ژنو، شهری برای گفتگوهای تاریخی

آن- تئا گیزر می‌گوید که او و همکارانش در فرودگاه ژنو "دوران انتظار" را می‌گذرانند. آنها سرگرم انجام تدارکات مربوط به گفتگوهای موسوم به ژنو ۲ درباره اوضاع سوریه هستند که فردا، چهارشنبه ۲۲ ژانویه برگزار خواهد شد. لیموزین‌ها برق انداخته شده اند، آشیانه‌های ویژه برای هواپیماها آماده اند، و تدارکات لازم برای سالن‌های استراحت مخصوص شخصیت‌های مهم انجام شده است. اما از استقبال رسمی خبری نخواهد بود و فرش‌های قرمز در انبار می‌مانند.

آن- تئا گیزر می‌گوید: "فرش قرمز بالاترین سطح تشریفات ماست، و تنها برای سفرهای رسمی سران کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد. زیاد آن را بیرون نمی‌آوریم."

قرار است ۳۰ وزیر خارجه در کنفرانس ژنو ۲ شرکت کنند، اما آنها رئیس کشورهایشان نیستند، و هدفشان از آمدن به اینجا شرکت در مذاکرات سخت و پیچیده صلح است، نه دبدبه و کبکبه و تشریفات یک سفر رسمی.

در نتیجه، برای جان کری، ویلیام هیگ و دیگران فرش قرمزی پهن نخواهد شد.

با اینحال آن- تئا گیزر که بیش از یک دهه در بخش تشریفات فرودگاه کار کرده است، می‌داند که این رویداد خاص می‌تواند بسیار سرنوشت‌ساز باشد. او می‌گوید: "برگزاری چنین رویدادهایی باعث می‌شود احساس کنیم به نوعی بخشی از تاریخ هستیم. بسیاری از تصمیمات تاریخی در ژنو گرفته شده اند. به همین خاطر هم احساس می‌کنیم بخشی از تاریخ هستیم."

سنت صلح‌دوستی

ژنو در زمینه برگزاری مذاکرات صلح پیشینه‌ای بسیار طولانی دارد. بعد از فجایع جنگ جهانی اول، ژنو با ربودن گوی سبقت از بروکسل به‌عنوان مقر جامعه ملل انتخاب شد. این سازمان قرار بود جلوی بروز مجدد جنگ در جهان را بگیرد.

دیوید رودونیو، تاریخ‌دان در دانش‌سرای عالی ژنو، می‌گوید که امیدهای زیادی به جامعه ملل بسته شده بود. او توضیح می‌دهد: "در آن زمان امیدواری بسیار زیادی وجود داشت، زیرا عده زیادی از رهبران جهان فکر می‌کردند که جنگ جهانی اول آخرین جنگ خواهد بود. در نتیجه، به‌خصوص سال‌های ۱۹۱۹ و ۱۹۲۰، یعنی سال‌های آغازین فعالیت جامعه ملل، سال‌های پرامیدی بودند." البته جامعه ملل جلوی وقوع جنگ را نگرفت، اما در عوض ساختمان آن به مقر سازمان ملل در اروپا تبدیل شد و مذاکرات صلح زیادی در آن برگزار شد. ژنو به دلایل مختلف گزینه مطلوبی بود: بی‌طرفی سوئیس این شهر را مکان قابل قبولی برای همه طرف‌ها تبدیل می‌کرد. یک دلیل عملی‌تر اینکه پرواز به ژنو از مسکو یا واشنگتن آسان بود.

شکوه و جلال

امروزه ساختمان موسوم به کاخ ملل که قرار بود مقر جامعه ملل باشد، تا حد زیادی دست‌نخورده باقی مانده است. این ساختمان در زمان افتتاحش پس از کاخ ورسای در فرانسه بزرگ‌ترین ساختمان اروپا بود. راهروهای مجلل مرمرین با گذر از درهایی که هنوز حروف اول نام جامعه ملل را یدک می‌کشند، به اتاق‌های زیبایی می‌رسند که هریک با کمک مالی یکی از کشورهای عضو ساخته شده اند. دفتر مایکل مولر، مدیرکل فعلی سازمان ملل در ژنو، در اتاق هلندی قرار دارد. دیوارهای این اتاق که در سال ۱۹۳۵ ساخته شده، با چوب اعلا پوشانده شده است. آقای مولر می‌گوید این اتاق "جای فوق‌العاده‌ای برای کار کردن است". او که در حال حاضر مشغول انجام تدارکات مربوط به گفتگوهای صلح است، به چنین فضایی نیاز دارد.

