Wielkie Muzeum Egipskie: Niewidziane dotąd skarby Tutanchamona wreszcie na wystawie

Zbudowane w cieniu Wielkiej Piramidy w Gizie, ostatniego zachowanego cudu starożytnego świata, długo wyczekiwane Wielkie Muzeum Egipskie (GEM) w końcu otwiera swoje podwoje.

Teren o powierzchni 0,5 km² — dwa razy większy od francuskiego Luwru — będzie eksponował od 70,000 do 100,000 przedmiotów. Wśród eksponatów znajdą się również skarby z grobu młodego faraona Tutanchamona, które nigdy wcześniej nie były prezentowane publicznie.

Otwarcie muzeum zapowiedziano w 2002 r. i planowano na 2012 r., ale ze względu na koszty, zawirowania polityczne, pandemię COVID-19 i konflikty regionalne, jego otwarcie wielokrotnie się opóźniało.

Koszt tego megaprojektu wyniósł około 1,2 mld dolarów (4,4 mld zł), z czego większą część sfinansowano pożyczkami udzielonymi przez Japońską Agencję Współpracy Międzynarodowej.

Kraj tajemnic i wiedzy

Muzeum, nazwane przez premiera Mostafę Madbouly'ego „darem Egiptu dla świata", ma na celu podkreślenie znaczenia i wpływu kultury egipskiej, a także ożywienie zmagającej się z trudnościami gospodarki.

„Starożytny Egipt rzuca urok na wszystkich," mówi prof. Salima Ikram z University of Cairo.

„Nawet Grecy, Rzymianie i Fenicjanie uważali Egipt za krainę tajemnic i wiedzy."

Muzeum ma również nadzieję na przywrócenie współczesnym Egipcjanom kontaktu z ich dziedzictwem.

„To wzbudzi ogromną dumę narodową" – mówi prof. Ikram – „co w większym stopniu włączy starożytny Egipt do codziennego życia i nacjonalistycznej narracji poszczególnych Egipcjan."

Powrót Tutanchamona do domu

Tutanchamon fascynuje ludzi od czasu, gdy w 1922 r. brytyjski egiptolog Howard Carter odkrył jego zapomniany grobowiec.

Teraz, po dekadach eksponowania jego artefaktów w miastach na całym świecie, złota maska, tron oraz ponad 5 tysięcy przedmiotów, z którymi został pochowany — z których wiele nigdy nie było pokazywanych publicznie — zostaną po raz pierwszy zaprezentowane w pełnej okazałości.

„Zgromadzenie całego wyposażenia grobowego Tutanchamona w jednym miejscu będzie czymś spektakularnym," mówi prof. Ikram.

„Podejrzewam, że większość przyszłych grup turystycznych skupi się na galeriach poświęconych Tutanchamonowi, pozostawiając resztę muzeum dla prawdziwych pasjonatów," mówi dr Campbell Price, kurator wystawy Egiptu i Sudanu w Manchester Museum, który już odwiedził GEM.

„Główne galerie są równie zapierające dech w piersiach — każdemu eksponatowi zapewniono przestrzeń, by mógł wybrzmieć. Byłem głęboko usatysfakcjonowany. To było poruszające."

Obok skarbów Tutanchamona znajdują się również inne godne uwagi eksponaty, w tym ponad 3200-letni posąg Ramzesa Wielkiego, który wita gości w głównej sali.

Posąg, podobnie jak wiele innych skarbów sięgających nawet 7000 r. p.n.e., ma barwną historię.

Przez 51 lat stał przed głównym dworcem kolejowym w Kairze, zanim został przeniesiony do nowego domu — ale zanim tam trafił, odbył uroczysty pochód ulicami miasta.

W muzeum znajduje się również specjalna sekcja poświęcona słonecznej łodzi faraona Cheopsa — mającej 4600 lat łodzi pogrzebowej, uznawanej za jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych statków na świecie.

Odzyskiwanie dziedzictwa Egiptu

Jednak dla Zahi Hawassa — archeologa często nazywanego egipskim Indianą Jonesem — otwarcie muzeum to coś więcej niż tylko wystawa skarbów.

Jest to deklaracja miękkiej siły i próba odzyskania dziedzictwa Egiptu.

„Nadszedł czas, abyśmy stali się badaczami naszych własnych zabytków," mówi.

„W Dolinie Królów odnaleziono 64 grobowce królewskie. Nie odkopał ich ani jeden Egipcjanin".

Jak zauważa Hawass, większość najważniejszych odkryć Egiptu — w tym grobowiec Tutanchamona — została dokonana niemal wyłącznie przez archeologów zagranicznych.

Od dawna twierdzi, że Egipcjanie powinni przewodzić w badaniu i ochronie swojego dziedzictwa, a jego życiową misją jest zapewnienie, aby tak się stało.

Dyrektor generalny ds. zabytków w Luksorze, dr Abdelghafar Wagdy, zgadza się, że muzeum stanowi krok w tym kierunku.

„Od 2002 r. egiptologia w Egipcie weszła w nową, dynamiczną fazę," mówi.

„Pojawia się coraz większe poczucie własności, a egipscy naukowcy i konserwatorzy prowadzą obecnie wiele dużych wykopalisk i projektów związanych z dziedzictwem kulturowym".

Choć muzeum zostało zaprojektowane jako przestrzeń dla wszystkich Egipcjan, dla niektórych koszt wstępu może okazać się zaporowy.

Bilet normalny dla Egipcjan kosztuje 200 funtów egipskich (15,5 zł) — to ułamek ceny 1200 funtów (93,3 zł), jaką płacą zagraniczni turyści, ale dla wielu lokalnych rodzin jest to wciąż zbyt wysoka cena.

„Nie można opiekować się tylko zmarłymi, trzeba też zaopiekować się żywymi," mówi prof. Ikram.

„To miejsce jest dla wszystkich, ale cena biletu wstępu może być nieco wygórowana dla części Egipcjan."

Nowa era archeologii

Dla Hawassa otwarcie GEM jest nie tylko wyrazem troski o zachowanie przeszłości, ale również o zapewnienie przyszłości Egiptu jako ośrodka odkryć archeologicznych.

Poza monumentalnymi galeriami, kompleks mieści jedne z najbardziej zaawansowanych laboratoriów konserwatorskich i badawczych w regionie — przestrzenie, w których egipskie i międzynarodowe zespoły będą kontynuować badania, renowacje i odkrycia przez kolejne dekady.

„Prowadzę teraz wykopaliska w Luksorze, w Dolinie Królów. Prowadzę wykopaliska w Sakkarze," mówi Hawass.

„Odnaleźliśmy tylko 30% naszych zabytków — 70% wciąż pozostaje zakopanych."

Choć muzeum otwiera swoje ogromne sale dla zwiedzających, największe skarby Egiptu wciąż czekają pod pustynnym piaskiem — nowa era archeologii dopiero się zaczyna.

Dodatkowy reportaż: BBC News Arabic

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Nicole Frydrych i Magdalena Mis