Mabadiliko ya tabia nchi:Jinsi wanasayansi wanavyojaribu kuokoa sayari

Hatari za mabadiliko ya tabia nchi zimeripotiwa vyema kwa miaka kadhaa.

Lakini kile ambacho hakijazingatiwa sana ni jinsi ulimwengu unavyoweza kushughulikia suala hilo kwa ufanisi.

Jana, wanasayansi wa Umoja wa Mataifa waliweka mpango ambao wanaamini unaweza kuwasaidia watu kuepuka athari mbaya zaidi za kuongezeka kwa joto.

Ripoti hiyo, ya Jopo la Serikali za Umoja wa Mataifa kuhusu Mabadiliko ya tabia nchi (IPCC), kimsingi inataka mapinduzi ya jinsi tunavyozalisha nishati katika ulimwengu wetu.

Ili kuepuka ongezeko la joto hatari sana, utoaji wa kaboni unahitaji kilele ndani ya miaka mitatu, na kuanguka haraka baada ya hapo.

Hata hivyo, teknolojia ya kuvuta kaboni kutoka angani bado itahitajika ili kupunguza hali ya joto.

Hapa kuna maoni matano muhimu ambayo watafiti wanasema ni muhimu kuweka ulimwengu salama.

1 - Makaa ya mawe

Kurasa 63 za ripoti hii ya IPCC zimejaa sifa na vigezo.

Lakini maneno yote hayawezi kuficha ujumbe mkuu wa wanasayansi. Iwapo dunia inataka kujiepusha na ongezeko la joto hatari.

Kuweka dunia chini ya 1.5C kunahitaji uzalishaji wa hewa chafu kufikia kilele ifikapo 2025, watafiti wanasema, na kupungua kwa 43% mwishoni mwa muongo huu.

Njia bora zaidi ya kufanya mabadiliko hayo ni kutoa nishati kutoka kwa vyanzo endelevu kama vile nishati ya upepo na jua.

Waandishi wanaonesha kuporomoka kwa gharama za teknolojia hizi, karibu 85% katika muongo mzima kutoka 2010.

Na wakati wa vita vya Ukraine vikifanya serikali za Ulaya kuwa makini na makaa ya mawe yenye kaboni kwa mara nyingine tena, kuna kukubalika kwa kisiasa kuwa nishati ya bei nafuu, endelevu.

Kwa hivyo kwa hali ya joto ya sayari (pamoja na siasa za sasa), IPCC inaamini kwamba makaa ya mawe yanapaswa kuachwa kabisa.

"Nadhani huo ni ujumbe mzito sana, hakuna mitambo mipya ya nishati ya makaa ya mawe. Vinginevyo, unahatarisha 1.5C," alisema Prof Jan Christoph Minx, kutoka Chuo Kikuu cha Leeds, na mwandishi mkuu mratibu wa IPCC.

"Nadhani ujumbe mkubwa unaokuja kutoka hapa ni kwamba tunahitaji kukomesha tatizo la nishati ya mafuta. Na hatuhitaji tu kumaliza tatizo, lakini tunahitaji kulimaliza kwa haraka sana."

2 - Kila kitu kuwa uhalisia katika anga….

Miaka michache iliyopita, wazo la kurekebisha kiteknolojia kwa mabadiliko ya hali ya tabia nchi kwa ujumla lilionekana kama jambo la kusadikika.

Kuanzia kunyunyizia vitu kwenye angahewa ili kupoza Dunia hadi kulizuia Jua kwa ngao zinazoegemea angani, mawazo mbalimbali yalidhihakiwa, kukosolewa na kusahaulika kwa haraka.

Lakini kadiri mzozo wa hali ya hewa unavyoongezeka na kupunguza utoaji wa kaboni imeonekana kuwa ngumu, watafiti wamelazimika kuangalia tena jukumu la teknolojia katika kupunguza na kupunguza CO2 katika angahewa.

Wanasayansi hawajaweka wazi - kuweka halijoto kuwa chini kuwa jambo ambalo halitawezekana bila kuondolewa kwa baadhi ya mifumo kwa kutumia miti au mashine za kuchuja hewa.

Kuna upinzani mkubwa kutoka kwa wanamazingira, ambao baadhi yao wanashutumu IPCC kwa kujitolea kwa nchi zinazozalisha mafuta na kutilia mkazo mkubwa katika teknolojia ambazo kimsingi bado hazijathibitishwa.

"Upungufu mkubwa ninaouona ni kwamba ripoti ni dhaifu sana katika hatua za haraka za kuondolewa kwa nishati ya mafuta" alisema Linda Schneider kutoka taasisi ya Heinrich Böll huko Berlin.

"Nilikuwa na matumaini kwamba ripoti hiyo ingeweka vipaumbele salama zaidi vya njia zitakazotumika kupataa 1.5C bila kuzidi na kutegemea teknolojia ambazo hatujui kama zitafanya kazi."

