'Raggu ma Ooyaan': Sida filashooyinka bulshadu u saameeyaan caafimaadka maskaxda

Wiilasha laguma dhiirigeliyo inay muujiyaan shucuurtooda qoysaska qaar dhexdooda, waxayna marar badan ku koraan iyagoo aaminsan in xanaaqa uu yahay dareenka kaliya ee "loo oggol yahay" ragga inay muujiyaan, gaar ahaan marka ay tusaale u yihiin aabayaashood. Habkan barbaarintu waxa uu saamayn dheer ku leeyahay caafimaadka maskaxda iyo xiriiradooda.

Raggu markay qaan-gaaraan, waxaa laga filayaa inay noqdaan kuwo isku dhafan oo aan muujin dareen ama daciifnimo. Inkasta oo qaarkood ay bilaabeen in ay ka gudbaan sawirkan, qaar badan ayaa weli xakameynaya dareenkooda, taas oo kordhisa heerarka walbahaarka oo saameeya caafimaadkooda maskaxeed iyo jireed.

Dib u eegis uu daabacay joornaalka Cilmi-nafsiga ee Ragga & Ragganimada ayaa soo jeedinaysa in u hoggaansanaanta heerarka soo jireenka ah ee ragganimada, sida isku-kalsoonaanta iyo ka fogaanshaha muujinta daciifnimada, ay la xiriirto heerarka sare ee niyad-jabka iyo walaaca ragga, waxayna yaraynaysaa suurtagalnimada inay raadsadaan caawimo nafsi ah.

Dhanka kale, fikradaha ku saabsan shucuurta ayaa weli soo noqnoqda maalin kasta, labadaba nolol maalmeedka iyo baraha bulshada labadaba, taas oo keentay in qaar badan oo ka mid ah ay aqoonsadaan iyaga oo ka baqaya xukun ama diidmo, xitaa iyada oo ay waxyeello u geysanayso wanaagga nafsadooda.

"Rag aan dareen lahayn": khuraafaad si fiican loo dhisay

Mid ka mid ah fikradaha khaldan ee ugu caansan waa aaminsanaanta in ragu dabiici ahaan ay ka shucuur yar yihiin ama aysan awoodin dareen qoto dheer. Fikirkaan waxaa loola dhaqmaa dhaqanka caadiga ah sida xaqiiqo bayooloji ah, waxaana xoojinaya fikradaha la iska dhaxlo ee jinsiga, sida in raggu aysan dareemeynin si la mid ah sida dumarku dareemaan, iyo caksigeeda, taas oo macnaheedu yahay in haweenka ay si gaar ah u dhaqaajiyaan shucuurtooda.

Khabiirka cilminafsiga ee Hadi Abi Al-Mona ayaa BBC-da u sheegay: "Mid ka mid ah fikradaha been abuurka ah ee ugu caansan bulshadeena ayaa ah in la aamino in muujinta shucuurtu ay tahay hab-dhaqan dumareed, sida in shucuurtu ay si dabiici ah ugu xiran tahay dumarnimada. Taas beddelkeeda, xakamaynta shucuurta ama xanuunka aamusnaanta waxaa loo arkaa calaamad muujinaysa ragganimada."

Waxa uu intaa ku daray, "Waxaa badanaa la sheegaa in ragu ay yihiin kuwo aan caadi ahayn ama aan awood u lahayn inay muujiyaan, sida haddii tani ay tahay mid dhalasho ah. Laakiin runtu waxay tahay in dhammaan bini'aadamka, ragga iyo dumarka, ay ka siman yihiin awooddooda si ay u dareemaan oo ay saameyn ku yeeshaan. Maxaa dhacaya waa in raggu ay ka bartaan da'da yar si aysan dareenkooda u muujin hadal ahaan. Dareennadani ma lumiyaan, waxa ay u beddelaan aamusnaan, xanaaq, ama ku dhex milmid shaqada. "

Waxa uu sharaxay in ka fogaanshiyahani ay mararka qaarkood bixiso gargaar ku meel gaar ah.