یک دردسر بزرگ او نظارت بر برگزاری روز اول گفتگوهاست که بجای ژنو، در سمت دیگر دریاچه و در شهر مونترو برگزار می‌شود. او با لحنی کنایه‌دار دار می‌گوید: "ما برای این مدت مونترو را به یکی از حومه‌های سازمان ملل تبدیل کرده ایم. دلیلش هم این است که همزمان با این گفتگوها ساعت‌سازان سوئیسی کنفرانس بزرگی در ژنو برگزار می‌کنند. ساعت‌سازی در سوئیس سابقه زیادی دارد و معیشت مردم به آن وابسته است."

در نتیجه برای مدت یک روز همه دم و دستگاه لازم برای برگزاری یک نشست بزرگ سازمان ملل، از جمله تدارکات امنیتی گسترده ارتش و پلیس سوئیس، به مونترو منتقل می‌شود. حریم هوایی مونترو بسته می‌شود و راه‌ها مسدود می‌شوند. یک روز بعد همه این تشکیلات به مقر سازمان ملل در ژنو بازگردانده می‌شود و در آنجا دولت سوریه و مخالفان آن برای اولین بار به‌صورت رو در رو با هم ملاقات می‌کنند.

آقای مولر امیدوار است که محیط ژنو و سابقه دیرینه این شهر در برقراری صلح به پیشرفت مذاکرات کمک کند. او می‌گوید: "این دیوارها تاریخ را تنفس می‌کنند و با آن زندگی می‌کنند. وقتی در این راهروها راه می‌روید، این موضوع را حس می‌کنید. فکر نمی‌کنم در یک قرن اخیر هیچ تغییر و تحول بزرگی بوده که کارش به اینجا نکشیده باشد؛ جنگ بالکان، خاورمیانه، قبرس، جنوب شرقی آسیا."

دیپلماسی بدون تشریفات

مسلما برای مذاکره به چیزی بیشتر از سالن ملاقات نیاز است، و کمتر دیپلماتی هست که زمانی گذارش به هتل اینترکنتینانتال ژنو نیفتاده باشد. یورگن بومهوف، مدیر هتل، می‌گوید: "کیسینجر، گرومیکو، ریگان، گورباچف ... آخرین مورد هم که گفتگوهای هسته‌ای ایران بود. اگر دیوارها می‌توانستند حرف بزنند، این دیوارها قطعا چیزهای زیادی برای گفتن داشتند."

در طبقه هجدهم هتل که تحت تدابیر شدید امنیتی قرار دارد، آقای بومهوف محیطی را فراهم کرده که امیدوار است برای پیشبرد دیپلماسی بدور از تشریفات و معمولا سرنوشت‌ساز مناسب باشد. چنین ملاقات‌هایی معمولا خارج از اتاق‌های مذاکره رسمی انجام می‌گیرند.

آقای بومهوف درباره این طبقه می‌گوید: "این طبقه دو طرف دارد. بال غربی و بال شرقی. هر موقع بخواهید، می‌توانید فضایی خصوصی ایجاد کنید. این درها بسیار محکم هستند." یک راه دیگر هم باز کردن درها و ملاقات در جایی وسط آنهاست، مثلا در اتاق استراحتی که شومینه‌ای هم دارد و به دریاچه ژنو و کوه مون بلان مشرف است.

اما آیا دولت سوریه و مخالفانش جایی در میان راه با هم ملاقات خواهند کرد؟ آقای بومهوف می‌گوید: "شعار ما این است که هیچ چیز غیرممکن نیست." حدود یک قرن ژنو شهری بوده که مذاکرات دیپلماتیک دشوار جهان در آن برگزار می‌شده است، و مایکل مولر امیدوار است این شهر جایی باشد که دست‌کم امکان پایان دادن به جنگ خونین سوریه در آن وجود دارد. او می‌گوید: "همه امیدوارند که این اتفاق بیفتد. بنظر من این مسأله اهمیت بسیار زیادی دارد، چون اگر اینطور نشود، خبر خوبی برای دوستان نگون‌بختمان در سوریه نخواهد بود."