadhuru mashindano. Hata kama, mfano mwaka huu, wawekezaji wanapunguza mtaji wao kiasi kwamba hawana tena wanahisa wakuu au kufanya mabadiliko ya usimamizi, mashabiki bado wanaweza kushuku kuwa kulikuwa na ushawishi na hata ushirikiano kati ya vilabu.

Athari nyingine inayoweza kutokea ni kuongezeka kwa pengo kati ya vilabu vya Ulaya Magharibi na Mashariki. Takriban hakuna wawekezaji wanaowekeza katika soka la Ulaya Mashariki. Mbali na tatizo la mvuto wa soko, sababu mojawapo kubwa ni kwamba huko Ulaya Mashariki, hawamiliki uwanja kwa kuwekeza kwenye klabu, kwa sababu katika nchi hizi viwanja hivyo vinamilikiwa na miji na chini ya masharti haya, uwekezaji hautakuwa wenye kuleta mafanikio mazuri kiuchumi.

Tatizo la FIFA kwa muda mrefu

Kwa sasa, changamoto za umiliki wa klabu nyingi ni zile za mashirikisho ya bara. Lakini kwa muda mrefu, kwa kuongezeka kwa mtindo huu wa umiliki wa vilabu na kuingia kwa vikundi vingi vya uwekezaji katika kandanda ya ulimwengu, suala hili linaweza kuwa changamoto kubwa kwa FIFA pia.