Mabomu ya Cluster: Biden atetea uamuzi wa kutuma Ukraine silaha tata

Rais wa Marekani Joe Biden ametetea "uamuzi wake mgumu sana" wa kuipa Ukraine mabomu ya cluster, ambayo yana rekodi ya kuua raia.

Rais alisema ilimchukua "muda kushawishika kufanya hivyo", lakini alichukua hatua kwa sababu "Waukraine wanaishiwa na risasi".

Kiongozi wa Ukraine alipongeza hatua hiyo "iliyofaa", lakini mashirika ya haki za binadamu na baadhi ya Wanademokrasia walikosoa uamuzi huo.

Mjumbe wa Moscow alilaani "ubinafsi" wa Washington.

Bw Biden aliiambia CNN katika mahojiano Ijumaa kwamba alikuwa amezungumza na washirika kuhusu uamuzi huo, ambao unakuja kabla ya mkutano wa kilele wa Nato nchini Lithuania wiki ijayo.

Mabomu ya makundi yamepigwa marufuku na zaidi ya nchi 120, lakini yametumiwa na Urusi na Ukraine wakati wa vita.

Hatua hiyo imekosolewa na mashirika ya kutetea haki za binadamu kwani silaha hizo zimepigwa marufuku na zaidi ya nchi 100.

Mabomu ya cluster ni nini?

Mabomu ya cluster ni mbinu ya kutawanya idadi kubwa ya mabomu madogo kutoka kwa roketi, kombora au makombora ambayo hutawanywa angani kwenye eneo pana.

Cluster hurushwa na kulipuka lakini kwa sehemu kubwa hayalipuki mwanzoni - hii ni haswa pale yanapotua kwenye ardhi yenye unyevu au laini.

Kisha huweza kulipuka siku za baadaye yakichukuliwa au kukanyagwa, kumuua au kumlemaza mwathiriwa.

Kwa mtazamo wa kijeshi, cluster huweza kusababisha maafa makubwa yanapotumiwa dhidi ya askari wa ardhini waliojificha kwenye mitaro na maeneo yenye ngome, na hivyo kufanya maeneo makubwa kuwa hatari sana kuyakaribia hadi yasafishwe kwa uangalifu.

Kwa nini yamepigwa marufuku?

Zaidi ya nchi 100, ikiwa ni pamoja na Uingereza, Ufaransa na Ujerumani, zimetia saini mkataba wa kimataifa - Mkataba wa Mabomu ya Vikundi - ambao unaharamisha matumizi au uhifadhi wa silaha hizi kutokana na athari zake zinazoweza kutokea kiholela kwa raia.

Watoto huathirika hasa kwa vile mabomu yanaweza kufanana na vitu vidogo vya kuchezea vilivyachwa katika eneo la makazi au shamba.

Mashirika ya haki za binadamu yameelezea mabomu ya cluster kama "chukizo" na hata uhalifu wa kivita.

Nani bado anatumia Cluster?

Urusi na Ukraine zimekuwa zikitumia mabomu ya cluster tangu kuanza kwa uvamizi kamili wa Urusi mnamo Februari 2022.

Wala hawajatia saini mkataba wa kuyapiga marufuku. Wala Marekani haijafanya hivyo, lakini hapo awali ilikosoa matumizi makubwa ya silaha ya Urusi.

Mabomu ya Cluster ya Kirusi yanaripotiwa kuwa na "kiwango cha hatari" cha 40%, ikimaanisha kuwa idadi kubwa inasalia kuwa hatari, wakati kiwango cha wastani cha kinaaminika kuwa karibu na 20%.

Pentagon inakadiria mabomu yake ya Cluster yana kiwango cha cha chini ya 3%.

Kwa nini Ukraine inayaomba?

Vikosi vya Ukraine vina kiwango cha chini sana cha makombora ya mizinga, kwa sababu, kama Warusi, wanayatumia kwa kasi ya juu sana na washirika wa Magharibi wa Ukraine hawawezi kuchukua nafasi yao kwa kasi inayohitajika.

Raia wa Ukraine sasa wanakabiliwa na kibarua kigumu katika kujaribu kuwaondoa Warusi wavamizi kutoka katika maeneo yao ya ulinzi walikochimba mahandaki kwenye eneo la vita la kilomita 1,000 (maili 621).

Kutokana na kukosekana kwa makombora ya kutosha ya mizinga, Ukraine imeitaka Marekani kuweka tena vifaa vyake vya mabomu ya cluster ili kuwalenga askari wa ardhini wa Urusi wanaosimamia ngome hizo zote za ulinzi.

Huu haujakuwa uamuzi rahisi kwa Washington, na haupendwi sana na Wanademokrasia wengi na watetezi wa haki za binadamu. Mjadala umekuwa ukiendelea kwa takriban miezi sita kuhusu suala hilo.

Je, uamuzi huu wa Marekani utakuwa na athari gani?

Madhara ya mara moja yatakuwa kuondoa msingi wa maadili ambao Washington inakaa katika vita hivi.

Makosa mengi ya kivita yanayodaiwa kutekelezwa nchini Urusi yamethibitishwa vyema lakini hatua hii huenda ikaibua shutuma za unafiki dhidi Marekani.

Mabomu ya cluster ni silaha ya kutisha, isiyobagua ambayo imepigwa marufuku katika sehemu kubwa ya dunia kwa sababu nzuri.

Hatua hii ya Marekani bila shaka itaiweka katika mzozo kwa kiasi fulani na washirika wake wa Magharibi na mgawanyiko wowote unaoonekana katika muungano huo ndio hasa Rais wa Urusi Vladimir Putin anataka na anauhitaji.

Hakukuwa na upinzani wa mara moja kutoka kwa washirika kwa mpango wa Bw Biden.

Katibu Mkuu wa Nato Jens Stoltenberg alisema muungano huo wa kijeshi haukuwa na msimamo wowote kuhusu mabomu ya cluster.

Ujerumani, ambayo imetia saini mkataba wa kupiga marufuku, ilisema haitatoa mabomu kama hayo kwa Ukraine, lakini ilionyesha kuelewa msimamo wa Amerika.

"Tuna uhakika kwamba marafiki zetu wa Marekani hawakuchukua uamuzi wa kusambaza silaha kama hizo kirahisi," msemaji wa serikali ya Ujerumani Steffen Hebestreit aliwaambia waandishi wa habari mjini Berlin.

"Tunahitaji kukumbuka kwa mara nyingine kwamba Urusi tayari imetumia risasi za nguzo kwa kiwango kikubwa katika vita vyake haramu vya uvamizi dhidi ya Ukraine."