Dlaczego kobiety częściej chorują na zapalenie pęcherza – i jak tego uniknąć?

Masz parcie na pęcherz, ale nie jesteś w stanie oddać moczu? Odczuwasz pieczenie, kiedy oddajesz mocz? To charakterystyczne objawy zakażenia układu moczowego (ZUM), które w bywa wyjątkowo bolesne.

Na całym świecie szacuje się, że co roku u 400 mln ludzi rozwinie się ZUM. Choć infekcja dotyka osoby obu płci oraz dzieci, najczęściej występuje u kobiet. Połowa kobiet na świecie doświadczy ZUM w pewnym momencie swojego życia.

Jako jedno z najczęstszych zakażeń na świecie, ZUM wciąż budzi pytania o to, jak możemy zapewnić skuteczne leczenie w świecie, w którym rośnie oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe.

BBC przeprowadziło wywiad z kilkoma ekspertami, aby dowiedzieć się, co powinniśmy wiedzieć i co możemy zrobić, by im zapobiec.

Jakie są przyczyny zakażeń układu moczowego?

ZUM to zakażenie cewki moczowej (przewodu, którym wydostaje się mocz), pęcherza lub – w poważniejszych przypadkach – nerek. Zazwyczaj są one wywoływane przez bakterie, które dostają się do dróg moczowych przez cewkę moczową. Często bakterie te – takie jak E. coli – pochodzą z okolic odbytu.

Kobiety i młode dziewczyny są bardziej podatne na ZUM, ponieważ ich cewki moczowe są krótsze niż u mężczyzn, co ułatwia bakteriom przedostanie się do układu moczowego.

Kobiety po menopauzie są również bardziej narażone na rozwój zakażenia z powodu spadku poziomu estrogenu. Ten hormon zazwyczaj pomaga utrzymywać zdrową równowagę bakterii w okolicach pochwy, a jego obniżenie może zwiększać podatność na infekcje.

Jakie są objawy?

Objawy zakażenia układu moczowego różnią się u poszczególnych osób, ale według brytyjskiej Narodowej Służby Zdrowia (NHS) do najczęstszych objawów należą:

U osób starszych z zakażeniem układu moczowego mogą również wystąpić zmiany w zachowaniu, takie jak pobudzenie lub uczucie dezorientacji. U dzieci moczenie nocne i wymioty również mogą wskazywać na zakażenie układu moczowego.

Czy zakażenia układu moczowego mogą ustąpić samoistnie?

„Niektóre kobiety nie będą potrzebowały niczego, a ich układ odpornościowy sam poradzi sobie z zakażeniem układu moczowego. Inne kobiety będą potrzebowały antybiotyków," tłumaczy dr Rajvinder Khasriya, konsultant uroginekologii w szpitalu Whittington w Londynie.

Nie do końca wiadomo, dlaczego możemy należeć do jednej z tych dwóch kategorii. W świecie, w którym rośnie oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, jest to ważne pytanie nurtujące badaczy.

Zakażenia układu moczowego to jedna z głównych dolegliwości, przy których przepisuje się antybiotyki, a znalezienie metody leczenia niewymagającej antybiotykoterapii wciąż pozostaje niespełnionym celem.

Dr Katherine Keenan badała oporne na leki zakażenia układu moczowego we wschodniej Afryce, m.in. w Tanzanii, Kenii i Ugandzie.

Wśród osób, które zgłosiły się do kliniki i których mocz został wysłany do badań, około połowa miała zakażenia wielolekooporne.

Wstyd i tabu mogą również powstrzymywać kobiety przed rozmową o swoich objawach z przyjaciółmi lub przed szukaniem niezbędnej pomocy medycznej.

„[Te kobiety] często się izolowały, bo myślały, że objawy mogą je zdradzić albo że mają coś wspólnego z chorobami przenoszonymi drogą płciową, albo że złapały to od partnera i to oznaczało, że partner je zdradza czy coś w tym rodzaju," mówi dr Keenan.

„Mieliśmy pacjentki, które mówiły rzeczy w stylu: 'Po prostu nie wiem, co jest nie tak z moim ciałem, jestem zepsuta'. [One] naprawdę wcielały w siebie ten rodzaj piętna i poczucia frustracji."

