Jak Rosja militaryzuje ukraińskie dzieci na terenach okupowanych

W jednej ze szkół na okupowanym przez Rosję obszarze obwodu chersońskiego na południu Ukrainy dzieci stoją w milczeniu, podczas gdy ich rówieśnicy — ubrani w beżowe mundury wojskowe i czerwone berety — otrzymują medale i upominki.

Ubrani w mundury uczniowie należą do Junarmii, narodowego rosyjskiego ruchu młodzieży o charakterze wojskowo-patriotycznym. Nazwa jest skrótem od „młodej armii".

Najmłodsi mają zaledwie 8 lat.

Dzieci, które nie należą do organizacji patrzą, jak członkowie Junarmii otrzymują specjalne przywileje: osobne posiłki w stołówce, lepsze jedzenie i specjalne traktowanie przez nauczycieli.

Odmowa przystąpienia

Dwunastoletni Serhij mówi, że odmówił przystąpienia do Junarmii.

Powiedział, że niższe oceny i niesprawiedliwe traktowanie były stosowane jako kara. „Oni (dzieci należące do Junarmii)dostawali najwyższe oceny, nawet jeśli nie znali tematu".

Serhij wielokrotnie zmieniał szkoły w ciągu trzech lat życia pod rosyjską okupacją.

Obecnie, po przeniesieniu na teren kontrolowany przez Ukrainę, szacuje, że nawet połowa jego dawnych kolegów z klasy była objęta programami militaryzacyjnymi takimi jak Junarmia, klasy kadetów prowadzone przez rosyjski Komitet Śledczy lub specjalne jednostki straży podległe Rosgwardii, która jest strukturą bezpieczeństwa niezależną od armii rosyjskiej.

Uważa się, że programy te przygotowują dzieci do przyszłej służby w rosyjskim wojsku lub innych siłach bezpieczeństwa. Uczestnicy otrzymują specjalne mundury, wyżywienie i są wysyłani na obozy szkoleniowe w Rosji podczas wakacji.

Czym jest Junarmia?

Junarmia została założona w 2016 r. przez ówczesnego ministra obrony Rosji, Siergieja Szojgu.

Obecnie organizacja zrzesza ponad 1,8 mln dzieci — zarówno w Rosji, jak i na okupowanych terytoriach Ukrainy.

W maju 2025 r. ponad 120 tysięcy jej absolwentów służyło w rosyjskiej armii. Organizacja rekrutuje również ukraińskie dzieci z okupowanych regionów.

Liderem Junarmii jest Władisław Gołowin, rosyjski żołnierz piechoty morskiej, który brał udział w oblężeniu Mariupola na południu Ukrainy. Miasto przez wiele tygodni było intensywnie bombardowane przez wojska rosyjskie, w wyniku czego zginęło tysiące cywilów, a dziesiątki tysięcy domów zostało zniszczonych.

Gołowin opisuje misję Junarmii jako „wpajanie Rosji na każdym kroku" życia dziecka.

Dzieci należące do Junarmii uczą się całować rosyjską flagę, śpiewać hymn narodowy, obsługiwać broń i składać karabiny. Jeden z uczniów wspomina, że powiedziano mu, że wiek nie ma znaczenia — jeśli Ukraina „zaatakuje Rosję", trzeba będzie chwycić za broń.

Gołowin pełni również funkcję zastępcy szefa innego ruchu młodzieżowego — Ruchu Pierwszych - który promuje „tradycyjne duchowe i moralne wartości" rosyjskie.

Masowa rekrutacja ukraińskich dzieci

Po aneksji przez Rosję czterech regionów Ukrainy w 2022 r., Junarmia rozpoczęła masową rekrutację dzieci. Tylko w obwodzie donieckim działa 180 oficjalnych jednostek Junarmii.

W Mariupolu lokalne władze otwarcie zachęcają młodzież do przygotowań do wojny, używając haseł takich jak „walcz ze złem" i „trwaj niewzruszenie".

Według ukraińskiego Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji, niektóre szkoły utworzyły całe „klasy Junarmii", a na rodzicach - pod groźbą grzywien lub ograniczenia dostępu do szkolnictwa - wywierana jest presja, by zapisywały dzieci do organizacji.

Na obowiązkowych lekcjach zatytułowanych „O ważnym" Ukraina przedstawiana jest jako państwo neonazistowskie, a jej istnienie jako narodu jest negowane. Dzieci uczone są, że Rosja jest potężna, a Ukraina doprowadziła do upadku Związku Radzieckiego.

Media społecznościowe Junarmii pokazują szeroki zakres szkoleń wojskowych: od strzelania i udzielania pierwszej pomocy po poszukiwania szczątków żołnierzy z II wojny światowej.

