جزیره خارگ؛ شاهراه صادرات نفت ایران در سایه «حمله و تصرف»

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، می‌گوید که «لحظاتی پیش و به دستور من، فرماندهی مرکزی ایالات متحده یکی از قدرتمندترین حملات هوایی در تاریخ خاورمیانه را اجرا کرد و تمامی اهداف نظامی در جزیره خارک، که به‌نوعی مهم‌ترین دارایی ایران به شمار می‌رود، به‌طور کامل نابود شد.»

آقای ترامپ با انتشار این پیام در شبکه اجتماعی خودش در تروث سوشال نوشت که تاکنون «به دلایل انسانی و اخلاقی تصمیم گرفتم زیرساخت‌های نفتی این جزیره را هدف قرار ندهم.»

با آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، پالایشگاه‌ها و مخازن نفت به یکی از اهداف حمله در کل خاورمیانه تبدیل شد.

ارتش اسرائیل تاکنون به انبار نفت ری، شهران و اقدسیه در تهران و فردیس در کرج حمله کرده است. ارتش اسرائیل گفته است هدف این حملات مخازن سوختی بود که حکومت ایران «برای راه‌اندازی مخازن نظامی استفاده» می‌کرد.

ایران هم در این میان بی‌کار ننشسته و به پالایشگاه‌ها و انبار نفت چندین کشور حوزه خلیج فارس حمله کرده است.

حالا اما پس از حمله به جزیره خارگ گمانه‌زنی‌ها درباره تصرف آن توسط آمریکا بالا گرفته است؛ جزیره‌ای که بزرگ‌ترین مخازن نفت ایران در آنجا قرار دارد و ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران نیز از همین جزیره کوچک انجام می‌شود.

قبل از جنگ ۱۲ روزه در خردادماه سال جاری هم نام جزیره خارگ به عنوان یکی از اهداف احتمالی اسرائیل مطرح شده بود.

این‌بار زمانی توجه‌ها به جزیره خارگ بیشر شد که یائیر لاپید، نخست‌وزیر سابق اسرائیل و رهبر اصلی مخالفان در این کشور، یک روز پس از حمله به انبارهای نفت تهران و کرج، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اسرائیل باید تمام میدان‌های نفتی و صنعت انرژی ایران در جزیره خارگ را نابود کند؛ این کاری است که اقتصاد ایران را در هم خواهد شکست و حکومت را ساقط خواهد کرد.»

در واکنش به حملات اسرائیل به انبارهای نفت ایران، لیندزی گراهام، سنتاتور جمهوری‌خواه، از اسرائیل خواست در «انتخاب اهداف دقت» کند و شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هدف ما آزادسازی مردم ایران به گونه‌ای است که فرصت آن‌ها برای آغاز یک زندگی جدید و بهتر پس از فروپاشی این رژیم مختل نشود. اقتصاد نفتی ایران برای تحقق این هدف اهمیت حیاتی خواهد داشت.»

نشریه آکسیوس هفتم مارس در گزارشی نوشت مقامات دولتی آمریکا به این نشریه گفته‌اند که «بحث‌هایی در مورد تصرف جزیره خارک مطرح شده است.

دونالد ترامپ چهل سال پیش هم در مصاحبه با روزنامه‌ گاردین در رابطه با تحولات جنگ ایران و عراق از تصرف جزیره خارگ در صورت حمله ایران به مواضع آمریکا سخن گفته بود.

مایکل روبین، مشاور ارشد پیشین پنتاگون در امور ایران و عراق، هفته گذشته به نشریه پولتیکو گفته بود که درباره اهمیت جزیره خارگ و تصرف آن با مقام‌های دولت ترامپ در تماس بوده و معتقد است که «اگر ترامپ بخواهد فشار بر ایران را فراتر از حملات موشکی و بمباران افزایش دهد، تصرف جزیره خارک می‌تواند حکومت ایران را از یک منبع مالی کلیدی برای کنترل جمعیت محروم کند.»

جزیره آهوها و تاسیسات نفتی

خارگ یکی از جزیزه‌های مرجانی و با مساحت تنها ۲۰ کیلومتر مربع است که در جنوب غرب ایران واقع شده و در تقسیمات کشور جزو استان بوشهر است. جایی که آهوها در کنار تاسیسات نفتی پرسه می‌زنند. این جزیره محل مناسبی برای زندگی و زاد و ولد آهوها است و سال‌ها پیش آهو به این جزیره وارد شده است و طبق آخرین گزارش‌ها تعداد آهوها بیشتر از میزان ظرفیت جزیره افزایش پیدا کرده است.

جزیره کوچک خارگ دارای اهمیت اقتصادی بسیار زیادی برای ایران است، به ویژه از لحاظ صادرات نفت، زیرا خارگ ترمینال اصلی صادرات نفت ایران است.

خارگ به دلیل نزدیکی مناطق نفت‌خیز جنوبی کشور، موقعیت دریایی خوب و عمق مناسب برای پهلوگیری نفت‌کش‌های عظیم، مناسب‌ترین مکان برای صادرات و بارگیری نفت خام تشخیص داده شده است.

جزیره خارگ را می‌توان در کانون میدان‌های نفتی ایران به شمار آورد، از این‌رو مهم‌ترین ویژگی خارگ محلی ممتاز برای ذخیره‌سازی و صادرات نفت خام است.