"Dareenka asalka ah oo lagu beddelo ficillo kale waxa ay ka hortagtaa qofka inuu ka warqabo oo uu la macaamilo dareenkooda, taas oo keenta in dhibaatadu ay ka sii darto mar dambe," ayuu yiri Abi Al-Mona.

"Hadalku waa micno daro"

Abu Al-Mona waxa uu hela daraasiin kiis, waxaana uu noo sheegay waayo-aragnimadiisa in khubarada cilmi-nafsiga ay dareemayaan in raggu ay ka caga jiidayaan inay raadsadaan daaweyn. "Mid ka mid ah ereyada ugu caansan ee aan ka maqlo ragga ayaa ah in hadalku aanu waxba tarayn oo aanu waxba beddelin," ayuu yiri.

Si kastaba ha ahaatee, wuxuu ku nuuxnuuxsaday in hadalku yahay udub dhexaadka habka daaweynta.

"Marka uu qofku magacaabo dhibkiisa, wuxuu bilaabayaa inuu dib u soo celiyo xoogaa xakameyn," ayuu yiri.

Fahamka iyo habaynta shucuurta waxay caawisaa in ay dejiso xiisadda oo ay yarayso walbahaarka, xitaa iyada oo aan xal degdeg ah la helin.

Khabiirka cilminafsiga ee Gisele Saliba ayaa isna oggolaaday oo intaa ku daray in cagajiidkani uu salka ku hayo fikrado lagu beeray carruurnimada.

"Ragga daawaynta raadsada inta badan waa ay qariyaan sababtoo ah waxaa lagu soo koray oraahda ay ka mid yihiin, 'Waxaad tahay nin, waa inaad kaligaa xallisaa dhibaatooyinkaaga," ayay tiri Saliba. "muujinta walbahaarka, cabsida, ama oohinta waxaa loo arkay inay tahay cillad iyo mid aan u habboonayn ragga."

Mid ka mid ah weeraha ugu caansan dhaqankeena waa: "Waqtigu wax walba wuu xallin doonaa." Laakiin, sida uu qabo Abi Al-Mona, waa khiyaamo khatar ah.

"Ka fogaanshaha dhibaatadu ma xalliso, kaliya waxay ka dhigtaa mid aad u adag," ayuu yiri. Waxa uu tan la barbardhigay caafimaadka ilkaha: "Ma sugin godadka inay horumaraan ka hor inta aan la nadiifin; waxaan sameynaa si aysan dhibaatadu uga sii dari. Isla sidaas oo kale dhibaatooyinka nafsaaniga ah."

Faragelinta hore, ra'yigiisa, waxay yaraynaysaa darnaanta calaamadaha waxayna ka hortagtaa inay ku faafto meelaha kale ee nolosha qofka.

Abu Al-Mona waxa uu aaminsan yahay in raga aanay gargaar waydiisan sababtoo ah ma ay baran in ay caadi tahay. Waxa uu sharraxay, "Ninkii taageero weydiista waa la ceebeeyaa, waxaana loo arkaa daciif, sababtoo ah ragganimada waxay ku xiran tahay bulsho ahaan madaxbannaani buuxda."

Waxa uu intaa ku daray, "Nin xoog leh waa kan aan cidna u baahnayn, sawirkani wuxuu weli ku dhex jiraa maskaxdeenna oo u diidaya qaar badan oo ka mid ah inay qirtaan xanuunkooda."

Guusha, sida uu qabo Abu Al-Mona, laguma cabbiro joogteynta dibadda, balse waxaa lagu cabbiraa awoodda qofku u leeyahay inuu fahmo oo uu naftiisa iyo dareenkiisa wax ka qabto.

Saliba waxay sharaxday in dadka qaarkiis ay aamminsan yihiin inay "had iyo jeer noqdaan kuwo caqli badan" oo ay iska indhatiraan dhinaca shucuurta. Waxay tiri, "Waxay u arkaan shucuurtu mid daciifaysa, oo muujinta iyaga waxay ka hor imanaysaa fikradda guusha ama adkeysiga."

