مذاکرات ژنو: هیچ‌کس انتظاری ندارد

به گفته مقامات غربی، برخی نشانه‌ها از شکننده بودن حمایت‌ها از حکومت بشار اسد حکایت می‌کنند. در مراسم خاکسپاری بعضی از سربازان در مناطق علوی‌نشین – که حامی اصلی حکومت اسد هستند – اعتراضات ضد دولتی برگزار شده است.

بعضی چهره‌های ارشد حکومت که قصد رها کردن بشار اسد را دارند، به سازمان‌های اطلاعاتی غربی پیام‌هایی فرستاده اند. چنین گزارش‌هایی دولت‌های غربی را امیدوار کرده که چهره‌های عالی‌رتبه حکومت سوریه حاضرند به آقای اسد پشت کنند و درباره آینده‌ای بدون او به مذاکره بپردازند. اما ولید معلم، وزیر خارجه و رئیس هیأت مذاکره کننده سوری، سه‌شنبه شب در هنگام ورود به مونترو در سوئیس همه اینها را رد کرد.

از سر اجبار

او به خبرگزاری دولتی سوریه گفت که بحث درباره آینده آقای اسد یکی از "خطوط قرمز" است و نباید از آن عبور کرد.

او گفت: "هیچکس حق ندارد به مسأله ریاست جمهوری وارد شود." این مبنایی نیست که مذاکرات قرار است بر اساس آن برگزار شود. مبنای گفتگوها بیانیه نشست موسوم به ژنو ۱ است که در آن بر ضرورت گذار سیاسی تأکید شده است.

مخالفان حکومت به زور مجبور شدند به این گفتگوها بیایند تا درباره نحوه – و نه ضرورت اصل – کناره‌گیری بشار اسد بحث کنند. با توجه به همه اینها، همانطور که ویلیام هیگ، وزیر خارجه بریتانیا گفت، به‌سختی می‌توان در مورد دشواری مذاکرات در مونترو مبالغه کرد.

او گفت: "نباید ظرف چند روز آینده انتظار پیشرفت مهمی داشت. هر دو طرف در حالی به این کنفرانس می‌آیند که دیدگاه‌هایشان درباره آنچه حاضر به انجامش هستند، بسیار متفاوت است."

دورنمای وسوسه‌انگیز

آقای هیگ ادامه داد: "مسلما انتظارات از این نشست بسیار کم است. با این حال، تنها پس از آغاز روند دیپلماتیک است که می‌توان به چیزی دست یافت."

درمیان بسیاری این برداشت وجود دارد که نفس به‌راه انداختن روند ژنو به‌خودی خود یک دستاورد است. طی حدود ۳ سال جنگ داخلی هیچگاه گفتگویی میان حکومت و مخالفانش انجام نشده است. اما حتی اگر چنین گفتگویی در مونترو صورت گیرد، آن دست از مخالفان که در مذاکرات حاضر شده اند، بهیچ وجه گروه‌های مسلح درگیر در جنگ را نمایندگی نمی‌کنند.

برای مدت کوتاهی دورنمای وسوسه‌انگیز از سوی برخی مقامات آمریکایی ایجاد شد که نمایندگان بعضی از گروه‌های مسلح عمده در نشست شرکت خواهند کرد. اما بنظر می‌رسد چنین چیزی روی نخواهد داد و همین مشکلی جدی برای این نشست است. اگر پیکارجویان حاضر در میدان‌های جنگ به هرگونه توافق احتمالی پایبند نباشند، چنین توافقی چه ارزشی خواهد داشت؟

بیشتر این پیکارجویان علنا سیاست‌مدارانی که در خارج از کشور ساکن هستند را تحقیر می‌کنند و آنها را متهم می‌کنند که در حالی که سوریه در حال سوختن است، در هتل‌های پنج ستاره زندگی پرتجملی دارند.

یکی از فرماندهان این نیروها درباره ائتلاف ملی سوریه گفت: "اگر هر کدامشان به اینجا بیایند دارشان می‌زنم."

در حال حاضر بیشتر گروه‌های مسلح اسلام‌گرا هستند. آنها برای حاکم شدن قوانین شریعت می‌جنگند. این در حالی است که هدف فرآیند صلحی که با سرپرستی آمریکا و بریتانیا پیش می‌رود، برقراری دموکراسی است. بعضی از این گروه‌ها نظیر جبهه نصرت و حکومت اسلامی عراق و شام (داعش) بخشی از القاعده هستند. آنها بدون توجه به هرگونه پیشرفت احتمالی در مذاکرات صلح به جنگ ادامه خواهند داد.

پس این مذاکرات چه دستاوردی می‌تواند داشته باشد؟ هیچکس واقعا انتظار ندارد گفتگوهای این هفته در سوئیس به امضای یک توافق صلح منجر شود. اما آنهایی که خوشبین‌ترند، امیدوارند که نهایتا آتش‌بسی پایدار برقرار شود. دورنمای چنین آتش‌بسی در حدود سه سالی که از آغاز جنگ داخلی سوریه می‌گذرد، هیچگاه وجود نداشته است.