3- Kupunguza mahitaji ndio silaha kubwa

Mojawapo ya tofauti kubwa katika ripoti hii kutoka kwa matoleo ya awali ni kwamba sayansi ya kijamii inaonekana zaidi.

Hii inalenga zaidi mawazo ya kupunguza mahitaji ya watu ya nishati katika maeneo ya makazi, uhamaji na lishe.

Hii inashughulikia idadi kubwa ya maeneo - ikiwa ni pamoja na lishe ya kaboni duni, upotevu wa chakula, jinsi tunavyojenga miji yetu, na jinsi tunavyohamisha watu kwenye maeneo ambayo hayana usafiri usio na kaboni.

IPCC inaamini kuwa mabadiliko katika maeneo haya yanaweza kupunguza uzalishaji wa gesi chafu kutoka kwa sekta za matumizi ya mwisho kwa 40-70% ifikapo mwaka 2050, huku ikiboresha ustawi wake.

Hilo ni lengo kubwa lakini ripoti ni mahususi na ya kina - na ndiyo itachukua motisha na misukumo kutoka kwa serikali.

Lakini inahisi kama njia isiyoleta athari.

Kupoza sayari kwa pesa taslimu...

Kukabiliana na mabadiliko ya tabia nchi mara nyingi kumecheleweshwa kutokana na athari zinazoonekana kuwa za gharama kubwa.

Lakini hali hiyo imebadilika katika miaka ya hivi karibuni huku hali ya kifedha ya majanga ya hali ya hewa ikiongezeka.

Sasa IPCC inazingatia na muongozo mpya juu ya gharama.

Jambo la msingi ni kwamba kubadilisha ulimwengu wetu, hakutagharimu Dunia.

Hivi sasa, IPCC inasema kuna pesa nyingi sana ambazo bado zinatiririka kuelekea nishati ya mafuta na sio kusafisha suluhu za hali ya hewa ya nishati.

Ikiwa ruzuku ya mafuta kutoka serikalini ingeondolewa, hii ingepunguza uzalishaji kwa hadi 10% ifikapo 2030, kwa mujibu wa Greenpeace.

Kwa muda mrefu, IPCC inasema kwamba miundo inayojumuisha uharibifu wa kiuchumi unaosababishwa na mabadiliko ya tabia nchi yanaonesha kuwa gharama ya kimataifa ya kupunguza ongezeko la joto hadi 2C katika karne hii ni ya chini kuliko faida za kiuchumi za kimataifa za kupunguza ongezeko la joto.

Kudumisha halijoto vizuri chini ya 2C kunagharimu kidogo zaidi, lakini si nyingi, kutokana na uharibifu unaoepukika, na manufaa mbalimbali kama vile hewa safi na maji.

"Ikiwa utazingatia hali mbaya zaidi katika ripoti nzima, itagharimu, angalau 0.1% ya kiwango cha ukuaji wa Pato la Taifa," alisema Prof Michael Grubb, kutoka Chuo Kikuu cha London, mwandishi mkuu mratibu wa ripoti hiyo.

5 - Kukabiliana na matajiri ... au kuwaiga?

Kuna msisitizo mpya katika ripoti hii juu ya athari ya nje ambayo watu matajiri wanapata kwenye sayari.

Kulingana na IPCC, 10% ya kaya zenye uzalishaji mkubwa zaidi wa kila mtu huchangia hadi 45% ya matumizi ya gesi chafuzi ya kaya.

Kimsingi, ripoti hiyo inasema kwamba watu matajiri zaidi duniani wanatumia pesa zao nyingi kupita kiasi katika usafirishaji ikiwa ni pamoja na kwenye ndege zao kibinafsi.

Kwa hivyo ungefikiria kuwa hii ingewafanya kuwa shabaha nzuri kwa ushuru mkubwa au njia zingine za kupunguza uzalishaji wao?

Huenda ikawa hivyo, lakini baadhi ya waandishi wa IPCC wanaamini kuwa matajiri wana majukumu mengine ya kutekeleza katika kusaidia ulimwengu kutokomeza tatizo hili.

"Matajiri huchangia kwa njia isiyo sawa katika utoaji wa hewa nyingi zaidi lakini wana uwezekano mkubwa wa kupunguza hewa chafu, huku wakidumisha viwango vya juu vya ustawi na kiwango cha maisha kinachostahili," alisema Prof Patrick Devine-Wright, mwandishi mkuu wa IPCC kutoka Chuo Kikuu cha Exeter.

"Nadhani kuna watu walio na hali ya juu ya kijamii na kiuchumi ambao wana uwezo wa kupunguza uzalishaji wao kwa kuwa mifano ya kuigwa ya maisha ya chini ya kaboni, kwa kuchagua kuwekeza katika biashara na fursa za kaboni ya chini, na kwa kushawishi kwa sera kali za hali ya hewa.