Ponad 50% pacjentów z ZUM doświadcza problemów psychicznych, takich jak lęk i depresja – wynika z badania Global Burden of Disease.

Czy zakażenia układu moczowego są zaraźliwe?

Chociaż zakażenia układu moczowego są klasyfikowane jako choroby zakaźne, nie są zaraźliwe i nie są przenoszone drogą płciową.

Jednak seks może zwiększyć ryzyko zakażenia układu moczowego poprzez przenoszenie bakterii z odbytu w kierunku cewki moczowej.

NHS zaleca oddanie moczu jak najszybciej po stosunku, aby wypłukać wszelkie bakterie, które mogły przedostać się do cewki moczowej.

W przypadku nawracających zakażeń układu moczowego lekarze mogą przepisać antybiotyk, który należy przyjąć natychmiast po stosunku.

Jak diagnozuje się zakażenia układu moczowego?

„Złotym standardem" w diagnozowaniu ZUM jest badanie posiewu moczu ze środkowego strumienia. Próbka moczu pacjentki trafia do laboratorium, gdzie sprawdza się, jakie bakterie wyrosną na płytce hodowlanej.

Na podstawie tego wyniku lekarz może zawęzić wybór antybiotyku – o ile w ogóle jest potrzebny – najlepiej dopasowanego do leczenia pacjentki.

Niektórzy eksperci ostrzegają jednak, że posiew moczu to metoda przestarzała i lekarze powinni brać pod uwagę także objawy pacjenta oraz jego historię medyczną.

Badanie posiewu moczu zostało opracowane w latach 50. przez naukowca Edwarda Kassa, na podstawie danych uzyskanych od kobiet w ciąży z odmiedniczkowym zapaleniem nerek.

„Przyjęliśmy ten sam standard i stosujemy go do kobiet, które nie są w ciąży, do kobiet w każdym wieku, mężczyzn, dzieci, młodych ludzi – do wszystkich," mówi dr Khasriya.

Jeśli podejrzewasz u siebie ZUM, powinieneś skonsultować się z lekarzem.

Jak zapobiegać nawracającym infekcjom układu moczowego?

Szacuje się, że 25% kobiet, które miały przynajmniej jeden epizod ZUM, będzie doświadczać nawracających zakażeń: co najmniej dwóch w ciągu sześciu miesięcy lub trzech w roku. Wiele kobiet ma ich jeszcze więcej.

Istnieją pewne dowody na to, że ekstrakt z żurawiny może pomagać w zapobieganiu nawracającym ZUM u zdrowych kobiet, które nie są w ciąży, jednak inne badania nie wykazały żadnych korzyści.

Aby zapobiegać ZUM, NHS zaleca:

Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Opieki (NICE) w Anglii zaleca codzienne stosowanie antybiotyków w małych dawkach jako alternatywę w zapobieganiu częstym infekcjom układu moczowego u kobiet.

Inne opcje obejmują estrogen dopochwowy i hipuran metenaminy (lek, który działa antyseptycznie na mocz i nie jest antybiotykiem).

Czym jest przewlekłe zakażenie układu moczowego?

Oprócz nawracających ZUM rośnie również świadomość przewlekłych zakażeń układu moczowego – czasem określanych jako długotrwałe lub przewlekłe ZUM – w których osoby codziennie doświadczają objawów infekcji.

Badania wykazały, że w niektórych przypadkach bakterie mogą wnikać w wyściółkę pęcherza i ukrywać się wewnątrz komórek organizmu.

Bakterie mogą także przyczepiać się do ściany pęcherza i chować pod ochronną warstwą śluzu znaną jako biofilm, co pozwala im unikać reakcji układu odpornościowego oraz działania antybiotyków.

Jak i dlaczego u niektórych osób rozwija się nawracające lub przewlekłe ZUM, to pytanie, na które dr Khasriya i inni badacze starają się znaleźć odpowiedź.

„Uważamy, że brakuje wielu informacji, ponieważ nad ZUM prowadzi się zbyt mało badań. Zbyt mało prowadzi się też badań nad zdrowiem kobiet," mówi dr Khasriya.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Kamila Koronska