"Nin baad tahay... ha ooyina".

Cilmi-baarayaasha caafimaadka dhimirku waxa ay isku raaceen in horumarinta cilladaha dhimirku aanay ahayn natiijada hal arrin oo keliya, balse ay tahay is-dhexgal adag oo ka dhexeeya saddex arrimood oo waaweyn: saadaalin nafleyda, asalka nafsiga ah ee shakhsi ahaaneed, iyo bulshada ku xeeran.

Xaaladdan oo kale, dhakhtarka cilminafsiga Gisele Saliba ayaa tilmaamaysa in cadaadiska bulshada ee ku dhiirigeliya Raga inay xakameeyaan ama diidaan dareenkooda ay kordhiyaan khatarta ah inay ku dhacaan cudurro nafsi ah oo badan iyo sidoo kale inay saameeyaan habka calaamaduhu u muuqdaan.

Saliba waxa ay sharraxday in niyad-jabka ragga uusan isu muujin murugo ama oohin, sida inta badan la rumeysan yahay, laakiin ay u muuqan karto qaab caro leh, ka bixitaan bulsho, ama xitaa dabeecad aan taxaddar lahayn, qaabab lagu diiwaangeliyay daraasado badan.

Waxa ay xustay in heerka is-dilka ee ragga uu aad uga sarreeyo kuwa haweenka adduunka oo dhan, natiijada lagu xaqiijiyay xogta Ururka Caafimaadka Adduunka. Warbixinada soo noqnoqda, ururka ayaa tilmaamaya in ragga ay aad ugu dhow yihiin inay u dhintaan is-dilku, inkastoo haweenku inta badan muujiyaan heerarka sare ee isku-dayga is-dilka.

Sidoo kale, heerarka khamriga iyo qabatinka maandooriyaha ayaa ka sarreeya ragga marka loo eego dumarka, taas oo Saliba ay qayb ahaan u tibaaxday la'aanta waddooyin caafimaad qaba oo lagu sii daayo niyadda.

Xaaladaha qaarkood, qabatinku wuxuu noqdaa hab lagaga baxsado xanuunka ama si ku meel gaar ah loo yareeyo. Daraasado dhowr ah, oo ay ku jiraan mid ay sameeyeen cilmi-baarayaasha Australiya, ayaa muujiyay xiriir toos ah oo ka dhexeeya xakamaynta shucuurta, oo aan taageero raadin, iyo suurtogalnimada kordhinta ku tiirsanaanta walxaha nafsaaniga ah.

Xanuunka nafsiga ah kuma eka oo keliya maskaxda. "Diiqada iyo cadaadiska waxa ay ka muuqdaan jir ahaan," ayuu yiri Abi Al-Mona. "Cuduro badan, sida laabotooyinka ama diiqada fibromyalgia, waxaa uga sii dara walaaca shucuureed."

Saliba waxa ay aaminsantahay in xanuunka jireed ee kordhay ee aan si dabiici ah loo sharaxin uu yahay tilmaame muujinaya heerarka sare ee walbahaarka iyo walaaca. Waxa ay sharaxday, "Walaacu wuxa uu daciifin karaa habka difaaca jirka, wuxuu saameeyaa wadnaha, wuxuuna sababi karaa hurdo ama cunto xumo - kuwaas oo dhamaantood ah calaamado la xiriira awood la'aanta si ay ula qabsadaan dareenka."

Saliba waxay ku soo gabagabaysay: ''Jumlada ah, "Nin baad tahay, ha ooyin', waxay u ekaan kartaa caadi, laakiin waxa ay abuuri kartaa nabar gudaha ah oo waara.

Kama hortagayso ilmuhu inuu dareemo, waxay baraysaa inay dafiraan dareenkooda oo ay ka xishoodaan."

Waxa ay ku dartay: "Markaan ka hortagno inay is-muujiyaan, kama dhigayno rag adag, baddalkeeda, waxaan ka joojinaynaa raaxada gudaha ee ay uga baahan yihiin inay ku noolaadaan nolol dheellitiran"