میدان نفتی ابوذر (اردشیر)، بزرگ‌ترین مجتمع نفتی دریایی ایران، در ۷۵ کیلومتری غرب خارگ واقع شده است. بیشترین تولید نفت ایران در خلیج فارس از این میدان نفتی است.

میدان نفتی ابوذر شامل سه سکوی اصلی بهره‌برداری است و ظرفیت تولید هر سکو روزانه ۸۰ هزار بشکه نفت است. کارخانه فراورش نفت ابوذر نیز در جزیره خارگ قرار دارد.

از این‌روست که جزیره خارگ یکی از بزرگ‌ترین مخازن ذخیره‌سازی نفت در ایران را داراست.

بر اساس اطلاعات شرکت پایانه‌های نفت ایران، در خارگ بیش از «۴۰ مخزن ذخیره‌سازی نفت خام با ظرفیت بالغ بر ۲۰ میلیون بشکه» وجود دارد. نفت خام استخراج شده از مناطق نفت‌خیز جنوب کشور از طریق خط لوله‌های زیردریایی وارد مخازن ذخیره‌سازی خارگ می‌شود.

آذرماه ۱۴۰۲ عباس غریبی، مدیر عامل پایانه‌های نفتی ایران، از افزایش ۲ میلیون بشکه‌ای ظرفیت ذخیره‌سازی نفت خام در جزیره خارگ خبر داد.

در خارگ علاوه بر ذخیره‌سازی نفت خام، عملیات سنجش، اندازه‌گیری و تفکیک انواع نفت خام نیز برای صادرات انجام می‌شود.

ایران بعد از انعقاد قرارداد برجام که برای مدت کوتاهی توانست تولید نفت خود را افزایش دهد و به فروش برساند، تصمیم گرفت مخازن ذخیره‌سازی نفت را توسعه دهد، اما از آنجایی که جزیره خارگ محدودیت زمین دارد و آب و هوای آن غالبا طوفانی و نامناسب است، سال ۱۳۹۵ در ۲۸ کیلومتری شهرستان گناوه در استان بوشهر، پروژه ساخت مخازن ذخیره‌سازی نفت خام امید با ظرفیت ۱۰ میلیون بشکه برای پشتیبانی از خارگ کلید خورد.

مخازن ذخیره نفت خام امید در گناوه، گفته می‌شود بزرگ‌ترین مجموعه مخازن نفتی در بخش خصوصی است.

خارگ دارای دو اسلکه در شرق و غرب جزیره است. سال ۱۳۳۷ پس از عقد قرارداد با کنسرسیوم نفت، پروژه ساخت اسکله‌های بارگیری و مخازن ذخیره‌سازی نفت خام در خارگ آغاز شد.

اسلکه شرقی که اولین و قدیمی‌ترین اسلکه خارگ است، به شکل T و قابلیت پهلودهی هم زمان شش نفت‌کش تا ظرفیت ۲۷۵ هزار تن را دارد.

اسکله آذرپاد در غرب جزیره و در دریا با فاصله حدود ۱۴۵۵ متری از ساحل دارای چهار پهلوگیر است که نفتکش‌هایی تا ظرفیت ۵۰۰ هزار تن از این اسکله برای بارگیری و حمل نفت استفاده می‌کنند.

جزیره خارگ دارای یک آزمایشگاه شیمیایی برای کنترل کیفیت نفت خام به صورت مداوم است. این آزمایشگاه دارای گواهینامه بین‌المللی ISO/IEC17025 است و سازمان پایانه‌های نفتی ایران می‌گوید «به عنوان آزمایشگاه مرجع و در زمره آزمایشگاه‌های ذی‌صلاح بین‌المللی ثبت» شده است.

شرکت پتروشیمی خارگ نیز با هدف جلوگیری از سوزاندن گازهای حاصل از استخراج نفت و تبدیل آن به محصولات با ارزش در این جزیره فعالیت دارد.

محصولات مجتمع شرکت پتروشیمی خارگ شامل متانول، گوگرد، پروپان، بوتان و نفتا (گسولین) است.

خارگ با جمعیتی کمی بیش از هشت هزار نفر، دارای دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم وفنون دریایی است. از مهم‌ترین رشته‌های تحصیلی در این دانشگاه نفت و دریانوردی است.

در دوران جنگ ایران وعراق بیش از نود درصد از صادرات نفت ایران از طریق خارگ انجام می‌شد، به همین جهت عراق دو هزار و هشتصد بار به این جزیره کوچک حمله کرد. بخش زیادی از جنگ نفت‌کش‌ها در دوران جنگ ایران و عراق نیز در جزیره خارگ رخ داد.

سال ۱۳۹۹ شورای شهر خارگ روز ۱۵ دی ماه را به مناسبت «خروج استعمارگران هلندی از خارگ و سالروز شهادت سردار رنجبر» به‌عنوان روز خارگ به تصویب رساند.

با توجه به اهمیت استراتژیک و اقتصادی جزیره خارگ که مهم‌ترین پایگاه ذخیره، باربرگیری و صادرات نفت ایران است، در تحلیل‌های مختلف نام این جزیره کوچک به عنوان یکی از اهداف احتمالی اسرائیل برای پاسخ به حمله موشکی ایران مطرح شده است.