Między styczniem a sierpniem 2025 r. organizacja przeprowadziła co najmniej 1275 wydarzeń na okupowanym obszarze obwodu donieckiego — 84% z nich dotyczyło wojny lub służby wojskowej.

Dzieci spotykają się z rosyjskimi rekruterami wojskowymi i weteranami tzw. „Specjalnej Operacji Wojskowej" (rosyjskie określenie wojny w Ukrainie).

Około 16% działań ma charakter niemilitarny, np. sprzątanie parków czy wizyty w muzeach, ale nawet one często zawierają przekaz ideologiczny.

Szkolenia obejmują obsługę miotaczy ognia, karabinów maszynowych, granatów oraz hakowanie systemów Starlink.

Najczęstsze wydarzenia koncentrują się na II wojnie światowej, zestawiając walkę z nazistami z przeszłości z walką z „neonazistami" — odnosząc to określenie do Ukraińców.

Nowe pokolenie na terenach okupowanych

W sierpniu 2025 roku ponad 43 000 ukraińskich dzieci było oficjalnie zapisanych do Junarmii.

Wiele z nich urodziło się podczas wojny i nie zna żadnej rzeczywistości poza rosyjską okupacją.

Nawet dzieci formalnie niezapisane do Junarmii są angażowane. Nauczyciele wzywają uczniów na wydarzenia, a członkowie Junarmii odwiedzają szkoły w celu rekrutacji. Nagrania z tych wydarzeń pokazują dzieci recytujące wyuczone kwestie, bez autentycznych emocji.

Ukraińskie dzieci uczestniczą także w rosyjskich zawodach wojskowo-patriotycznych, takich jak „Zarnica 2.0", które symulują działania wojenne.

Uczniowie są dzieleni na „armie" i szkoleni z zakresu taktyki, obsługi dronów i cyberwojny.

Obozy szkoleniowe dla dzieci

Rosja organizuje setki obozów, w których dzieci uczą się maszerować, strzelać i pilotować drony.

Obozy te szkolą ukraińskie dzieci pod nadzorem zawodowych instruktorów wojskowych.

Badacze z Yale School of Public Health zidentyfikowali 210 takich placówek, z czego około 20% koncentruje się na szkoleniu wojskowym.

Centra takie jak „Wojownik" i „Awangarda", utworzone przez rosyjskie władze, uczą taktyki bojowej, inżynierii i medycyny pola walki.

Dzieci kopią okopy, szturmują fikcyjne pozycje wroga, a nawet wykonują skoki spadochronowe.

Badacze z Yale opisują to jako „warunkowanie" — psychologiczną i fizyczną adaptację do rosyjskiej kultury wojskowej.

Dzieci symulują walkę z żołnierzami i uczone są, że śmierć za Rosję to zaszczyt.

W niektórych szkołach instalowane są „ławki bohaterów" ku czci byłych uczniów poległych w walce za Rosję.

Przykładem jest Iwan Shifman, były członek Junarmii, który zginął w walce w 2022 r. Jego szkoła upamiętniła go jako wzór do naśladowania.

Naruszenie praw człowieka

Ukraina udokumentowała przypadki deportowanych ukraińskich dzieci, które później zostały wcielone do rosyjskiej armii. Niektóre z nich zginęły, walcząc przeciwko własnemu krajowi.

Według ukraińskiego rządu, co najmniej 19 500 ukraińskich dzieci zostało deportowanych i przymusowo wysiedlonych ze swoich domów do Rosji i na terytoria okupowane przez Rosję od lutego 2022 roku.

Rosja zaprzecza oskarżeniom i twierdzi, że chroniła dzieci, przenosząc je ze strefy działań wojennych dla ich bezpieczeństwa.

Moskwa odrzuca również oskarżenia o utrudnianie powrotów ukraińskich dzieci.

Ukrainie udało się sprowadzić ponad 1500 dzieci z powrotem do kraju, przy wsparciu organizacji takich jak Save Ukraine. Trwają również międzynarodowe działania, w tym inicjatywy Pierwszej Damy Ołeny Zełenskiej oraz mediacja Kataru.

Jesienią 2024 r. Rosja rozpoczęła przymusowy pobór w okupowanych częściach obwodów chersońskiego i zaporoskiego.

Obrońcy praw człowieka twierdzą, że jest to część strategii Moskwy mającej na celu podział społeczeństwa ukraińskiego i budowę bazy mobilizacyjnej.

Ukraińscy prokuratorzy prowadzą śledztwo wobec liderów Junarmii za militaryzację dzieci.

Prawo międzynarodowe zabrania wcielania nieletnich do sił okupacyjnych, a działania Rosji mogą naruszać wiele traktatów.

Niektóre imiona w tym artykule zostały zmienione ze względu na ochronę prywatności.

Dodatkowy reportaż: Mariana Matveichuk.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Magdalena Mis